8η Μπιενάλε της Αθήνας: Πραγματοποιείται τον Απρίλιο του 2027 και θα έχει τίτλο «Στάσις/ Έκστασις»

Μετά από πενταετία παύσης, η Μπιενάλε της Αθήνας ανακοίνωσε την Τρίτη 12 Μαΐου την όγδοη διοργάνωσή της, η οποία θα πραγματοποιηθεί από τις 2 Απριλίου έως τις 27 Ιουνίου 2027.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Θα έχει ως κεντρικό εκθεσιακό χώρο το Καπνεργοστάσιο της Βουλής των Ελλήνων, ενώ θα αξιοποιήσει και άλλους χώρους, οι οποίοι θα προστεθούν στη συνέχεια. Θα έχει τίτλο «Στάσις/ Έκστασις» και θα είναι σε επιμέλεια του Βραζιλιάνου Thiago de Paula Souza, ενώ την καλλιτεχνική διεύθυνση διατηρεί ο Poka-Yio.

Ο τίτλος και το θέμα της 8ης Μπιενάλε της Αθήνας

Ο τίτλος και το θέμα της διοργάνωσης προέκυψε μέσα από συζητήσεις καλλιτεχνικού διευθυντή και επιμελητή. Εκκινώντας από προσωπικές έννοιες, όπως η εγγύτητα, η οικειότητα και η νοσταλγία, η 8η Μπιενάλε της Αθήνας θα στραφεί σε ευρύτερα, παγκοσμίως αλληλένδετα πολιτικά ζητήματα, μεταξύ των οποίων, ο εκτοπισμός, η συνενοχή και ο φόβος.

Η AB8: ΣΤΑΣΙΣ/ΕΚΣΤΑΣΙΣ διερευνά πώς οι καλλιτεχνικές πρακτικές μπορούν να καλλιεργήσουν συνθήκες υποστήριξης, διαλόγου και μετασχηματισμού του πολιτικού μας φαντασιακού και να λειτουργήσουν ως χώροι, μέσα στους οποίους παγιωμένες βεβαιότητες μπορούν να τεθούν υπό διαπραγμάτευση. Η έκθεση αναδύεται μέσα από την αλληλεπίδραση ιστορικών πλαισίων και σύγχρονων προβληματισμών, αποφεύγοντας, τόσο την απεικόνισή τους καθ’ αυτή, όσο και την εργαλειοποίηση αυτών των ζητημάτων. Πώς μπορούμε να παραμένουμε σε εγρήγορση και να αντισταθούμε στη σιωπή ή την αδιαφορία απέναντι σε όσα συμβαίνουν; Ο τίτλος διαμορφώνεται από τις δύο αυτές συγγενείς όψεις, δύο αδελφές εικόνες, αποκαλύπτοντας τις αποχρώσεις που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη συνθήκη.

Σύμφωνα με τον επιμελητή της διοργάνωσης: «Η στάσις προέρχεται από τον όρο ἵσταμαι που σημαίνει στέκομαι ή υπερασπίζομαι. Στην αρχαιότητα χρησιμοποιούνταν και για να περιγράψει στιγμές εσωτερικής σύγκρουσης ή διαμάχης. Η Στάσις γίνεται αντιληπτή ως μια κατάσταση ακινησίας ή στασιμότητας, όταν υπάρχει μια αίσθηση περιορισμού και αδυναμίας λήψης αποφάσεων. Συγχρόνως, λειτουργεί ως μεταφορά για το σήμερα: Μια συνθήκη κρίσης ή αποσύνθεσης μέσα στην οποία δεν καθίσταται πάντα εφικτό να εντοπίσουμε τα κατάλληλα εργαλεία ή τις μορφές δράσης που θα μπορούσαν να επιφέρουν αλλαγή.

