Μπορεί η αύξηση επιτοκίου της ΕΚΤ να ανακόψει το σοκ πληθωρισμού από την ενέργεια;

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με πίεση από δύο πλευρές: ακριβότερη ενέργεια και υψηλότερο κόστος δανεισμού, που έχει στόχο να περιορίσει τον πληθωρισμό τον οποίο προκάλεσε το ίδιο ενεργειακό σοκ.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε την Πέμπτη τα τρία βασικά επιτόκια της κατά 0,25%, ανεβάζοντας το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,5%.

Πρόκειται για τη δεύτερη αύξηση επιτοκίων μέσα σε τρεις μήνες, και η αιτία φαίνεται σε κάθε πρατήριο καυσίμων στην Ευρώπη.

Η τιμή του Brent επέστρεψε την Τετάρτη πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, καθώς η αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν συνεχίζει να διαταράσσει τη διέλευση από τα Στενά του Χορμούζ.

Η πίεση είναι ίσως εντονότερη στο φυσικό αέριο, όπου ο δείκτης TTF της Ολλανδίας, σημείο αναφοράς για την ευρωπαϊκή αγορά, έχει ενισχυθεί κατά 190% από την αρχή του έτους.

Ο πληθωρισμός στη ζώνη του ευρώ επιταχύνθηκε σε 3,3% τον Αύγουστο από 2,9% τον Ιούλιο, με τις τιμές της ενέργειας να αυξάνονται κατά 14,3% σε ετήσια βάση, έναντι 10,3% έναν μήνα νωρίτερα.

Κάτι που φέρνει στο προσκήνιο το ερώτημα που διατρέχει ολόκληρη την απόφαση.

Τα επιτόκια δεν παράγουν βαρέλια πετρελαίου ούτε κυβικά μέτρα φυσικού αερίου. Τι ακριβώς λοιπόν επιδιώκει ένα υψηλότερο επιτόκιο καταθέσεων;

Τι μπορούν και τι δεν μπορούν να πετύχουν τα υψηλότερα επιτόκια

Η Κριστίν Λαγκάρντ χαρακτήρισε την απόφαση "αυτονόητη".

Στη συνέντευξη Τύπου ανέφερε ότι "η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή συνεχίζει να δημιουργεί πληθωριστικές πιέσεις και ο πληθωρισμός αναμένεται να παραμείνει σαφώς πάνω από τον στόχο για παρατεταμένο χρονικό διάστημα".

Μια κεντρική τράπεζα δεν μπορεί να ανοίξει ξανά μια θαλάσσια οδό. Δεν μπορεί να γεμίσει μια αποθήκη φυσικού αερίου πριν από τον χειμώνα.

Αυτό που μπορεί να κάνει είναι να περιορίσει τη ζήτηση στο εσωτερικό, ώστε το εισαγόμενο σοκ τιμών να μην μετατραπεί σε εγχώριο. Μέχρι στιγμής, τα στοιχεία δείχνουν ότι το σοκ δεν έχει ακόμη κάνει αυτό το βήμα.

Ο δομικός πληθωρισμός, από τον οποίο εξαιρούνται η ενέργεια, τα τρόφιμα, το αλκοόλ και ο καπνός, υποχώρησε μάλιστα οριακά τον Αύγουστο σε 2,4% από 2,5%.

Ο πληθωρισμός στις υπηρεσίες, ο δείκτης που παρακολουθεί στενότερα η ΕΚΤ για σημάδια υπερθέρμανσης της εγχώριας οικονομίας, μειώθηκε σε 3,0% από 3,3%.

"Οι μισθοί δεν εμφανίζουν ουσιαστική αντίδραση στο ενεργειακό σοκ σε αυτή τη φάση", είπε η Λαγκάρντ.

Η ΕΚΤ δεν αντιδρά σε αυτό που έχει ήδη συμβεί. Αντιδρά σε αυτό που φοβάται ότι θα ακολουθήσει.

"Αν και η περισσότερο περιοριστική νομισματική πολιτική δεν αποτελεί αποτελεσματική απάντηση σε βραχυπρόθεσμα, από την πλευρά της προσφοράς, πληθωριστικά σοκ, η ΕΚΤ κινείται προς αυτή την κατεύθυνση για να αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό που αποκτά πιο δομικά χαρακτηριστικά", ανέφερε σε σημείωμά του ο επίτιμος καθηγητής Τζο Νέλις, επικεφαλής οικονομικών ερευνών στην εταιρεία ορκωτών λογιστών και συμβούλων MHA.

Αυτό που ξεκίνησε την άνοιξη ως πολεμικό ασφάλιστρο στο πετρέλαιο έχει πλέον διαρκέσει αρκετά ώστε να ενσωματωθεί σε συμβόλαια, μεταφορικά κόστη, ασφάλιστρα και προσδοκίες των νοικοκυριών.

Ο πραγματικός στόχος είναι οι προσδοκίες

Ο συνολικός πληθωρισμός αναμένεται ακόμη στο 3,0% φέτος, αλλά οι προβλέψεις για το 2027 και το 2028 αναθεωρήθηκαν προς τα πάνω, σε 2,5% και 2,1% αντίστοιχα.

Ούτε ο συνολικός ούτε ο δομικός πληθωρισμός επιστρέφουν καθαρά στο 2% μέχρι το τέλος του ορίζοντα προβλέψεων.

