Η UniCredit επιδιώκει τον έλεγχο της Commerzbank καθώς το Βερολίνο αφήνει «παράθυρο» για το μερίδιο 12,7%: τι αλλάζει για Ιταλία, Γερμανία και ευρωπαϊκές τράπεζες
Η αναμέτρηση μεταξύ UniCredit και Commerzbank εισέρχεται σε κρίσιμη φάση. Μετά σχεδόν δύο χρόνια αντιπαράθεσης, το γερμανικό τείχος δείχνει να παρουσιάζει τις πρώτες ρωγμές: σύμφωνα με το Bloomberg, ορισμένα υψηλόβαθμα στελέχη της κυβέρνησης του Βερολίνου εμφανίζονται διατεθειμένα να συζητήσουν την πώληση στην UniCredit του 12,7% που εξακολουθεί να κατέχει το γερμανικό Δημόσιο, υπό την προϋπόθεση ότι θα επιτευχθεί συμφωνία για τη στρατηγική και το μέλλον της τράπεζας της Φρανκφούρτης. Δεν πρόκειται ακόμη για επίσημη απόφαση της κυβέρνησης, αλλά το μήνυμα είναι σημαντικό.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Αν η συναλλαγή ολοκληρωθεί, η UniCredit θα ανέβει από το σημερινό ποσοστό περίπου 47,6% σε πάνω από 60% της Commerzbank. Για τον Αντρέα Όρτσελ θα ήταν ποιοτικό άλμα: δεν θα είναι πλέον απλώς ο βασικός μέτοχος μιας γερμανικής τράπεζας που επιχείρησε να αποκτήσει εν μέσω έντονων αντιστάσεων, αλλά ο σαφώς κυρίαρχος μέτοχος ενός από τα σημαντικότερα γερμανικά ιδρύματα.
Γιατί αυτό το 12,7% είναι τόσο σημαντικό
Με την πρώτη ματιά μπορεί να φαίνεται ένα καθαρά λογιστικό ζήτημα. Δεν είναι.
Η UniCredit έχει ήδη φτάσει σε θέση κοντά στην πλειοψηφία: μετά την OPS που ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο, η ιταλική τράπεζα έφτασε στο 47,59% της Commerzbank, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 49,65% των δικαιωμάτων ψήφου, λαμβάνοντας υπόψη τις ίδιες μετοχές της γερμανικής τράπεζας.
Όμως η κατοχή άνω του 50%, και κυρίως η υπέρβαση του 60%, καθιστά τον έλεγχο πολύ πιο στέρεο.
Αυτό σημαίνει ότι θα μπορεί να προσέρχεται στις επόμενες γενικές συνελεύσεις με μεγαλύτερο περιθώριο, περιορίζοντας την εξάρτηση από τους άλλους μετόχους. Και σημαίνει επίσης μια εντελώς διαφορετική διαπραγματευτική θέση έναντι του εποπτικού συμβουλίου, της διοίκησης και των εκπροσώπων των εργαζομένων.
Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη με το σημερινό ποσοστό η UniCredit επιχειρεί να μεταβάλει τις ισορροπίες στη διοίκηση της Commerzbank. Ο πραγματικός στόχος είναι να μπορεί να ασκεί καθοριστική επιρροή στον στρατηγικό προσανατολισμό της τράπεζας.
Το γερμανικό ποσοστό είναι έτσι το τελευταίο μεγάλο κομμάτι που μπορεί να μετατρέψει μια μετοχική κατάκτηση σε πλήρη και πιο σταθερό έλεγχο.
Τι θα κέρδιζε η UniCredit
Το πρώτο πλεονέκτημα είναι το μέγεθος.
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες καλούνται σήμερα να υποστηρίξουν ολοένα και πιο δαπανηρές επενδύσεις σε τεχνολογία, κυβερνοασφάλεια, τεχνητή νοημοσύνη, ψηφιακές πληρωμές και διαχείριση δεδομένων. Μια μεγαλύτερη τράπεζα μπορεί να κατανεμήσει αυτά τα κόστη σε ευρύτερη πελατειακή βάση και υψηλότερα έσοδα.
Για την UniCredit η Commerzbank σημαίνει επίσης περαιτέρω ενίσχυση της παρουσίας της στη Γερμανία, αγορά στην οποία ο όμιλος δραστηριοποιείται ήδη επί σειρά ετών μέσω της HVB, HypoVereinsbank.
Υπάρχει όμως και μια ακόμη βασική παράμετρος: οι συνέργειες.
