Ενώ η Γερμανία συνεχίζει να ταλαιπωρείται από οικονομική στασιμότητα, η Πολωνία αναμένεται τα επόμενα χρόνια να παραμείνει μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ευρώπης
Ενώ η Γερμανία συνεχίζει να ταλαιπωρείται από οικονομική στασιμότητα, η Πολωνία αναμένεται τα επόμενα χρόνια να παραμείνει μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ευρώπης. «Η Γερμανία χρειάζεται περισσότερο φόβο και περισσότερη αισιοδοξία ταυτόχρονα», λέει ο Μάρτσιν Πιόντκοφσκι, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Kozminski, σε συνέντευξή του στο Euronews.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο Πιόντκοφσκι έγινε ευρύτερα γνωστός από το μπεστ σέλερ του «Europe's Growth Champion: Insights from the Economic Rise of Poland», στο οποίο αναλύει πώς η Πολωνία εξελίχθηκε, μετά την πτώση του κομμουνισμού, σε μία από τις πιο επιτυχημένες ιστορίες οικονομικής σύγκλισης στον κόσμο. Έχει διατελέσει επίσης επικεφαλής οικονομολόγος της PKO BP, της μεγαλύτερης τράπεζας στην Πολωνία.
«Η Γερμανία είναι η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης. Η Πολωνία είναι η πιο δυναμική οικονομία της Ευρώπης», τονίζει. «Ο συνδυασμός των δύο θα μπορούσε να είναι ο δρόμος προς τα εμπρός.» Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο Euronews.
Euronews: Η Πολωνία φαίνεται να έχει ξεπεράσει σχεδόν κάθε ευρωπαϊκή οικονομία από το 1990. Ποια είναι τα στοιχεία που το αποδεικνύουν;
Πιόντκοφσκι: Η Πολωνία είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη μεγάλη οικονομία στην Ευρώπη από το 1990. Και συνεχίζει να τα πηγαίνει καλά. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Πολωνία θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με μέσο ρυθμό άνω του 3% φέτος και του χρόνου, ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη μεγάλη οικονομία στην Ευρώπη και περισσότερο από τρεις φορές ταχύτερα από τη Γερμανία.
Η Πολωνία δεν τα έχει πάει καλά μόνο σε ευρωπαϊκό, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα τελευταία 33 και πλέον χρόνια η Πολωνία αναπτύχθηκε ταχύτερα από τη Νότια Κορέα, τη Σιγκαπούρη, την Ταϊβάν και κάθε άλλη επιτυχημένη οικονομία παγκοσμίως. Η Πολωνία έχει αποδειχθεί ένας πραγματικός παγκόσμιος οικονομικός αστέρας.
Και θεωρώ ότι στην Ευρώπη, αλλά και πέρα από αυτήν, δεν υπάρχει επαρκής επίγνωση αυτής της επιτυχίας. Η Πολωνία αύξησε το εισόδημα ανά κάτοικο 3,6 φορές μέσα σε αυτή την περίοδο και πέρασε από το να είναι σχεδόν τόσο φτωχή όσο η Τζαμάικα το 1990 στο να είναι σήμερα πλουσιότερη από την Ιαπωνία ή την Ισπανία.
Το εντυπωσιακό είναι ότι η Πολωνία πέτυχε αυτή την ταχεία ανάπτυξη με εξαιρετική επιτυχία. Για παράδειγμα, το επίπεδο εισοδηματικής ανισότητας στην Πολωνία είναι πλέον χαμηλότερο από ό,τι στη Σουηδία, κάτι που σημαίνει ότι η Πολωνία δεν υπήρξε μόνο πρωταθλήτρια ανάπτυξης στην Ευρώπη και στον κόσμο, αλλά κατάφερε επίσης να μοιράσει αυτή την ευημερία σε ολόκληρη την κοινωνία. Αυτό δεν έχει ιστορικό προηγούμενο σε παγκόσμιο επίπεδο.
