Χειρόγραφο του 9ου αιώνα στη Ρώμη αποκαλύπτει το αρχαιότερο γνωστό ποίημα στα παλαιά αγγλικά, τον «Ύμνο του Κέντμον», κρυμμένο σε αντίγραφο της «Εκκλησιαστικής ιστορίας του αγγλικού λαού» του Βέδα.
Στα αρχεία μιας ρωμαϊκής βιβλιοθήκης, ερευνητές έκαναν μια εντυπωσιακή ανακάλυψη: ένα χειρόγραφο αντίγραφο του 9ου αιώνα του αρχαιότερου γνωστού ποιήματος στην αγγλική γλώσσα, που θεωρούνταν χαμένο μέχρι σήμερα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το χαμένο αντίγραφο του Ύμνου του Κέντμον εντοπίστηκε στα αρχεία της Εθνικής Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Ρώμης.
Ο δημιουργός του ποιήματος των εννέα στίχων λέγεται ότι ήταν ένας βοσκός αγελάδων από το Γουίτμπι, στο Νορθ Γιόρκσαϊρ, ο οποίος εμπνεύστηκε ύστερα από μια θεία αποκάλυψη.
Η σύνθεση, που υμνεί τον Θεό για τη δημιουργία του κόσμου, γράφτηκε τον 7ο αιώνα και διασώθηκε χάρη στην ένταξή της σε ορισμένα αντίγραφα της «Εκκλησιαστικής ιστορίας του αγγλικού λαού», μιας ιστορίας της Αγγλίας του 8ου αιώνα, γραμμένης στα λατινικά από τον Βέδα τον Σεβάσμιο, έναν βόρειο Άγγλο μοναχό και άγιο.
Πώς κατέληξε το ποίημα σε ιταλική βιβλιοθήκη
Η ιστορία του πώς ένα κομμάτι της παλαιότερης αγγλικής λογοτεχνίας βρέθηκε σε μια ιταλική βιβλιοθήκη είναι, με τον δικό της τρόπο, εξίσου αξιοσημείωτη με το ίδιο το ποίημα.
Το αντίγραφο δημιουργήθηκε τον 9ο αιώνα από έναν μοναχό στη Νοναντόλα, ένα βενεδικτίνικο αββαείο στη βόρεια Ιταλία, ένα από τα μεγάλα κέντρα μεσαιωνικής λόγιας παράδοσης, ο οποίος αντέγραψε προσεκτικά το κείμενο σε έναν τόμο της «Εκκλησιαστικής ιστορίας» του Βέδα.
Κάποια στιγμή, που χάθηκε στο πέρασμα του χρόνου, το χειρόγραφο εξαφανίστηκε. Θεωρούνταν οριστικά χαμένο, μέχρις ότου αυτό το αντίγραφο ψηφιοποιήθηκε και έγινε διαθέσιμο σε ολόκληρο τον κόσμο από τη βιβλιοθήκη της Ρώμης.
Οι δύο ειδικοί του Trinity College που έκαναν την ανακάλυψη, η δρ Ελιζαμπέτα Μανιάντι και ο δρ Μαρκ Φόκνερ, μελέτησαν το βιβλίο από το Δουβλίνο, χάρη στο ψηφιοποιημένο αντίγραφο στο διαδίκτυο. Ταξίδεψαν στη Ρώμη και μπόρεσαν επιτέλους να πιάσουν στα χέρια τους το χειρόγραφο και να δουν από κοντά το αρχαίο κείμενο.
«Η Εκκλησιαστική ιστορία του αγγλικού λαού του Βέδα είναι από τα έργα που αντιγράφηκαν περισσότερο στον Μεσαίωνα, υπάρχουν σχεδόν 200 χειρόγραφα. Όμως τα πιο γνωστά είναι τα δύο παλαιότερα, εκ των οποίων το ένα βρίσκεται στο Κέιμπριτζ και το άλλο στην Αγία Πετρούπολη», λέει ο δρ Φόκνερ, αναπληρωτής καθηγητής μεσαιωνικής λογοτεχνίας στο Trinity College του Δουβλίνου.