Η UniCredit υποστηρίζει ότι μπορεί να παρέμβει στο κόστος και να βελτιώσει την αποδοτικότητα της Commerzbank. Σύμφωνα με το Reuters, το σχέδιο του Όρτσελ αποσκοπεί στη μείωση της βάσης κόστους της γερμανικής τράπεζας κατά περίπου 1,3 δισ. ευρώ, παρότι αρχικά η Commerzbank θα παραμείνει διακριτή από τη γερμανική θυγατρική της UniCredit.
Πρόκειται για την ίδια «συνταγή» που συνέβαλε στη μεταμόρφωση της UniCredit τα τελευταία χρόνια: λιγότερα διοικητικά επίπεδα, περιορισμός των διπλών δομών, μεγαλύτερη έμφαση στις δραστηριότητες που μπορούν να παράγουν έσοδα.
Η λογική είναι απλή: αν δύο τράπεζες κάνουν ορισμένα πράγματα χωριστά, αλλά μπορούν να τα μοιραστούν ή να τα κάνουν πιο αποτελεσματικά, ο μεγαλύτερος όμιλος μπορεί να εξοικονομήσει πόρους.
Υπάρχει και ένα ακόμη ευρύτερο στρατηγικό πλεονέκτημα. Η UniCredit θα μπορούσε να οικοδομήσει έναν πραγματικά ευρωπαϊκό όμιλο, με ισχυρή ταυτόχρονη παρουσία στην Ιταλία, τη Γερμανία και τις άλλες αγορές όπου δραστηριοποιείται. Είναι ακριβώς η κατεύθυνση που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα υποστηρίζει εδώ και καιρό: μεγαλύτερες, πιο διαφοροποιημένες τράπεζες, ικανές να λειτουργούν πέρα από τα εθνικά σύνορα.
Το τίμημα: η Commerzbank δεν είναι μια ιταλική τράπεζα με έδρα στη Φρανκφούρτη
Και εδώ αρχίζουν οι δυσκολίες.
Η UniCredit μπορεί να μεταφέρει στην Commerzbank το δικό της οργανωτικό μοντέλο, αλλά δεν μπορεί απλώς να σβήσει το γερμανικό.
Η Commerzbank έχει τη δική της ιστορία, ένα δίκτυο σχέσεων με τις επιχειρήσεις και, κυρίως, σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση των μικρών και μεσαίων γερμανικών επιχειρήσεων. Το μοντέλο της είναι περισσότερο συνδεδεμένο με τις σχέσεις με την πελατεία, ενώ η UniCredit έχει αναπτύξει μια πιο τυποποιημένη οργάνωση, προσανατολισμένη στην αναζήτηση αποδοτικότητας.
Αναδεικνύεται ακριβώς αυτή η πιθανή «σύγκρουση κουλτούρας»: το μοντέλο του Όρτσελ έχει οδηγήσει σε σημαντική βελτίωση της κερδοφορίας της UniCredit, αλλά η μεταφορά του στην Commerzbank μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο περίπλοκη.
Ακόμη και η ΕΚΤ, παρότι κατά βάση δεν προτίθεται να αντιταχθεί στην συναλλαγή, έχει επισημάνει ότι η ενσωμάτωση θα είναι σύνθετη και πιθανώς μακρά, με πολιτισμικές διαφορές και εντάσεις που γεννά ο εχθρικός χαρακτήρας της εξαγοράς. Η οριστική απόφαση για την έγκριση αναμένεται μεταξύ Σεπτεμβρίου και Οκτωβρίου.
Για την UniCredit, λοιπόν, το ζήτημα δεν θα είναι πια μόνο να αγοράσει την Commerzbank. Θα είναι να αποδείξει ότι μπορεί να τη διαχειριστεί.
Γιατί η Γερμανία αντιστάθηκε τόσο πολύ
Το βασικό ερώτημα είναι: αν η συναλλαγή μπορεί να ενισχύσει μια ευρωπαϊκή τράπεζα, γιατί το Βερολίνο αντιτάχθηκε;
Η απάντηση είναι κυρίως πολιτική και οικονομική.
Η Commerzbank δεν αντιμετωπίζεται στη Γερμανία ως μια οποιαδήποτε τράπεζα. Είναι ένα από τα σημαντικότερα ιδρύματα της χώρας, με έδρα στη Φρανκφούρτη, εκτεταμένο πελατολόγιο και σημαντικό ρόλο στη χορήγηση πιστώσεων στις επιχειρήσεις.
Η γερμανική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι θέλει να προστατεύσει τους εργαζομένους, τις μικρές και μεσαίες γερμανικές επιχειρήσεις και τη Φρανκφούρτη ως χρηματοοικονομικό κέντρο. Όταν η UniCredit ολοκλήρωσε την OPS τον Ιούλιο, το Βερολίνο χαρακτήρισε ακόμη «απαράδεκτη» την επιθετική και εχθρική προσέγγιση της ιταλικής τράπεζας.
