Περίπου το 13% των συνταξιούχων στην ΕΕ συνεχίζουν να εργάζονται. Η οικονομική ανάγκη είναι σημαντικός λόγος, αλλά οι ειδικοί επισημαίνουν και άλλους, όπως τις μεταβαλλόμενες νόρμες, τις δημογραφικές αλλαγές και τις επίμονες ελλείψεις εργατικού δυναμικού.
Το εισόδημα από συντάξεις είναι χαμηλότερο από τις αποδοχές στα τελευταία χρόνια εργασίας σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Στην ΕΕ, ένα άτομο που κέρδιζε 100 € μεταξύ 50 και 59 ετών θα λάμβανε 58 € σε συνταξιοδοτικό εισόδημα μεταξύ 65 και 74 ετών το 2023, σύμφωνα με τη Eurostat.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Αυτό δυσκολεύει πολλούς ηλικιωμένους να διατηρήσουν το βιοτικό τους επίπεδο μετά τη συνταξιοδότηση. Σχεδόν ένας στους έξι συνταξιούχους βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας στην ΕΕ.
Πολλοί συνταξιούχοι συνεχίζουν να εργάζονται μετά τη συνταξιοδότηση. Οι λόγοι τους διαφέρουν. Κύριος λόγος είναι ότι απολαμβάνουν την εργασία και θέλουν να παραμένουν παραγωγικοί (36,3%), όμως και η οικονομική ανάγκη (28,6%) αποτελεί σημαντικό κίνητρο.
Σε ποιες χώρες, λοιπόν, οι συνταξιούχοι συνεχίζουν να εργάζονται αφού αρχίσουν να λαμβάνουν σύνταξη γήρατος; Και σε ποιες ευρωπαϊκές χώρες η οικονομική ανάγκη είναι ο βασικός λόγος;
Το 2023, το πιο πρόσφατο έτος για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία έως το 2026, το 12,9% των κατοίκων της ΕΕ συνέχιζε να εργάζεται κατά το εξάμηνο που ακολουθεί τη λήψη της πρώτης σύνταξης γήρατος.
Το ποσοστό αυτό διαφέρει σημαντικά στην Ευρώπη, κυμαίνοντας από 1,7% στη Ρουμανία έως 54,9% στην Εσθονία, σύμφωνα με τη Eurostat.
Το μερίδιο όσων συνεχίζουν να εργάζονται ξεπερνά επίσης τα δύο πέμπτα στη Λετονία (44,2%), τη Λιθουανία (43,7%) και τη Σουηδία (41,7%). Δύο ακόμη σκανδιναβικές χώρες ακολουθούν αυτή την κορυφαία ομάδα, με την Κύπρο (29,7%) να βρίσκεται στη μέση: η Νορβηγία (37,7%) και η Φινλανδία (28,5%).
Εκτός από τη Ρουμανία (1,7%), το ποσοστό είναι ιδιαίτερα χαμηλό στην Ελλάδα (4,2%), την Ισπανία (4,5%) και την Κροατία (5%).
«Η Ελλάδα είχε στο παρελθόν πολύ αυστηρή στάση απέναντι στους εργαζόμενους συνταξιούχους. Αυτό, με την ώθηση της κρίσης, των περικοπών στις συντάξεις και της μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού, έχει αμβλυνθεί», δήλωσε στο Euronews Business ο καθηγητής Πλάτων Τήνιος από το Πανεπιστήμιο Πειραιά.
Πρόσθεσε ότι μια σημαντική αλλαγή πολιτικής το 2022 οδήγησε σε απότομη αύξηση των καταγεγραμμένων εργαζόμενων συνταξιούχων. Ωστόσο, αυτή η αύξηση δεν αποτυπώνεται στα στοιχεία, καθώς σημειώθηκε μετά το δεύτερο εξάμηνο του 2023.
Σε αρκετές χώρες, η οικονομική ανάγκη είναι ο βασικός λόγος για να συνεχίσει κάποιος να εργάζεται. Μεταξύ όσων συνέχισαν να εργάζονται, το ποσοστό που επικαλείται οικονομική ανάγκη κυμαίνεται από 9,4% στη Σουηδία έως 68,5% στην Κύπρο.