Η αρχική σημασία του όρου έκστασις αναφέρεται στην κατάσταση κατά την οποία νιώθουμε ότι «βγαίνουμε από τον εαυτό μας», βιώνουμε στιγμές έντονων συναισθημάτων, έξαρσης, μετατόπισης ή εκτοπισμού. Διαφορετικά συμφραζόμενα και πολιτισμικά πλαίσια έχουν διευρύνει τη σημασία του όρου, δημιουργώντας συνδέσεις με τελετουργικά, εμπειρίες απόλαυσης ή μεταβαλλόμενης συνείδησης μέσα σε ποικίλα αστικά περιβάλλοντα, επιστρέφοντας έτσι στην ιδέα της εκτόπισης του σώματος. Αυτό που ίσως παραμένει, είναι η διαρκής παρουσία της υπέρβασης ή μάλλον, η προοπτική μιας μεταμόρφωσης. Η Έκστασις αρθρώνεται μέσα από καλλιτεχνικές πρακτικές με τη μορφή εκδηλώσεων ευφορίας, αλλά πρωτίστως ως μορφές ενεργειακής έντασης, μια μεγάλη συγκέντρωση ενέργειας που εκδηλώνεται ως αλλαγή κατάστασης».

Η διοργάνωση προτείνει μια σχέση τριβής και αλληλεπίδρασης ανάμεσα σε αυτούς τους όρους, τόσο με τις παραδοσιακές όσο και με τις σύγχρονες αντηχήσεις τους, μέσα από έναν διάλογο καλλιτεχνών από τοπικά και διεθνή συμφραζόμενα. Η έκθεση δεν προτίθεται να παραμείνει σιωπηλή απέναντι στις επείγουσες συζητήσεις του σήμερα, ταυτόχρονα όμως αρνείται να τις εργαλειοποιήσει.

Με αφετηρία την Αθήνα –μια πόλη που φέρει μια ιστορία από την οποία δύσκολα μπορεί κανείς να ξεφύγει ή να την απλουστεύσει, αλλά και μια πόλη που έχει αναδείξει τις συλλογικές πρακτικές ως απάντηση στις στρεβλώσεις του κόσμου– η 8η Μπιενάλε της Αθήνας «Στάσις/ Έκστασις» λειτουργεί ως μια άσκηση κατανόησης του παρόντος, ως ένα τοπίο, ένα ανοιχτό πεδίο.

Η ριζική αλλαγή της διοργάνωσης

Η Μπιενάλε της Αθήνας αναδιαρθρώνεται ριζικά. Περιλαμβάνει πλέον Εποπτικό Συμβούλιο (Board of Trustees), Συμβουλευτική Επιτροπή (Advisory Board) και Συμβουλευτική Επιτροπή Επιμέλειας (Curatorial Committee), σηματοδοτώντας ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της.

Η νέα αυτή αρχιτεκτονική συγκεντρώνει σημαντικές προσωπικότητες από την τέχνη, τον πολιτισμό, τη διανόηση, και την επιχειρηματικότητα, υπηρετώντας ένα κοινό όραμα. Ο Poka-Yio, συνιδρυτής της Μπιενάλε της Αθήνας, παραμένει Εκτελεστικός και Καλλιτεχνικός Διευθυντής, διασφαλίζοντας τη συνέχεια της στρατηγικής κατεύθυνσης και του καλλιτεχνικού προσανατολισμού.

Είκοσι χρόνια μετά την ίδρυσή της το 2005 ως μια ανεξάρτητη πρωτοβουλία, η Μπιενάλε της Αθήνας συνεχίζει να επαναπροσδιορίζει τον ρόλο των πολιτιστικών οργανισμών. Με αρχικό στόχο την τοποθέτηση της Αθήνας στον διεθνή χάρτη της σύγχρονης τέχνης, εξελίχθηκε σε μια από τις πιο δυναμικές πλατφόρμες σύγχρονου πολιτισμού στην Ευρώπη. Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα έχει μπει δυναμικά στον ευρωπαϊκό χάρτη της σύγχρονης τέχνης. Πολλοί ξένοι καλλιτέχνες έχουν μετακομίσει στην Αθήνα, ανοίγοντας τα ατελιέ τους.

