Ένας στους τρεις κατοίκους της ΕΕ ζει σε υπερμεγέθη κατοικία, ενώ φορείς στέγασης ζητούν περισσότερα μικρά και οικονομικά σπίτια.
Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη ταυτόχρονα με πρόβλημα ανεκμετάλλευτου χώρου και με μια σοβαρή στεγαστική κρίση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Παρά τις ελλείψεις προσιτής στέγης σε ολόκληρη την Ένωση, ένας στους τρεις κατοίκους της ΕΕ ζει σε κατοικίες με επιπλέον υπνοδωμάτια, σύμφωνα με τη Eurostat. Τα στοιχεία αναδεικνύουν το χάσμα ανάμεσα στην προσφορά κατοικιών και τις ανάγκες των νοικοκυριών, καθώς και τις έντονες διαφοροποιήσεις στα στεγαστικά πρότυπα σε όλη την Ευρώπη.
Ως υπο-κατοίκηση (under-occupation) ορίζονται οι κατοικίες που είναι μεγαλύτερες από τις ανάγκες των ενοίκων τους, συνήθως επειδή διαθέτουν περισσότερα υπνοδωμάτια από όσα χρειάζονται. Πρόκειται για το αντίθετο του συνωστισμού και συχνά συνδέεται με μεγαλύτερης ηλικίας ανθρώπους που εξακολουθούν να ζουν σε οικογενειακά σπίτια αφού τα παιδιά τους έχουν φύγει.
Παρότι η ανεπαρκής στέγαση παραμένει πρόκληση σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, το μέγεθος της κρίσης και τα βαθύτερα αίτιά της διαφέρουν σημαντικά, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Ποιες χώρες, λοιπόν, καταγράφουν τα υψηλότερα ποσοστά υπο-κατοίκησης; Στην ΕΕ συνολικά, το 33,4% των πολιτών ζει σε υπο-κατοικημένες κατοικίες, αλλά το ποσοστό κυμαίνεται από 8,1% στη Ρουμανία έως 69,4% στην Κύπρο.
Η ανατολική Ευρώπη καταγράφει τα χαμηλότερα ποσοστά υπο-κατοίκησης
Η υπο-κατοίκηση είναι γενικά πολύ λιγότερο συχνή στην ανατολική και νοτιοανατολική Ευρώπη σε σχέση με τις υπόλοιπες περιοχές της ηπείρου.
Μετά τη Ρουμανία (8,1%), το ποσοστό των ανθρώπων που ζουν σε υπο-κατοικημένα σπίτια παραμένει κάτω από 15% στη Σερβία (8,2%), την Τουρκία (10,3%), τη Λετονία (10,5%), την Ελλάδα (12,5%) και την Κροατία (14,7%).
Σχετικά χαμηλό είναι επίσης το ποσοστό των κατοίκων υπο-κατοικημένων σπιτιών στη Βουλγαρία (15,8%), τη Σλοβακία (15,9%), τη Βόρεια Μακεδονία (17%), την Πολωνία (17,9%), τη Λιθουανία (18%) και την Ιταλία (18,2%).
Συνολικά, οι χώρες αυτές συνθέτουν την ομάδα με τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη, ακολουθούμενες από την Εσθονία, την Τσεχία και την Ουγγαρία, όπου τα ποσοστά κινούνται κοντά στο 27%.
Πού η υπο-κατοίκηση είναι πιο διαδεδομένη
Η Κύπρος καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό υπο-κατοίκησης στην Ευρώπη, 69,4%, και ακολουθούν η Ιρλανδία (66%) και η Μάλτα (63,2%). Αξίζει να σημειωθεί ότι και οι τρεις είναι νησιωτικά κράτη.
Πάνω από 50% είναι επίσης το ποσοστό των ανθρώπων που ζουν σε σπίτια με επιπλέον δωμάτια στην Ολλανδία (58,5%), το Βέλγιο (57%), την Ισπανία (54,3%), το Λουξεμβούργο (52,2%) και τη Νορβηγία (51%).
Μεταξύ των σκανδιναβικών χωρών, η Φινλανδία (46,6%) και η Δανία (42,4%) βρίσκονται επίσης αρκετά πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Η εικόνα διαφέρει αισθητά στις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ.
Η Ισπανία καταγράφει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά υπο-κατοίκησης, 54,3%, έναντι μόλις 18,2% στην Ιταλία. Η Γαλλία βρίσκεται στο 40,4%, ενώ η Γερμανία ευθυγραμμίζεται σχεδόν πλήρως με τον μέσο όρο της ΕΕ, στο 33,3%.
Η νότια Ευρώπη παρουσιάζει δύο διαφορετικές στεγαστικές ιστορίες
Ενώ το ποσοστό είναι πολύ χαμηλότερο σε μεγάλο μέρος της νοτιοανατολικής και ανατολικής Ευρώπης, η ίδια η νότια Ευρώπη εμφανίζει διχοτόμηση. Η Κύπρος, η Μάλτα και η Ισπανία βρίσκονται ψηλά στην κατάταξη, ενώ η Ιταλία, η Ελλάδα, η Τουρκία και μεγάλο τμήμα των Βαλκανίων καταγράφουν χαμηλά ποσοστά. Αυτό δείχνει ότι η τάση δεν μπορεί να εξηγηθεί με ένα απλό δίπολο βορρά και νότου.