Euronews: Πώς εξηγείται αυτή η επιτυχία; Στο βιβλίο σας «Europe's Growth Champion: Insights from the Economic Rise of Poland» μιλάτε για τα 5 Ε ως παράγοντες επιτυχίας. Τι αφορούν;
Πιόντκοφσκι: Όταν μιλάω για τους κινητήριους μοχλούς της επιτυχίας της Πολωνίας, μου αρέσει να τους συνοψίζω σε πέντε «Ε», γιατί είναι εύκολο να τα θυμάται κανείς: ισονομία, εκπαίδευση, επιχειρηματικότητα, ελίτ και Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η ισονομία είναι η σπάνια θετική κληρονομιά του κομμουνισμού, ο οποίος το 1989 άφησε την Πολωνία, για πρώτη φορά στην ιστορία της, με μια σχετικά συμπεριληπτική κοινωνία, όπου οι άνθρωποι, ανεξάρτητα από το όνομά τους, το φύλο τους, τον τόπο γέννησης ή τον πλούτο των γονιών τους, είχαν τη δυνατότητα να προοδεύσουν στη ζωή.
Σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση, η Πολωνία γνώρισε μία από τις μεγαλύτερες εκπαιδευτικές εκρήξεις στην περιοχή. Από το 1990 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2000 αύξησε το ποσοστό των νέων που φοιτούν σε πανεπιστήμιο από 10% σε 50%. Για σύγκριση, στη Γερμανία το αντίστοιχο ποσοστό είναι σήμερα μόλις 38%.
Τρίτο στοιχείο είναι η επιχειρηματικότητα. Η Πολωνία είχε την τύχη να διαθέτει μια αρκετά μεγάλη εγχώρια αγορά, η οποία στήριξε και γέννησε μια μεγάλη ομάδα ισχυρών εγχώριων επιχειρήσεων, που πλέον επεκτείνονται στο εξωτερικό. Παράλληλα, η Πολωνία ανέπτυξε μία από τις πιο διαφοροποιημένες οικονομίες στην Ευρώπη και στον κόσμο, όπου κανένα προϊόν ή κλάδος δεν κυριαρχεί. Η Πολωνία εξάγει σχεδόν τα πάντα, από φράουλες και πλυντήρια πιάτων μέχρι drones, δορυφόρους και πολυτελή γιοτ. Αυτή η υψηλή διαφοροποίηση επέτρεψε στην Πολωνία να αντέχει εξωτερικούς κραδασμούς πολύ καλύτερα από άλλους και να είναι η μοναδική οικονομία στην Ευρώπη που δεν γνώρισε ύφεση από το 1990, με εξαίρεση μια ρηχή κάμψη στη διάρκεια της COVID.
Όσον αφορά τις ελίτ, οι οικονομικές πολιτικές της Πολωνίας υπήρξαν πολύ πιο πραγματιστικές από ό,τι αλλού στην Ευρώπη, και ιδιαίτερα στη Γερμανία. Μεταξύ άλλων, η Πολωνία απέφυγε τη μάστιγα του δημοσιονομικού φονταμενταλισμού. Οι Πολωνοί διαμορφωτές πολιτικής κατάλαβαν ότι η επένδυση στην ανάπτυξη είναι πολύ σημαντικότερη από έναν αφηρημένο αριθμό για το ποσοστό χρέους προς ΑΕΠ.
Και τέλος, η Ευρωπαϊκή Ένωση: αν δεν υπήρχαν οι ανοιχτές αγορές, οι θεσμοί, οι κανόνες του παιχνιδιού και η προβλεψιμότητα των πολιτικών που πρόσφερε η ΕΕ στην Πολωνία, το επίπεδο εισοδήματός της, σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις, θα ήταν περίπου 40% χαμηλότερο. Τα ευρωπαϊκά κονδύλια βοήθησαν επίσης, αλλά ευθύνονται το πολύ για λιγότερο από το ένα πέμπτο της συνολικής ανάπτυξης. Πολύ σημαντικότερη ήταν η πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές και θεσμούς και η προβλεψιμότητα, που έκαναν την Πολωνία ασφαλή προορισμό για πάνω από 350 δισεκατομμύρια ευρώ ξένων επενδύσεων.