«Φυσικά, όπου οι άνθρωποι δηλώνουν ότι εργάζονται από οικονομική ανάγκη, σημαίνει ότι αισθάνονται πως το συνταξιοδοτικό τους εισόδημα είναι ανεπαρκές», είπε στο Euronews Business η δρ Όλγα Ράγεβσκα από το Πανεπιστήμιο Ρίγας Stradins.
«Ένα υψηλό ποσοστό τέτοιων απαντήσεων υποδηλώνει ότι το συνταξιοδοτικό σύστημα στις αντίστοιχες χώρες είναι ανεπαρκές και αδυνατεί να εξασφαλίσει επαρκές εισόδημα.»
Στη Ρουμανία (54,3%) και τη Βουλγαρία (53,6%), πάνω από τους μισούς δήλωσαν ότι συνεχίζουν να εργάζονται από οικονομική ανάγκη. Το ποσοστό υπερβαίνει επίσης το ένα στα τρία στην Κροατία (48,2%), τη Λετονία (47,9%), την Πορτογαλία (39%), την Ουγγαρία (38,1%), τη Γαλλία (37,7%) και τη Γερμανία (35,8%).
Στις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ, η Ισπανία έχει το χαμηλότερο ποσοστό, 19,6%. Η Ιταλία (29,7%) βρίσκεται λίγο πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Στην άλλη άκρη, η Νορβηγία (9,8%) ακολουθεί από κοντά τη Σουηδία (9,4%). Στην Τσεχία και το Λουξεμβούργο, το μερίδιο των συνταξιούχων που συνεχίζουν να εργάζονται από οικονομική ανάγκη παραμένει κάτω από 15%.
Πόσοι συνταξιούχοι εργάζονται επειδή το έχουν ανάγκη
Όταν το ποσοστό των συνταξιούχων που εργάζονται μετά τη συνταξιοδότηση συνδυάζεται με το ποσοστό όσων επικαλούνται ως κύριο λόγο την οικονομική ανάγκη, προκύπτει το συνολικό μερίδιο των συνταξιούχων που εργάζονται από οικονομική ανάγκη.
Σε επίπεδο ΕΕ, αυτό ανέρχεται σε 3,7% και κυμαίνεται από 0,9% στη Ρουμανία έως 21,2% στη Λετονία στην Ευρώπη.
Η Κύπρος (20,3%) ξεπερνά επίσης το ένα στα πέντε, ενώ η Εσθονία (17,3%) και η Λιθουανία (%) καταγράφουν διψήφια ποσοστά.
«Στις χώρες της Βαλτικής, ο βασικός παράγοντας είναι η οικονομική ανάγκη να συνεχίσουν να εργάζονται, επειδή οι συντάξεις σε αυτές τις χώρες είναι πολύ κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο», είπε η Ράγεβσκα.
«Όσο οι άνθρωποι είναι σε θέση να εργάζονται, συνεχίζουν να το κάνουν απλώς για να κερδίζουν αρκετά ώστε να έχουν ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο.»
Στη Βουλγαρία (8,9%), την Ουγγαρία (7,7%) και τη Σλοβακία (7,5%), τουλάχιστον το 7,5% του συνόλου των συνταξιούχων συνεχίζει να εργάζεται λόγω οικονομικής ανάγκης.
Μεταξύ των μεγάλων οικονομιών, η Γερμανία έχει το υψηλότερο ποσοστό, 4,5%, ενώ η Γαλλία (3,7%) ταυτίζεται με τον μέσο όρο της ΕΕ.
