Ο πληθωρισμός φτάνει το 54% και το ριάλ χάνει πάνω από τη μισή αξία του, αλλά η Τεχεράνη επιμένει ότι μπορεί να αντέξει
Ο σφιχτός έλεγχος που ασκεί το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ περιορίζει τις παγκόσμιες ενεργειακές προμήθειες και προκαλεί οικονομικό πόνο σε όλον τον κόσμο, αλλά τα ίδια τα προβλήματα της οικονομίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας δοκιμάζουν την ικανότητά της να αντέξει τον πόλεμο και να αντισταθεί στις απαιτήσεις της Ουάσινγκτον.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι Ιρανοί έχουν πληγεί από τις συνεχώς αυξανόμενες τιμές σε τρόφιμα, φάρμακα και άλλα αγαθά. Την ίδια στιγμή, η χώρα καταγράφει μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας και λουκέτα σε επιχειρήσεις, εξαιτίας των ζημιών από απεργίες σε βασικούς κλάδους και του πολύμηνου κλεισίματος του διαδικτύου από την κυβέρνηση.
«Το οικονομικό κόστος του πολέμου και του ναυτικού αποκλεισμού από τις ΗΠΑ είναι πολύ μεγάλο και πρωτοφανές για το Ιράν», δήλωσε ο Ιρανός οικονομολόγος και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Brandeis, Χαντί Καχαλζαντέ.
Ωστόσο, το Ιράν έχει αντέξει δεκαετίες οικονομικών πιέσεων και κυρώσεων και η ικανότητά του να προσαρμόζεται δεν έχει καταλυθεί, πρόσθεσε ο Καχαλζαντέ.
«Το Ιράν πιθανόν να αποφύγει μια πλήρη οικονομική κατάρρευση ή μια ολική έλλειψη βασικών αγαθών, αλλά με πολύ βαρύ τίμημα», είπε. «Το κύριο βάρος θα μεταφερθεί στους απλούς Ιρανούς, μέσω υψηλότερου πληθωρισμού, περισσότερης φτώχειας, πιο υποβαθμισμένων υπηρεσιών και μιας πολύ πιο δύσκολης καθημερινότητας».
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ότι η ιρανική οικονομία θα συρρικνωθεί περίπου κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες τον επόμενο χρόνο. Η επίσημη στατιστική υπηρεσία του Ιράν ανακοίνωσε στα μέσα Απριλίου ότι ο ετήσιος πληθωρισμός διαμορφώνεται στο 53,7%, ενώ ο πληθωρισμός στα τρόφιμα ξεπέρασε το 115% σε σχέση με την ίδια περίοδο πέρσι.
Την ίδια ώρα, το ιρανικό ριάλ έχει χάσει πάνω από τη μισή αξία του τον τελευταίο χρόνο, υποχωρώντας σε ιστορικό χαμηλό, στις 1,9 εκατομμύριο ανά δολάριο, στα τέλη του περασμένου μήνα. Τα οικονομικά προβλήματα συνέβαλαν στο να ξεσπάσουν μαζικές διαδηλώσεις που εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα τον Ιανουάριο.
Απότομη άνοδος στις τιμές βασικών αγαθών
Σταθμευμένος κάτω από μια αερογέφυρα στο κέντρο της Τεχεράνης, ο 56χρονος Χοσεΐν Φαρμανί περίμενε, όπως και άλλοι οδηγοί ταξί, πελάτες. Άνοιξε το πορτμπαγκάζ για να βγάλει ένα μπρίκι και να σερβίρει ένα ποτήρι τσάι. Θυμήθηκε τις ξέφρενες αυξήσεις τιμών τον τελευταίο χρόνο. Μαζί με προϊόντα όπως το γάλα, η τιμή του τσαγιού έχει αυξηθεί πάνω από 50% από την έναρξη του πολέμου.
«Αν τα πράγματα συνεχίσουν έτσι, θα υποφέρουμε πολύ περισσότερο», είπε ο Φαρμανί.
Οι τιμές ανέβαιναν ήδη σταθερά τα δύο τελευταία χρόνια, αλλά μια αυτοψία του Associated Press σε μπακάλικα της Τεχεράνης έδειξε μεγάλες αυξήσεις από τον Φεβρουάριο, πριν ξεκινήσει ο πόλεμος: το κοτόπουλο και το αρνί ακριβαίνουν κατά 45%, το ρύζι κατά 31% και τα αυγά κατά 60%.