Euronews: Πολλοί Γερμανοί εξακολουθούν να βλέπουν την Πολωνία ως μια οικονομία που ακόμη συγκλίνει. Πόσο σημαντική έχει γίνει στην πράξη η Πολωνία για την ευημερία της Γερμανίας;
Πιόντκοφσκι: Οι γερμανικές εξαγωγές προς την Πολωνία έχουν αυξηθεί 33 φορές τα τελευταία 36 χρόνια, από περίπου 3 δισεκατομμύρια ευρώ το 1990 σε πάνω από 100 δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις για φέτος. Η Πολωνία είναι πλέον μεγαλύτερη εξαγωγική αγορά για τη Γερμανία από ό,τι η Κίνα. Δεδομένου του μεγέθους αυτών των εξαγωγών, πολλές εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας στη Γερμανία στηρίζονται στην ευημερία της Πολωνίας.
Επιπλέον, υπάρχουν δύο ακόμη σημαντικές σχέσεις αμοιβαίου οφέλους για τη Γερμανία. Αν η Γερμανία δεν είχε τη δυνατότητα να μεταφέρει την παραγωγή της στη χαμηλού κόστους Πολωνία και στην Κεντρική Ευρώπη, η βιομηχανική της ανταγωνιστικότητα και το μερίδιό της στις παγκόσμιες αγορές εξαγωγών θα είχαν υποχωρήσει πολύ ταχύτερα. Και τρίτον, η Γερμανία εισπράττει περίπου 5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως σε μερίσματα μόνο από την Πολωνία για τις επενδύσεις της εκεί, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο της ετήσιας καθαρής συνεισφοράς της στον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Euronews: Ποια διδάγματα μπορεί να αντλήσει η Γερμανία από την Πολωνία;
Πιόντκοφσκι: Η Γερμανία εξακολουθεί βέβαια να έχει μια πολύ πιο αναπτυγμένη και ώριμη οικονομία και οι προκλήσεις της είναι διαφορετικές από της Πολωνίας, η οποία συνεχίζει ακόμη να συγκλίνει. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν τουλάχιστον τρία βασικά διδάγματα που μπορεί να προσφέρει η Πολωνία.
Πρώτον, οι αγορές προϊόντων και εργασίας της Πολωνίας είναι πολύ πιο ανοιχτές και ευέλικτες από τις αντίστοιχες της Γερμανίας. Αυτό ενίσχυσε το υψηλό επίπεδο επιχειρηματικότητας, τις ισχυρές ανταγωνιστικές πιέσεις και τη γρήγορη ανακατανομή πόρων σε όλη την οικονομία, συμπεριλαμβανομένης της εργασίας.
Δεύτερον, στους νέους ενήλικες η Πολωνία έχει πλέον μεγαλύτερο ποσοστό αποφοίτων πανεπιστημίου από τη Γερμανία και πετυχαίνει τουλάχιστον εξίσου καλά, ή και καλύτερα σε ορισμένες περιπτώσεις, σε πολλές διεθνείς εκπαιδευτικές αξιολογήσεις μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Αυτό βοηθά την Πολωνία να απορροφά γρήγορα νέες τεχνολογίες – κάτι που φαίνεται ξεκάθαρα στην τεχνολογικά προηγμένη, σχεδόν χωρίς μετρητά οικονομία της – και να αυξάνει ταχύτατα την παραγωγικότητα της εργασίας.
Τρίτον, οι δημόσιες επενδύσεις της Πολωνίας, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων σε υποδομές, ήταν τα τελευταία είκοσι χρόνια διπλάσιες, ως ποσοστό του ΑΕΠ, από τις αντίστοιχες της Γερμανίας. Αυτό επέτρεψε στην Πολωνία να κατασκευάσει σχεδόν 6.000 χιλιόμετρα αυτοκινητοδρόμων και οδών ταχείας κυκλοφορίας, να επενδύσει σε πανεπιστήμια και επιστήμη και να οικοδομήσει μια νέα ψηφιακή οικονομία. Στη Γερμανία, αντιθέτως, οι δημόσιες επενδύσεις έχουν δυστυχώς υστερήσει. Πρόσφατη μελέτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) υποστηρίζει ότι οι περιορισμένες δημόσιες επενδύσεις, ως αποτέλεσμα υπερβολικά αυστηρών δημοσιονομικών πολιτικών, έχουν υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητα της γερμανικής οικονομίας.