Η Ισπανία (1%) έχει το μικρότερο μερίδιο συνταξιούχων που εργάζονται από οικονομική ανάγκη. Η Ιταλία (2,8%) βρίσκεται επίσης κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Οι συνταξιούχοι είναι πιο υγιείς και με καλύτερη εκπαίδευση από παλιά
Ο καθηγητής Κένε Χένκενς από το Ολλανδικό Διαθεσμικό Δημογραφικό Ινστιτούτο (NIDI) σημείωσε ότι σε χώρες με χαμηλές συντάξεις οι άνθρωποι είναι πιο πιθανό να συνεχίσουν να εργάζονται. Ωστόσο, και σε χώρες με καλές συντάξεις παρατηρείται αύξηση της εργασίας μετά τη συνταξιοδότηση. Υπάρχουν αρκετοί σημαντικοί λόγοι γι’ αυτό.
«Οι συνταξιούχοι είναι πιο υγιείς και έχουν υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο από ό,τι παλαιότερα και, ως αποτέλεσμα, έχουν ισχυρότερη σύνδεση με την αγορά εργασίας», είπε στο Euronews Business.
«Στα στοιχεία της Eurostat βλέπουμε ότι οι περισσότεροι εργαζόμενοι συνταξιούχοι εργάζονται για ευχαρίστηση και για κοινωνική ένταξη.»
Οι κανόνες αλλάζουν
Επεσήμανε ότι αυτή η εξέλιξη ενισχύεται από την αλλαγή των αντιλήψεων για την εργασία μετά τη συνταξιοδότηση μέσα στις ίδιες τις επιχειρήσεις.
«Στην Ολλανδία, για παράδειγμα, βλέπουμε καθαρά ότι οι εργοδότες γίνονται πιο θετικοί απέναντι στην απασχόληση εργαζομένων πέραν της ηλικίας συνταξιοδότησης. Αυτό έχει επίσης να κάνει με τις δημογραφικές αλλαγές και τις επίμονες ελλείψεις εργατικού δυναμικού. Οι συνταξιούχοι θεωρούνται μια πρόσθετη δεξαμενή προσφοράς εργασίας», είπε.
Πολλοί μπορεί να θέλουν να εργαστούν αλλά δεν βρίσκουν δουλειά
Ο Χένκενς προειδοποίησε ότι πολλοί συνταξιούχοι σε φτωχότερες χώρες μπορεί να θέλουν να εργαστούν αλλά δεν μπορούν να βρουν δουλειά. Τόνισε ότι, για τον λόγο αυτό, τα στοιχεία καλύπτουν μόνο όσους ήδη εργάζονται. Ο αριθμός των συνταξιούχων που είναι άθελά τους εκτός εργασίας μπορεί επίσης να διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα.
Ο Τήνιος σημείωσε επίσης ότι η δυνατότητα των συνταξιούχων να εργάζονται αποτελεί σημαντικό στοιχείο μιας στρατηγικής ενεργού γήρανσης, προσθέτοντας ευελιξία για να διευκολυνθεί η μετάβαση από την πλήρη απασχόληση στην πλήρη συνταξιοδότηση. Επιτρέπει επίσης στην κοινωνία να επωφελείται από τις δεξιότητες των μεγαλύτερων σε ηλικία πολιτών, συμβάλλοντας παράλληλα στην κάλυψη των κενών στην αγορά εργασίας που προκαλούν οι δημογραφικοί παράγοντες.
Η οικονομική ανάγκη είναι σχετική έννοια
Ο καθηγητής Λάουρι Λέπικ από το Πανεπιστήμιο του Ταλίν επισήμανε ότι η «οικονομική ανάγκη» είναι μια σχετική έννοια, η οποία δεν συνδέεται απαραίτητα με το απόλυτο ύψος της δημόσιας σύνταξης.
Υπογράμμισε ότι, ενώ τα οικονομικά κίνητρα – η οικονομική ανάγκη ή η επιθυμία συμπλήρωσης της δημόσιας σύνταξης με εισόδημα από εργασία – είναι σημαντικοί παράγοντες πίσω από το φαινόμενο των εργαζόμενων συνταξιούχων, η σχέση ανάμεσα στην επάρκεια των συντάξεων και την απασχόληση στην ηλικία συνταξιοδότησης δεν είναι ευθύγραμμη, αλλά κάπως πιο σύνθετη.