Η Έμα Μπονίνο είναι κεντρική μορφή της ιταλικής και ευρωπαϊκής πολιτικής: συνδέει την πορεία της με τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ομοσπονδιακή προοπτική της ΕΕ.
Με την Έμα Μπονίνο, που πέθανε την Παρασκευή στη Ρώμη σε ηλικία 78 ετών, χάθηκε μία από τις προσωπικότητες που συνέβαλαν περισσότερο στον προσανατολισμό της Ιταλίας προς την Ευρώπη, τόσο μέσα από τα αξιώματα που κατείχε στην ΕΕ όσο και σε ολόκληρη την πολιτική της πορεία στους Ριζοσπάστες και στις επόμενες μετενσαρκώσεις του κόμματος.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Bonino διετέλεσε ευρωβουλευτής σε τέσσερις θητείες (από το 1979 έως το 1988 και από το 1999 έως το 2006) και Ευρωπαία επίτροπος με αρμοδιότητες στην Πολιτική προστασίας των καταναλωτών, την Αλιεία και την Επείγουσα ανθρωπιστική βοήθεια (ECHO), την περίοδο 1995–1999.
«Είμαστε βαθιά λυπημένοι για την απώλεια της πρώην επιτρόπου, Emma Bonino. Η κληρονομιά της σημαδεύεται από την αφοσίωσή της στο να καταστήσει τον κόσμο έναν πιο δίκαιο και συμπονετικό τόπο», αναφέρεται σε ανάρτηση στους λογαριασμούς της Επιτροπής.
Ωστόσο, την κληρονομιά της Bonino χαρακτηρίζουν επίσης η μακροπρόθεσμη οραματική της προσέγγιση για την Ευρώπη και η βαθιά πεποίθηση στην υπερεθνική ολοκλήρωση.
«Το αποτύπωμά της στην Ευρώπη είναι πολύ καθαρό και οι μάχες της συνεχίζουν να επανέρχονται ακόμη και σήμερα», υπογραμμίζει στην Euronews ο πρώην ευρωβουλευτής Marco Taradash από τη Βεντοτένε, την πόλη του ομώνυμου Μανιφέστου του 1941, που θεωρείται ένα από τα ιδρυτικά κείμενα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και φιλοξενεί αυτές τις μέρες τη «Ευρωπαϊκή διάσκεψη της Βεντοτένε για την ελευθερία και τη δημοκρατία» (πηγή στα Ιταλικά), που προωθεί η αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Pina Picierno.
Από τις μάχες για τα ατομικά δικαιώματα σε εκείνες για το διεθνές δίκαιο
Η Emma, όπως τη φώναζαν απλά όλοι, συνέδεσε άρρηκτα την ιστορία της με τις εκστρατείες για τα πολιτικά και τα γυναικεία δικαιώματα που, από την αποποινικοποίηση των αμβλώσεων το 1978 και μετά, σημάδεψαν το πολιτικό της στίγμα στο πλευρό του ιδρυτή των Ριζοσπαστών, Marco Pannella.
Η ευρωπαϊκή διάσταση της Bonino οδήγησε ωστόσο την πρώην επίτροπο να αγωνιστεί για έναν κόσμο θεμελιωμένο στο διεθνές δίκαιο, όπου μια ενοποιημένη Ευρώπη θα αποτελούσε μία από τις απαντήσεις στις νέες παγκόσμιες προκλήσεις.
«Η πεποίθηση που είχαμε – και που εκείνη είχε πάντοτε», θυμάται ο Taradash, ο οποίος μαζί με τη Bonino ήταν υποψήφιος στις τελευταίες ευρωεκλογές με τη λίστα Stati Uniti d'Europa (που σχηματίστηκε από το +Europa, τους Radicali Italiani και άλλους φορείς), «είναι ότι τα επιμέρους κράτη δεν έχουν τη δύναμη να αντέξουν απέναντι σε μια στρατιωτική, οικονομική ή πολιτική επίθεση».
«Διότι η Ευρώπη οικοδομήθηκε γύρω από μια αντίληψη κοινωνικών σχέσεων βασισμένη στην αλληλεγγύη και την ευρέως διανεμημένη ευημερία, με την προσπάθεια να περιοριστούν οι ανισότητες», συνεχίζει ο πρώην ευρωβουλευτής, «οι Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης είναι η ολοκλήρωση μιας ελπίδας που γεννήθηκε εδώ στη Βεντοτένε για ειρήνη, ελευθερία και ευημερία και απέναντι στη διεθνή συγκυρία – από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία μέχρι την επιστροφή του Donald Trump στην εξουσία στις Ηνωμένες Πολιτείες – η Emma την επανέφερε και εμείς, στο μέτρο του δυνατού, συνεχίζουμε».