Γι’ αυτό χρειάστηκε μια επαναδιαμόρφωση των στόχων και ένα νέο μοντέλο λειτουργίας: όχι ως στατικός οργανισμός, αλλά ως ένα συλλογικό και διαρκώς εξελισσόμενο οικοσύστημα. Απέναντι σε ένα συχνά εσωστρεφές και ανταγωνιστικό πολιτιστικό περιβάλλον, προκρίνει ένα διαφορετικό μοντέλο: συνεργατικό, βιώσιμο, εξωστρεφές. Ποιος θα είναι ο στόχος της επόμενης διοργάνωσης; Αν η 1η Μπιενάλε της Αθήνας το 2007 συνέβαλε στην τοποθέτηση της πόλης στον διεθνή καλλιτεχνικό χάρτη, αυτή η νέα εποχή φιλοδοξεί να την αναδείξει ως κύρια προοδευτική πλατφόρμα σύγχρονης τέχνης στην Ευρώπη.

Η νέα αρχιτεκτονική διακυβέρνησης

Το Εποπτικό Συμβούλιο, υπό την προεδρία των Δάκη Ιωάννου και Γιώργου Οικονόμου, αναλαμβάνει τη στρατηγική εποπτεία, διασφαλίζοντας τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα, τη θεσμική ανάπτυξη και τον πολιτισμικό αντίκτυπο του οργανισμού.

«Η Μπιενάλε της Αθήνας εισέρχεται σε μια νέα φάση θεσμικής ωριμότητας. Η νέα μορφή διακυβέρνησης έρχεται να ενδυναμώσει έναν θεσμό που εδώ και δύο δεκαετίες λειτουργεί ως πλατφόρμα καλλιτεχνικής παραγωγής και διαλόγου με τη διεθνή κοινότητα της σύγχρονης τέχνης. Αυτό που μας ενδιαφέρει δεν είναι μόνο η παρουσίαση της τέχνης, αλλά η δυνατότητα της Μπιενάλε να συμβάλλει ενεργά στη σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή και να διατηρεί την τέχνη ανοιχτή, ζωντανή και συνδεδεμένη με την εποχή της. Κάθε ιδρυτικό μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου έχει συμβάλει, με τον δικό του τρόπο, στο πεδίο της σύγχρονης τέχνης, αλλά είναι η πρώτη φορά που αποφασίσαμε να μετέχουμε σε μια κοινή πρωτοβουλία», δήλωσε ο Δάκης Ιωάννου, μέλος του προεδρείου του Εποπτικού Συμβουλίου της Μπιενάλε της Αθήνας.

Τα ιδρυτικά μέλη του Εποπτικού Συμβουλίου:

Αλεξία Αντσακλή Βαρδινογιάννη, ιδρύτρια του ARTFLYER

Νινέττα Βαφειά, δικηγόρος, συλλέκτρια έργων τέχνης

Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη, δημιουργική σύμβουλος, επιχειρηματίας

Δημήτρης Δασκαλόπουλος, συλλέκτης σύγχρονης τέχνης, θεματοφύλακας της Συλλογής Δ.Δασκαλόπουλου και ιδρυτής του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ

Χάρης Δαυίδ, συλλέκτης σύγχρονης αφρικανικής τέχνης και τέχνης της αφρικανικής διασποράς (The Harry David Art Collection)

Αλέξανδρος Διογένους, επιχειρηματίας, συλλέκτης, ιδρυτής του Pylon Art & Culture

Füsun Eczacıbaşı, αρχιτέκτονας, συλλέκτρια έργων τέχνης και υποστηρίκτρια της τέχνης (επίτιμο μέλος)

Δάκης Ιωάννου, επιχειρηματίας, συλλέκτης, ιδρυτής και πρόεδρος του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ (προεδρείο)

Μάγδα Μπαλτογιάννη-Καλλιτσάντση, συλλέκτρια

Γιώργος Οικονόμου, επιχειρηματίας και συλλέκτης έργων τέχνης (προεδρείο)

Ειρήνη Παναγοπούλου, συλλέκτρια και υποστηρίκτρια του πολιτισμού

Η Συμβουλευτική Επιτροπή λειτουργεί ως δεξαμενή σκέψης, ενισχύοντας τη στρατηγική ανάπτυξη και τη διεθνή εμβέλεια του οργανισμού.