Οι ιρανικές αρχές ανακοίνωσαν μέτρα για να βοηθήσουν τους πολίτες να αντέξουν τις εξοντωτικές τιμές. Ωστόσο, πολλές από αυτές τις πολιτικές – μεταξύ των οποίων αύξηση 60% στον κατώτατο μισθό και προγράμματα κουπονιών για βασικά αγαθά – τροφοδοτούν τον πληθωρισμό, έγραψε πρόσφατα σε άρθρο του στην κορυφαία οικονομική εφημερίδα «Ντόνια-γε Εγκτεσάντ» ο οικονομολόγος του Πανεπιστημίου της Τεχεράνης, Ταϊμούρ Ραχμάνι.
Από την έναρξη του πολέμου, η δωρεάν μετακίνηση με λεωφορεία και μετρό στην πρωτεύουσα δεν βοηθά τους οδηγούς ταξί, που ήδη δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα.
Ένας άλλος οδηγός που περίμενε εκεί κοντά, ο 73χρονος Μοχαμάντ Ντελτζού, είπε ότι συντηρεί την τετραμελή οικογένειά του με ημερήσιο εισόδημα 4 δολάρια. Τόνισε ότι δεν υπάρχει έλλειψη προϊόντων στα ράφια και απέδωσε το πρόβλημα στην «αισχροκέρδεια».
«Αγοράζουμε μόνο ό,τι είναι απολύτως απαραίτητο, πράγματα όπως ψωμί και πατάτες. Ακόμα και τα αυγά έχουν γίνει πολύ ακριβά για εμάς», είπε ο Ντελτζού. Πρόσθεσε ότι η τιμή των ελαστικών και άλλων ανταλλακτικών για το αυτοκίνητο αυξήθηκε πέντε φορές μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο.
«Άλλη τιμή σήμερα, άλλη αύριο. Πώς γίνεται αυτό;» αναρωτήθηκε.
Μέσα σε κύμα απολύσεων, πολλοί Ιρανοί ψάχνουν εναλλακτικούς τρόπους για να βγάλουν χρήματα. Ο 32χρονος Άλι Ασγάρ Ναχαρντάνι είπε ότι η εφαρμογή διαμοιρασμού διαδρομών στην οποία εργάζεται δεν τον έχει πληρώσει για πάνω από έναν μήνα. Στράφηκε στο πλανόδιο εμπόριο για να καλύψει τα έξοδα διαβίωσης.
«Ζούμε κυριολεκτικά από μέρα σε μέρα, προσπαθώντας να περάσουμε αυτή την κατάσταση όσο συνεχίζονται οι συνθήκες πολέμου», ανέφερε.
Ο πόλεμος συμβάλλει στην κατάρρευση της ιρανικής μεσαίας τάξης
Το κλείσιμο των στενών έχει εκτινάξει τις τιμές της ενέργειας σε όλον τον κόσμο. Στο Ιράν, όμως, ο πόλεμος αποτελεί ακόμα ένα βήμα στην καταστροφή μιας άλλοτε πολυάριθμης και ευημερούσας μεσαίας τάξης, μετά από δεκαετίες κυρώσεων.
Ήδη έως το 2019, η μεσαία τάξη στο Ιράν είχε συρρικνωθεί περίπου στο 55% του πληθυσμού, εξήγησε ο Μοχαμάντ Φαρζανεγκάν, καθηγητής οικονομικών της Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο του Μάρμπουργκ. Νέοι γύροι κυρώσεων, αλλά και πόλεμοι, διαφθορά και κακοδιαχείριση έχουν μειώσει περαιτέρω αυτό το ποσοστό, πρόσθεσε.
Σύμφωνα με έκθεση που δημοσίευσε στα τέλη Μαρτίου το αναπτυξιακό πρόγραμμα του ΟΗΕ, ο πόλεμος πιθανότατα θα σπρώξει αρκετά εκατομμύρια Ιρανούς κάτω από το όριο της φτώχειας.
Μια γυμνάστρια που ζει στο κέντρο της Τεχεράνης περιέγραψε την οικονομική κρίση ως κρίση ψυχικής υγείας για την ιρανική κοινωνία. Όπως είπε, πολλοί από τους πελάτες της δεν μπορούν πλέον να αντέξουν οικονομικά τις αμοιβές και τα προγράμματα προπόνησης. Οι λίγοι που της έχουν απομείνει συζητούν μαζί της κυρίως τρόπους αντιμετώπισης συμπτωμάτων κατάθλιψης.