Μπορεί η πολιτική να μειώσει την υπο-κατοίκηση;
Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Εθνικών Οργανώσεων που εργάζονται με αστέγους (FEANTSA) επισημαίνει ότι το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο το υπάρχον στεγαστικό απόθεμα, και ιδιαίτερα η νέα προσφορά, ανταποκρίνεται στην αυξανόμενη ζήτηση για μικρότερες κατοικίες.
«Είναι πράγματι διαθέσιμες και προσιτές αυτές οι μικρότερες κατοικίες;» ανέφερε εκπρόσωπος της FEANTSA στο Euronews Business.
Αναφερόμενη στον «φόρο υπνοδωματίου» (bedroom tax) που εισήχθη στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2013, η οργάνωση υποστήριξε ότι το μέτρο ήταν αναποτελεσματικό, επειδή οι κατάλληλου μεγέθους κατοικίες συχνά δεν ήταν διαθέσιμες, με αποτέλεσμα απώλειες εισοδήματος για τα νοικοκυριά που είχαν ελάχιστες επιλογές πέρα από το να παραμείνουν εκεί όπου βρίσκονταν.
Η οργάνωση υποστήριξε ότι η επαναχρησιμοποίηση των κενών κατοικιών για προσιτή και κοινωνική στέγαση μπορεί να αποδειχθεί πιο αποτελεσματική από την άμεση στόχευση της υπο-κατοίκησης.
**«**Η επιβολή ποινών για την υπο-κατοίκηση, χωρίς να αντιμετωπίζονται οι πιο δομικές αιτίες που οδηγούν στην αδυναμία πρόσβασης σε στέγη, όπως η υποεπένδυση στην πραγματικά κοινωνική κατοικία και η μετατροπή της στέγης σε επενδυτικό προϊόν και αντικείμενο κερδοσκοπίας, συνιστά λανθασμένη διάγνωση», δήλωσε ο εκπρόσωπος.
Η επίδραση της ιδιοκατοίκησης
Σύμφωνα με τη Eurostat, το ποσοστό των ανθρώπων που ζουν σε υπο-κατοικημένες κατοικίες είναι 14,2% μεταξύ των ενοικιαστών, έναντι 40,5% μεταξύ των ιδιοκτητών κατοικιών.
Ο καθηγητής Σεμπάστιαν Κολ από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου ανέφερε ότι οι διαφορές μεταξύ χωρών καθοδηγούνται σε μεγάλο βαθμό από θεσμικές ρυθμίσεις, κυρίως από τα ποσοστά ιδιοκατοίκησης και τη δημογραφική σύνθεση.
«Οι θεσμικές δομές, όπως το καθεστώς κατοχής, παίζουν καθοριστικό ρόλο. Στα μοντέλα μας, η ιδιοκατοίκηση είναι ο ισχυρότερος μεμονωμένος δείκτης της αντικειμενικής υπο-κατοίκησης», είπε στο Euronews Business.
Ποιοι είναι πιο πιθανό να ζουν σε υπο-κατοικημένα σπίτια;
Έρευνα του Γιόνας Λάγκε και συνεργατών κατέδειξε (πηγή στα Αγγλικά)ότι ο τύπος του νοικοκυριού συνδέεται στενά με την υπο-κατοίκηση.
Τα περισσότερα υπο-κατοικημένα δωμάτια εντοπίζονται σε νοικοκυριά ενός ή δύο ατόμων. Τα ποσοστά είναι επίσης γενικά υψηλότερα για νοικοκυριά χωρίς παιδιά.
Στην ΕΕ, το 41% των υπο-κατοικημένων κατοικιών βρίσκεται σε πόλεις, ενώ περίπου 30% αντιστοιχεί τόσο στις αγροτικές περιοχές όσο και στις κωμοπόλεις.
Στις περισσότερες χώρες, και κατά μέσο όρο σε επίπεδο ΕΕ, τα νοικοκυριά με υψηλότερα εισοδήματα είναι πιο πιθανό να υπο-κατοικούν και αντιπροσωπεύουν μεγαλύτερο μερίδιο των υπο-κατοικημένων δωματίων.
Τι θεωρείται δωμάτιο εξαρτάται από τη χώρα
Ο Κολ επισημαίνει επίσης μια δυσκολία στην εναρμόνιση των μετρήσεων, που προκύπτει από τους διαφορετικούς, ανά χώρα, ορισμούς του τι θεωρείται δωμάτιο.
Υποστηρίζει ότι η Ισπανία, η Ιρλανδία και η Φινλανδία υπολογίζουν ρητά τις κουζίνες ως δωμάτια στις έρευνές τους.
Επισημαίνει ακόμη το βαθύ χάσμα ανάμεσα στους αντικειμενικούς δείκτες και την υποκειμενική ανθρώπινη αντίληψη. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μόλις δύο στους πέντε ανθρώπους θεωρούσαν το σπίτι τους υπερβολικά μεγάλο, παρότι αυτό ταξινομήθηκε ως υπο-κατοικημένο βάσει των επίσημων κριτηρίων.