Πιόντκοφσκι: Πρώτον, η πολωνική οικονομία είναι πολύ πιο φιλελεύθερη από τη γερμανική, επομένως οι αγορές προϊόντων και εργασίας είναι πολύ πιο ανοιχτές από ό,τι στη Γερμανία. Αυτό δείχνει και την κατεύθυνση που θα μπορούσαν να πάρουν οι μεταρρυθμίσεις στη Γερμανία.
Δεύτερον, στην Πολωνία υπάρχει πολύ μεγαλύτερο επιχειρηματικό πνεύμα. Ο αριθμός των εταιρειών που εισέρχονται και εξέρχονται από την αγορά είναι σημαντικά υψηλότερος από ό,τι στη Γερμανία. Αυτό υποστηρίζεται από τη δυναμική της οικονομίας, αλλά η επιχειρηματικότητα είναι πραγματικά εκεί.
Περισσότεροι νέοι Πολωνοί είναι σήμερα καλύτερα εκπαιδευμένοι από τους νέους Γερμανούς. Ίσως θα ήταν χρήσιμο για τη Γερμανία να εξετάσει πόσο περισσότερο μπορεί να επενδύσει στις επόμενες γενιές.
Επίσης, χάρη και στα κονδύλια της ΕΕ, οι υποδομές στην Πολωνία είναι πλέον σε ορισμένους τομείς καλύτερες από τις γερμανικές, και αυτό και μόνο επειδή είναι καινούριες. Τα τελευταία 20 χρόνια, η Πολωνία έχει κατασκευάσει 6.000 χιλιόμετρα αυτοκινητοδρόμων και οδών ταχείας κυκλοφορίας. Οι επενδύσεις σε υποδομές είναι κρίσιμης σημασίας. Οι δημόσιες επενδύσεις στη Γερμανία, σε σχέση με το ΑΕΠ, τα τελευταία δεκαετίες κυμαίνονταν γύρω στο 2,5% του ΑΕΠ, περίπου το μισό από αυτό που επένδυε η Πολωνία. Έτσι, λόγω του δημοσιονομικού φονταμενταλισμού της, η Γερμανία έχει υποεπενδύσει κατάφωρα στο μέλλον της. Πρόσφατη έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) τονίζει μάλιστα ότι αυτός ο δημοσιονομικός φονταμενταλισμός έχει υπονομεύσει τις επενδύσεις που είναι κρίσιμες για την ανταγωνιστικότητα της γερμανικής οικονομίας.
Euronews: Ποιες είναι σήμερα οι μεγαλύτερες οικονομικές προκλήσεις της Γερμανίας;
Πιόντκοφσκι: Δεδομένων των πρωτοφανών προκλήσεων που αντιμετωπίζει η γερμανική οικονομία και του γεγονότος ότι βρίσκεται σε οικονομική στασιμότητα τουλάχιστον από την πανδημία της COVID, για να επιστρέψει στην ανάπτυξη η Γερμανία χρειάζεται τόσο μια πολύ πιο ισχυρή δόση δημοσιονομικής και νομισματικής τόνωσης όσο και πολύ ταχύτερες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Μέχρι στιγμής, η Γερμανία υπήρξε υπερβολικά διστακτική και στα δύο.
Θα χρειαστεί μια πολύ πιο τολμηρή, ακόμη και ριζοσπαστική προσέγγιση, ώστε η Γερμανία να αποτρέψει περαιτέρω αποβιομηχάνιση, κυρίως λόγω της Κίνας, και να εντοπίσει νέους κλάδους και πηγές ανάπτυξης. Η Γερμανία και συνολικά η Ευρώπη θα πρέπει επίσης να είναι πολύ λιγότερο δογματικές σε ό,τι αφορά το ελεύθερο εμπόριο: δεν μπορούμε πλέον να είμαστε αφελείς υπέρμαχοι του ελεύθερου εμπορίου.