Μέλη της Συμβουλευτικής Επιτροπής:

Χλόη Βαΐτσου, ανεξάρτητη σύμβουλος τέχνης και πολιτιστικής στρατηγικής

Γεράσιμος Γιαννόπουλος, συν-διαχειριστής εταίρος, Ζέπος & Γιαννόπουλος

Ελίνα Κουντούρη, διευθύντρια του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ - Δ. Δασκαλόπουλος

Δημήτρης Κουτσόπουλος, CEO της Deloitte Greece

Thomas Oberender, επιμελητής, καλλιτεχνικός διευθυντής φεστιβάλ και συγγραφέας με έδρα το Βερολίνο και την Αθήνα

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Επιμέλειας

Συγκροτείται για πρώτη φορά, εισάγοντας ένα νέο μοντέλο επιμελητικής διαδικασίας και θα αλλάζει σε κάθε διοργάνωση. Σε συνεργασία με τον καλλιτεχνικό διευθυντή, εισηγείται τον επιμελητή / την επιμελήτρια κάθε διοργάνωσης και συμβάλλει στον σχεδιασμό του καλλιτεχνικού προγράμματος. Η Επιμελητική Επιτροπή της 8ης Μπιενάλε της Αθήνας αποτελείται από τους Κατερίνα Γρέγου, Massimiliano Gioni, Stefanie Hessler και Gabi Ngcobo. Αυτοί επέλεξαν τον Thiago de Paula Souza.

Ο επιμελητής της 8ης Μπιενάλε της Αθήνας

Ο Thiago de Paula Souza είναι επιμελητής με έδρα το Σάο Πάολο. Το ενδιαφέρον του εστιάζει στη δημιουργία εκθέσεων και στις δυνατότητες που εξακολουθεί να προσφέρει η επιμελητική πρακτική για την καλλιέργεια πολιτικών φαντασιακών. Τα τελευταία χρόνια εστιάζει σε ιδέες και καλλιτεχνικές πρακτικές που προσεγγίζουν την έννοια της μεταστοιχείωσης ως κεντρικό άξονα, είτε μέσα από τον ερωτισμό, τη μη συμμόρφωση ως προς το φύλο και τις μορφές οικειότητας, είτε μέσω του μετασχηματισμού της οργανικής ύλης και της πνευματικής έκστασης. Πιστεύει πως οι πρακτικές αυτές μπορούν να συμβάλλουν στον επαναστοχασμό γύρω από πιο ισορροπημένες μορφές συνύπαρξης ανάμεσα στην ανθρωπότητα και άλλα όντα.

Η επιμελητική του δραστηριότητα περιλαμβάνει: συνεπιμελητής της 36ης Μπιενάλε του Σάο Πάολο (2025), συνεπιμελητής του 38ου Panorama da Arte Brasileira στο MAM São Paulo (2024), συνεπιμελητής της έκθεσης Some May Work as Symbols: Art Made in Brazil, 1950s–70s στο Raven Row, Λονδίνο (2024), συνεπιμελητής του Nomadic Program στο Vleeshal Center for Contemporary Art, Ολλανδία (2022–2023), συνεπιμελητής των εκθέσεων While we are embattled στο Para Site, Χονγκ Κονγκ, και Atos de Revolta στο MAM Rio, Βραζιλία (2022), μέλος της επιμελητικής ομάδας της 3ης διοργάνωσης του Frestas – Trienal de Artes στο Σάο Πάολο, Βραζιλία (2020–2021), σύμβουλος επιμέλειας της 58ης Carnegie International, ΗΠΑ (2021/2022), επιμελητής της πρώτης ατομικής έκθεσης του Tony Cokes στην Ολλανδία, στο BAK, Ουτρέχτη (2018-2019), καθώς και μέλος της επιμελητικής ομάδας της 10ης Μπιενάλε του Βερολίνου (2018).

Σήμερα συμμετέχει στην Καλλιτεχνική Επιτροπή του NESR Art Foundation στην Αγκόλα. Ο Thiago de Paula Souza είναι υποψήφιος διδάκτορας στο πρόγραμμα τεχνών του HDK-Valand – Academy of Art and Design στο Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ, Σουηδία. Η έρευνά του εξετάζει καλλιτεχνικές πρακτικές που συνδυάζουν την άρνηση και τη συνεργασία ως εργαλεία απέναντι στη νεοφιλελεύθερη οικειοποίηση.

H 8η Μπιενάλε της Αθήνας πραγματοποιείται με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω του Προγράμματος «Αττική» 2021-2027.