Υπάρχει επίσης ο φόβος ότι μια τράπεζα υπό ιταλικό έλεγχο θα μπορούσε να πάρει στρατηγικές αποφάσεις στο Μιλάνο και όχι στη Φρανκφούρτη.
Είναι το παλιό ζήτημα των «εθνικών πρωταθλητών»: θεωρητικά η ευρωπαϊκή αγορά είναι ενιαία, στην πράξη όμως τα κράτη εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τις μεγάλες τράπεζες ως τμήμα της δικής τους οικονομικής υποδομής.
Το θέμα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο για τη Γερμανία, διότι η Commerzbank συνδέεται στενά με τη χρηματοδότηση της Mittelstand, δηλαδή εκείνου του εκτεταμένου δικτύου μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων που αποτελεί βασικό πυλώνα της γερμανικής οικονομίας.
Από εδώ προκύπτει το αίτημα του Βερολίνου για εγγυήσεις σχετικά με τη μελλοντική στρατηγική.
Η γερμανική στάση, πάντως, αλλάζει
Και αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της σημερινής φάσης.
Τον Ιούνιο το Βερολίνο είχε ξεκαθαρίσει ότι δεν επιθυμεί να πουλήσει το δικό του 12,7% στην UniCredit.
Τώρα, σύμφωνα με το Bloomberg, ορισμένοι κυβερνητικοί παράγοντες εμφανίζονται διατεθειμένοι να συζητήσουν μια πώληση, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχει προηγουμένως συμφωνηθεί κοινή στρατηγική μεταξύ UniCredit και Commerzbank. Η επίσημη θέση του Βερολίνου, πάντως, δεν έχει τροποποιηθεί τυπικά.
Παράλληλα, και η Commerzbank έχει αλλάξει στάση.
Στα τέλη Ιουλίου ο πρόεδρος του εποπτικού συμβουλίου Γενς Βάιντμαν αναγνώρισε ότι οι συσχετισμοί ισχύος είναι πλέον σαφείς και δήλωσε έτοιμος για έναν εποικοδομητικό διάλογο με την UniCredit.
Και τον Αύγουστο ξεκίνησαν οι πρώτες επίσημες συνομιλίες μεταξύ του Αντρέα Όρτσελ και της διευθύνουσας συμβούλου της Commerzbank Μπετίνα Όρλοπ, εστιασμένες ακριβώς στις συνέπειες της μελλοντικής αλλαγής ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων των λογιστικών, νομικών και ζητημάτων διαχείρισης κινδύνου.
Με άλλα λόγια, η μάχη μπορεί σταδιακά να μετατραπεί σε διαπραγμάτευση.
Το ευρωπαϊκό παράδοξο: όλοι θέλουν μεγαλύτερες τράπεζες, αλλά κανείς δεν θέλει να χάσει τη δική του
Και εδώ η υπόθεση UniCredit–Commerzbank αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία από μια μεμονωμένη χρηματοοικονομική συναλλαγή.
Η ΕΚΤ υποστηρίζει ανοιχτά εδώ και καιρό την ανάγκη για μια μεγαλύτερη ευρωπαϊκή τραπεζική ολοκλήρωση. Σύμφωνα με την τράπεζα, το χρηματοπιστωτικό σύστημα της ευρωζώνης παραμένει ακόμη υπερβολικά κατακερματισμένο: περίπου το 80% των τραπεζικών δανείων χορηγείται σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις στη χώρα προέλευσης της τράπεζας και λιγότερο από το 2% των καταθέσεων τηρείται εκτός συνόρων.
Το πρόβλημα είναι εμφανές.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχουν μεγάλες τράπεζες ικανές να δραστηριοποιούνται σε μια ηπειρωτική αγορά. Στην Ευρώπη, αντίθετα, ο κλάδος εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να οργανώνεται με βάση τα εθνικά σύνορα.
Κατά την ΕΚΤ αυτό περιορίζει τη δυνατότητα των ευρωπαϊκών τραπεζών να αναπτυχθούν, να επενδύσουν και να ανταγωνιστούν σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ίδια η κεντρική τράπεζα έχει επισημάνει ότι οι διασυνοριακές συγχωνεύσεις μπορούν να επιτρέψουν στις τράπεζες να διαφοροποιήσουν τους κινδύνους, να επιτύχουν οικονομίες κλίμακας και να στηρίξουν καλύτερα την πραγματική οικονομία.
Όμως η υπόθεση Commerzbank δείχνει πόσο δύσκολο είναι να μετατραπεί αυτή η αρχή σε πράξη.
Η Γερμανία λέει: ναι στον ευρωπαϊκό ανταγωνισμό, αλλά όχι απαραίτητα στην πώληση μιας από τις σημαντικότερες τράπεζές μας σε έναν ξένο όμιλο.