Euronews: Πώς μπορούν η Γερμανία και η Πολωνία να ενισχύσουν η μία την άλλη;
Πιόντκοφσκι: Η Γερμανία είναι η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης. Η Πολωνία είναι η πιο δυναμική οικονομία της Ευρώπης. Ο συνδυασμός των δύο θα μπορούσε να είναι μια ουσιαστική στρατηγική. Ένας τρόπος θα ήταν να προωθηθούν κοινές επιχειρήσεις, συγχωνεύσεις και εξαγορές μεταξύ γερμανικών και πολωνικών εταιρειών. Οι πολωνικές επιχειρήσεις θα έφερναν υψηλή ανταγωνιστικότητα κόστους, δυναμισμό και ενέργεια, στοιχεία απαραίτητα για την κατάκτηση των ευρωπαϊκών και παγκόσμιων αγορών. Οι γερμανικές εταιρείες θα προσέφεραν πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές, διεθνώς αναγνωρίσιμα brands και προηγμένες τεχνολογίες. Μαζί θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν με επιτυχία στις παγκόσμιες αγορές. Επιπλέον, στη Γερμανία υπάρχουν 231.000 μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, κυρίως οικογενειακές, που δεν έχουν διαδόχους. Κινδυνεύουν να εξαφανιστούν αν δεν βοηθηθούν. Η εύρεση ενός δυναμικού πολωνικού εταίρου θα μπορούσε να αποτελέσει τρόπο διάσωσής τους.
Ένας ακόμη τρόπος συνεργασίας θα ήταν η Γερμανία και η Πολωνία να συμφωνήσουν στο ίδιο εταιρικό, φορολογικό και εργατικό δίκαιο για τις νέες επιχειρήσεις, ενδεχομένως ξεκινώντας από την τεχνητή νοημοσύνη και τις καινοτόμες νεοφυείς εταιρείες, σε μια πιο προχωρημένη εκδοχή της ιδέας του «28ου καθεστώτος» της ΕΕ για τις επιχειρήσεις. Αυτό θα σήμαινε ότι μια εταιρεία που είναι εγγεγραμμένη στο Βίρτσμπουργκ ή στο Βρότσλαβ δεν θα χρειάζεται να ανησυχεί για την τήρηση διαφορετικών εταιρικών κανόνων στη Γερμανία και στην Πολωνία: οι κανόνες θα ήταν ίδιοι. Αυτό θα επέτρεπε την ταχεία κλιμάκωση που χρειάζονται οι ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις για να μπορέσουν να σταθούν στον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Μόλις αποδειχθεί επιτυχημένο, και άλλα κράτη μέλη της ΕΕ θα θελήσουν πιθανότατα να συμμετάσχουν σε αυτή την πρωτοβουλία.
Euronews: Πώς θα πρέπει να μοιάζει το οικονομικό όραμα της Γερμανίας για την επόμενη δεκαετία;
Πιόντκοφσκι: Πιστεύω ότι η Γερμανία πρέπει να αρχίσει να αναλαμβάνει πολύ μεγαλύτερο ρίσκο. Μεταξύ άλλων, αντί να αποταμιεύει δημοσιονομικούς πόρους για μια «δύσκολη μέρα», η οποία έχει ήδη φτάσει, θα πρέπει να τα παίξει όλα για όλα και να δαπανήσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ όχι μόνο για τον στρατό – όσο χρήσιμο κι αν είναι αυτό –, αλλά και για έναν θεμελιώδη μετασχηματισμό της γερμανικής βιομηχανίας, βασισμένο σε νέες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης.
Όπως έκανε κάποτε η Κίνα, η Γερμανία θα πρέπει να παρουσιάσει το δικό της σχέδιο «Made in Germany 2035» και στη συνέχεια να κάνει τα πάντα για να το υλοποιήσει, προς όφελος της ίδιας, της Πολωνίας και συνολικά της Ευρώπης.