"Το ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να ενταθεί περαιτέρω και η επίδρασή του σε άλλες τιμές και στους μισθούς θα μπορούσε να αποδειχθεί ισχυρότερη από ό,τι αναμένεται σήμερα", είπε η Λαγκάρντ, προσθέτοντας ότι "οι τιμές του φυσικού αερίου, ειδικότερα, θα μπορούσαν να αυξηθούν σε περίπτωση νέων διαταραχών στην προσφορά ή ενός ασυνήθιστα ψυχρού χειμώνα που θα συμπέσει με χαμηλά επίπεδα αποθεμάτων".

Ο ίδιος ο δείκτης μισθών της ΕΚΤ δείχνει ήδη ότι η συμφωνημένη μισθολογική αύξηση αναμένεται να φτάσει το 2,7% στο πρώτο εξάμηνο του 2027.

Αυτός είναι ο μηχανισμός που προσπαθεί να διακόψει η Τράπεζα. Αν οι εργαζόμενοι περιμένουν ότι οι τιμές θα συνεχίσουν να αυξάνονται και οι εργοδότες θεωρούν ότι μπορούν να μετακυλίσουν το κόστος, το σοκ στο πετρέλαιο παύει να είναι σοκ στο πετρέλαιο και μετατρέπεται σε καθεστώς πληθωρισμού.

"Ο πληθωρισμός αναμένεται να παραμείνει σαφώς πάνω από τον στόχο και την επόμενη χρονιά, καθώς οι υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου και τροφίμων ασκούν επιπλέον ανοδική πίεση στον δείκτη", είπε ο Λέο Μπαρενκού, ανώτερος οικονομολόγος στην Oxford Economics.

Μπορούν τα επιτόκια της ΕΚΤ να φτάσουν στο 3%;

Το πιο καθοριστικό στοιχείο της Πέμπτης ήταν ίσως όσα δεν είπε η Λαγκάρντ.

Απέφυγε να αμφισβητήσει την αποτίμηση της αγοράς για περαιτέρω σύσφιξη, σημειώνοντας απλώς ότι το συμβούλιο δεν συζήτησε την επόμενη πορεία και ότι οι αγορές κάνουν "τη δουλειά τους" ενώ η ΕΚΤ κάνει τη δική της.

Ο Κλάους Βίστεσεν, επικεφαλής οικονομολόγος για τη ζώνη του ευρώ στην Pantheon Macroeconomics, ερμήνευσε αυτή τη σιωπή ως σήμα αυστηρότερης στάσης.

"Πλέον θεωρούμε ότι η ΕΚΤ θα μετακινήσει το βασικό επιτόκιο πολιτικής πιο αποφασιστικά σε περιοριστικό έδαφος τους επόμενους έξι μήνες, με μια αύξηση τον Δεκέμβριο και άλλη μία τον Φεβρουάριο, ανεβάζοντας το επιτόκιο καταθέσεων στο 3,00%", είπε.

Ο Όλιβερ Ράκαου, επικεφαλής οικονομολόγος για τη Γερμανία στην Oxford Economics, κατέληξε σε παρόμοιο συμπέρασμα.

"Το πιο σημαντικό συμπέρασμα από σήμερα ήταν πόσο χαμηλός είναι ο πήχης για περαιτέρω σύσφιξη", έγραψε, σημειώνοντας παράλληλα ότι "οι συγκρατημένες υποκείμενες πληθωριστικές πιέσεις εξακολουθούν να ευνοούν μια αντιδραστική ή εξαρτώμενη από τα δεδομένα προσέγγιση στη χάραξη πολιτικής από την ΕΚΤ".

Μπορεί η Ευρώπη να αντέξει την πίεση;

Το τίμημα για την αποτροπή επίμονου πληθωρισμού είναι ότι τα υψηλότερα επιτόκια περιορίζουν επίσης μια οικονομική δραστηριότητα που ήδη επιβαρύνεται από ακριβή ενέργεια.

Πρόσθετες αυξήσεις επιτοκίων θα μπορούσαν να πιέσουν τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά, να αποδυναμώσουν τις αγορές κατοικίας και να καταστήσουν ακριβότερες τις επενδύσεις των επιχειρήσεων.

Οι μικρές επιχειρήσεις ίσως καθυστερήσουν ή εγκαταλείψουν σχέδια καθώς αυξάνεται το κόστος χρηματοδότησης.

Κι όμως, η ΕΚΤ έχει αναθεωρήσει προς τα πάνω τις εκτιμήσεις της για την ανάπτυξη φέτος και του χρόνου.

Η επιχειρηματική δραστηριότητα που συνδέεται με την τεχνολογία και η δημοσιονομική στήριξη στη Γερμανία προσθέτουν θετικά στη δυναμική της ανάπτυξης. Αυτό δίνει στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής περιθώριο κινήσεων, χωρίς όμως να αίρει την πίεση στους δανειολήπτες.

Το ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι απλώς αν η ΕΚΤ θα αυξήσει ξανά τα επιτόκια, αλλά για πόσο διάστημα θα κριθούν αναγκαία τα υψηλά επιτόκια. Η νομισματική πολιτική μπορεί να περιορίσει τη διάχυση του πληθωρισμού.

Το κατά πόσο θα το πετύχει χωρίς να βλάψει την ανάπτυξη θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πόσο γρήγορα θα αμβλυνθούν οι πιέσεις στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.