Παράλληλα με τη φεντεραλιστική της οπτική για την ΕΕ, η Bonino συνόδευσε πρωτοβουλίες ιδιαίτερα δημοφιλείς (μέσω και της οργάνωσης Non c'è pace senza giustizia για μορατόριες στις θανατικές εκτελέσεις ανά τον κόσμο και κατά του ακρωτηριασμού γυναικείων γεννητικών οργάνων, που κορυφώθηκαν το 2012 με μια απόφαση του ΟΗΕ για την απαγόρευσή του σε παγκόσμιο επίπεδο .
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 είχε επίσης δραστηριοποιηθεί προσωπικά για την ίδρυση ενός υπερεθνικού δικαστηρίου που θα δίκαζε εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, δηλαδή εκείνου που, και χάρη σε εκείνη, πήρε σάρκα και οστά ακριβώς στη Ρώμη το 1998 με το Καταστατικό που ίδρυσε το σημερινό Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.
«Ήταν μία από τις “αξέχαστες επιτυχίες” της», θυμίζει ο Marco Cappato από την Ένωση Luca Coscioni, που σήμερα συνεχίζει πολλές από τις μάχες του ριζοσπαστικού χώρου, ακολουθώντας το παράδειγμα της Bonino.
«Θα είναι χρήσιμο και σημαντικό να κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη της με τον μοναδικό δυνατό τρόπο: με νέους αγώνες για την ελευθερία, από ανθρώπους, ανεξάρτητα από τον πολιτικό τους προσανατολισμό, που να εμπνέονται από την επιμονή – εκείνη την αποκαλούσε tigna», προτρέπει ο Cappato σε γραπτή δήλωση που έδωσε στην Euronews, «με την οποία υπερασπιζόταν τη φιλελεύθερη δημοκρατία από τις πανάρχαιες, τραγικές αυταπάτες που πλασάρουν οι νέοι δημαγωγοί».
Η Ευρώπη και ο «λαϊκός» ευρωπαϊσμός της Emma Bonino
Σε μια εποχή λαϊκισμού με εθνικό-κυριαρχικό πρόσημο, από τη Γερμανία μέχρι την Ιταλία, η πρώην ηγέτις των Ριζοσπαστών υπήρξε πράγματι «μια πολύ δημοφιλής μορφή», αλλά με την έννοια του ευρωπαϊστή, «που έβγαλε την Ευρώπη από τις κλειστές αίθουσες της εξουσίας».
«Η ίδια η μορφή του Ευρωπαίου επιτρόπου άλλαξε κάπως με την Emma Bonino», λέει στην Euronews ο Gaetano Quagliariello, συνοδοιπόρος της από την πρώτη ώρα στους Ριζοσπάστες. «Δεν είναι τυχαίο ότι, αν ρωτήσεις έναν απλό πολίτη ποιοι ήταν οι Ιταλοί επίτροποι πριν από την Bonino, είναι δύσκολο να θυμηθεί κάποιο όνομα. Αυτό δεν ισχύει για εκείνη και για όσους ακολούθησαν».
Για τον Quagliariello, πολιτικό και καθηγητή Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Luiss της Ρώμης, πρέπει να υπογραμμιστεί ακριβώς το «μεθοδολογικό» στίγμα της Bonino: ότι «μετέτρεψε τις ευρωπαϊκές επιλογές σε στοιχεία της πολιτικής», αρνούμενη να αντιμετωπίσει την Ευρώπη απλώς ως ένα «τεχνικό φάκελο».
«Μπορεί κανείς να συμφωνεί ή όχι με τη φεντεραλιστική της οπτική για την ΕΕ, «αλλά δεν μπορεί να της αρνηθεί ότι ερμήνευσε, ας πούμε, μια λαϊκή ρίζα της Ευρώπης. Και αυτό έλειψε από πολλούς ευρωπαϊστές», καταλήγει ο Quagliariello, «σε μια στιγμή που η AfD κερδίζει εκλογές στη Γερμανία και η Marine Le Pen είναι υποψήφια να αναλάβει την προεδρία της Γαλλίας, είναι προφανές ότι υπάρχει ένα πρόβλημα. Η Ευρώπη αυτή τη στιγμή δεν είναι δημοφιλής, δεν γίνεται κατανοητή από τον κόσμο».
Μετά την εμπειρία της ως Ευρωπαία επίτροπος, η Bonino ανέλαβε ρόλους γεφυροποιούς μεταξύ Ιταλίας και Ευρώπης, με πολλές ακόμη εκστρατείες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά και τη θέση της υπουργού Ευρωπαϊκών Πολιτικών στην κυβέρνηση του Romano Prodi (2006–2008) και της υπουργού Εξωτερικών (2013–2014) στην κυβέρνηση του Enrico Letta.