Πρόκειται για αντίφαση που η ΕΚΤ έχει επισημάνει ρητά: σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο Λουίς ντε Γκίντος, είναι δύσκολο να υποστηρίζεται η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και ταυτόχρονα να ασκείται αντίθεση σε συγκεκριμένες διασυνοριακές συναλλαγές.
Και η Ιταλία; Το τραπεζικό σύστημα κινείται στην ίδια κατεύθυνση
Και η Ιταλία βιώνει μια φάση ισχυρής συγκέντρωσης.
Η ώθηση προς τις συγχωνεύσεις συνοδεύεται πάντοτε από έντονη συζήτηση για τον εθνικό ρόλο των τραπεζών.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό της Monte dei Paschi di Siena. Η Intesa Sanpaolo έχει υποβάλει προσφορά περίπου 30,6 δισ. ευρώ για το σύνολο των μετοχών της MPS. Παράλληλα, έχει συμφωνηθεί μια δομημένη συμφωνία με τον Όμιλο Unipol, η οποία προβλέπει την ανάληψη του σήματος MPS και ενός δικτύου 635 καταστημάτων. Αυτό το σύνολο θα προταθεί στη συνέχεια για ενσωμάτωση και συγχώνευση με την BPER Banca, δημιουργώντας έναν νέο τραπεζικό πόλο. Οι εποπτικές αρχές και η Ιταλική Αρχή Ανταγωνισμού (AGCM) έχουν ξεκινήσει τις σχετικές αξιολογήσεις του φακέλου της συναλλαγής.
Την ίδια ώρα η Intesa εξακολουθεί να παρουσιάζεται ως ένας από τους πιο κερδοφόρους τραπεζικούς ομίλους της Ευρώπης: στο πρώτο εξάμηνο του 2026 κατέγραψε καθαρά κέρδη 5,6 δισ. ευρώ και έχει ανεβάσει τον στόχο για το σύνολο του έτους πάνω από τα 10 δισ.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι λοιπόν ένα ιταλικό τραπεζικό σύστημα ολοένα πιο συγκεντρωμένο γύρω από μεγάλους ομίλους, ενώ οι τράπεζες μεσαίου μεγέθους αναζητούν συμμαχίες ή μετατρέπονται σε δυνητικούς στόχους εξαγοράς.
Η UniCredit, αντίθετα, ακολουθεί διαφορετική επιλογή: αντί να επικεντρωθεί σε μία ακόμη μεγάλη ιταλική συναλλαγή, επιχειρεί να γίνει ακόμη πιο ευρωπαϊκή.
Ο Όρτσελ το είχε ήδη εξηγήσει: για την UniCredit, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, οι πανευρωπαϊκές φιλοδοξίες υπερισχύουν του εγχώριου εξορθολογισμού.
Η πραγματική πρόκληση: γεννιέται επιτέλους μια ευρωπαϊκή τράπεζα;
Αυτό είναι, τελικά, το ερώτημα που υπερβαίνει την υπόθεση Όρτσελ–Μερτς.
Αν η UniCredit καταφέρει να ολοκληρώσει την εξαγορά της Commerzbank και να την ενσωματώσει με επιτυχία, θα μπορούσε να γίνει μία από τις πιο σημαντικές περιπτώσεις διασυνοριακής τραπεζικής συγκέντρωσης στην Ευρώπη των τελευταίων ετών.
Και θα μπορούσε να αποδείξει ότι μια ιταλική τράπεζα μπορεί να αγοράσει ένα μεγάλο γερμανικό ίδρυμα, να διατηρήσει ισχυρή ευρωπαϊκή ταυτότητα και να δημιουργήσει αξία μέσω οικονομιών κλίμακας.
Ισχύει όμως και το αντίθετο.
Αν η συγχώνευση εξελιχθεί σε έναν παρατεταμένο πολιτικό, συνδικαλιστικό και διοικητικό πόλεμο, με αμφισβητούμενες περικοπές, απώλεια πελατών και δυσκολίες ενσωμάτωσης, θα καταστεί απόδειξη του πόσο ισχυρά παραμένουν τα εθνικά σύνορα στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα.
Για αυτό η πιθανή πώληση του 12,7% που κατέχει το γερμανικό Δημόσιο αξίζει πολύ περισσότερο από μία απλή μετοχική συμμετοχή.
Στο μεταξύ, η ΕΚΤ δείχνει να έχει ήδη υποδείξει ποια κατεύθυνση προτιμά: περισσότερη ολοκλήρωση, μεγαλύτερο μέγεθος και λιγότερο κατακερματισμό. Η υπόθεση Commerzbank θα δείξει αν και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι έτοιμες να την ακολουθήσουν.