«Υπάρχει στη συνέχεια ένας πολύ μικρότερος αριθμός ελαφρώς μεταγενέστερων αντιγράφων, στα οποία ανήκει και αυτό. Μιλάμε για ελάχιστα, ίσως πέντε ή έξι, και το γεγονός ότι αυτό πλέον αναγνωρίζεται ως αντίγραφο της Εκκλησιαστικής ιστορίας θα είναι πολύ σημαντικό για το πώς κατανοούμε τη μετάδοση του κειμένου του Βέδα».
Δύο παλαιότερα αντίγραφα του κειμένου, στο Κέιμπριτζ και την Αγία Πετρούπολη, παρουσιάζουν το ποίημα στα λατινικά, με το κείμενο στην παλαιά αγγλική να προστίθεται στο τέλος ή στα περιθώρια των σελίδων.
Το νέο αυτό εύρημα είναι σημαντικό, επειδή το ποίημα στην παλαιά αγγλική εντάσσεται στο κυρίως σώμα του λατινικού χειρογράφου.
«Το χειρόγραφο της Ρώμης είναι το παλαιότερο που ενσωματώνει το ποίημα μέσα στο κείμενο. Πριν από την ανακάλυψη του χειρογράφου της Ρώμης, το παλαιότερο γνωστό ήταν από τις αρχές του 12ου αιώνα. Αυτό, λοιπόν, είναι τρεις αιώνες παλαιότερο. Και έτσι αποδεικνύει τη σημασία που ήδη αποδιδόταν στα αγγλικά στις αρχές του 9ου αιώνα», σημειώνει ο Φόκνερ.
Ο ακαδημαϊκός επισημαίνει επίσης την ασυνήθιστη στίξη, με τελείες στο τέλος των στίχων, που δεν απαντάται σε άλλες εκδοχές της Ιστορίας του Βέδα.
Πρόκειται για το πρώτο πρώιμο αντίγραφο του Ύμνου του Κέντμον που ανακαλύπτεται μετά τη δεκαετία του 1920 και για το τρίτο αρχαιότερο σωζόμενο κείμενο του ποιήματος.
Ένα παράθυρο στο πώς διαδόθηκαν τα αγγλικά κείμενα στη μεσαιωνική Ευρώπη
Το συγκεκριμένο χειρόγραφο αποκαλύπτει σημαντικές πληροφορίες για τη μετάδοση του κειμένου του Βέδα από τη Νορθουμβρία προς τον νότο, με ορισμένες διαφοροποιήσεις. Δεν αποτελεί μόνο μαρτυρία για την παρουσία αγγλικού κειμένου στην Ιταλία, αλλά δείχνει και τα προσκυνήματα και τις διαπολιτισμικές επαφές ανάμεσα στην Αγγλία και την Ιταλία κατά τον Μεσαίωνα.
Ο δρ Αντρέα Κάππα, υπεύθυνος της αναγνωστικής αίθουσας χειρογράφων και σπάνιων βιβλίων της Εθνικής Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Ρώμης, αναφέρει ότι αυτό εντάσσεται σε ένα ευρύτερο έργο που υλοποιεί η βιβλιοθήκη, με στόχο να καταστεί δυνατή για όλους σε όλο τον κόσμο η πρόσβαση στη μεγάλη συλλογή χιλιάδων σπάνιων βιβλίων που διαθέτει.
«Η ανακάλυψη που έκαναν οι ειδικοί του Trinity College είναι μόνο ένα σημείο εκκίνησης, ένα και μόνο χειρόγραφο που μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για αμέτρητες άλλες ανακαλύψεις, σε αμέτρητα άλλα πεδία, μέσω διεθνούς συνεργασίας σαν και αυτή, συνεργασία μεταξύ διαφορετικών ειδικών που δουλεύουν ως ομάδα», λέει.