«Το σύστημα απλώς καταρρέει. Οι απολύσεις γίνονται σε εργοστάσια, σε εταιρείες, σε νεοφυείς επιχειρήσεις, σε οποιονδήποτε κλάδο κι αν δουλεύεις», είπε σε ηχητικό μήνυμα μέσω Telegram. Μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας για λόγους ασφαλείας.
Η γυμνάστρια είπε ότι έχει περιορίσει δραστικά τις αγορές τροφίμων.
«Τελευταία φορά που αγόρασα κρέας ήταν πριν από περίπου δύο μήνες». Έχει σταματήσει επίσης να πληρώνει για τις συνεδρίες ψυχοθεραπείας που είχε ξεκινήσει μετά το διαζύγιό της πριν από έναν χρόνο. «Κάνω μεταπτυχιακό στην ψυχολογία και αυτό μού έχει δώσει τα εργαλεία για να διαχειρίζομαι το άγχος μου», πρόσθεσε.
Κάτοικος του Καράτζ, κοντά στην πρωτεύουσα, είπε ότι η ασφαλιστική εταιρεία στην οποία εργάζεται έχει καταγράψει κατακόρυφη πτώση στις πωλήσεις ασφαλειών αυτοκινήτου και κατοικίας. Οι οικογένειες βυθίζονται στη φτώχεια, σημείωσε, μιλώντας επίσης ανώνυμα από φόβο αντιποίνων.
Ο κάτοικος του Καράτζ, που συμμετείχε στις μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του Ιανουαρίου, απέδωσε τη χρόνια υποχώρηση στην «έντονη συστημική διαφθορά» και στην κοστοβόρα στήριξη που παρέχει η Ισλαμική Δημοκρατία σε ένοπλες ομάδες στο Λίβανο, την Υεμένη και το Ιράκ.
«Οι περισσότεροι κατηγορούν την κυβέρνηση και τις φιλοδοξίες της», έγραψε σε μήνυμα στο WhatsApp.
Οι ηγέτες καλούν το κοινό να αντέξει
Η ηγεσία του Ιράν επιχειρεί να ενισχύσει το εσωτερικό μέτωπο, εκφράζοντας ταυτόχρονα συμπάθεια και καλώντας τον πληθυσμό να αντέξει τον οικονομικό πόνο για χάρη της πολεμικής προσπάθειας.
Σε σειρά μηνυμάτων στο επίσημο κανάλι του στο Telegram την Παρασκευή, ο νέος ανώτατος ηγέτης, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, περιέγραψε την τρέχουσα φάση της σύγκρουσης ως «οικονομικό πεδίο μάχης» και κάλεσε τους εργοδότες να «αποφεύγουν όσο γίνεται τις απολύσεις». Ο Χαμενεΐ πιστεύεται ότι έχει τραυματιστεί από ισραηλινά πλήγματα στην αρχή του πολέμου και δεν έχει εμφανιστεί ακόμη δημοσίως.
Ο πρόεδρος του κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Καλιμπάφ – που έχει αναδειχθεί σε κεντρικό παράγοντα τόσο στην πολεμική προσπάθεια όσο και στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ – κάλεσε τους Ιρανούς να «κάνουν οικονομία» στις δαπάνες τους. Στο επίσημο κανάλι του στο Telegram ανέφερε ότι τα στελέχη της διοίκησης και οι πολίτες «έχουν καθήκον να βοηθούν ο ένας τον άλλον» για να μετριάσουν τις οικονομικές συνέπειες.
Ο αμερικανικός αποκλεισμός έχει περιορίσει δραστικά το κρίσιμο για το Ιράν εμπόριο στον Περσικό Κόλπο. Πάνω από το 90% του ιρανικού εξωτερικού εμπορίου, ιδίως οι εξαγωγές πετρελαίου που αποφέρουν δισεκατομμύρια δολάρια, διέρχονται από τα νότια λιμάνια της χώρας, εκτίμησε ο Φαρζανεγκάν.
Ο Φαρμανί, ο οδηγός ταξί, είπε ότι δεν θέλει να αποδεχθεί αυτό που αποκαλεί «εξευτελιστική» ειρήνη με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
«Μια χώρα που έχει θυσιάσει τόσους μάρτυρες και έχει τόσους ανθρώπους πρόθυμους να δώσουν τη ζωή τους δεν μπορεί απλώς να αφήσει άλλους, στην άλλη άκρη του κόσμου, να της υπαγορεύουν όρους».