ΓΥΝΑΙ: Ένα συγκινητικό θεατρικό δρώμενο για τις γυναικοκτονίες από τις κρατούμενες στον Ελεώνα Θηβών

Το Σωφρονιστικό Κατάστημα Γυναικών στον Ελεώνα των Θηβών μας υποδέχθηκε για μια ακόμη φορά το Σάββατο 27 Ιουνίου για να παρακολουθήσουμε το νέο θεατρικό έργο «ΓΥΝΑΙ», που είχαν ετοιμάσει οι κρατούμενες, στο πλαίσιο του καθιερωμένου πλέον ΕΠΑΚ (Εργαστηρίου Προσωπικής Ανάπτυξης Κρατουμένων). Η παράσταση, σε σύλληψη και σκηνοθεσία του Στάθη Γράψα, είναι μια συμπαραγωγή του Εθνικού Θεάτρου και του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και τα Σχολεία του Σωφρονιστικού Καταστήματος.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Πρωταγωνίστριες ήταν 10 κρατούμενες, οι οποίες ανέβηκαν στην σκηνή, ένωσαν τις δυνάμεις τους και παρουσίασαν ένα πολύ συγκινητικό δρώμενο με θέμα τις γυναικοκτονίες. Με βασικό εργαλείο την κίνηση και λιγότερο τον λόγο και την αφήγηση, αυτός ο γυναικείος χορός, που έμοιαζε σαν έρχεται κατευθείαν από την αρχαία τραγωδία, θρήνησε με τον δικό του τρόπο τις γυναίκες που έχουν κακοποιηθεί και δολοφονηθεί όλα αυτά τα χρόνια, στέλνοντας το ιδιαίτερα επίκαιρο μήνυμα ότι πρέπει να μπει ένα τέλος σε αυτή την τραγική κατάσταση, ότι η πολιτεία πρέπει να πάρει επείγοντα μέτρα για να σταματήσει τον ολοένα και αυξανόμενο αριθμό θανάτων και να αλλάξει κάτι.

Άλλωστε, το «Φτάνει πια» ήταν η φράση που επαναλήφθηκε αρκετές φορές, κατά τη διάρκεια του ωριαίου δρώμενου, που θύμισε καταστάσεις και γεγονότα που βλέπουμε συχνά τα τελευταία χρόνια στις ειδήσεις. Υπογράμμισε με το δικό του ευφυή τρόπο ότι η βία κατά των γυναικών δεν είναι κάτι μεμονωμένο, ούτε συνιστά ένα ακόμη «κοινωνικό φαινόμενο», ή μια παρεκτροπή από την κανονικότητα. Υπάρχει μέσα στις ίδιες έμφυλες δομές εξουσίας που την παράγουν, τη νομιμοποιούν και τη διαιωνίζουν και πρέπει να σταθούμε με κάθε τρόπο και μέσο απέναντί της.

Η παράσταση φωτίζει λοιπόν στιγμές από τη ζωή αυτών των γυναικών που υπέστησαν τη βία και το θάνατο, στιγμές αρχικής ευτυχίας, που γρήγορα έδωσαν τη θέση τους σε στιγμές κακοποίησης. Η αρχική σιωπή των γυναικών που βγαίνουν στην σκηνή, έδωσε τη θέση της στους ψιθύρους και στη συνέχεια στο λόγο. Έγινε μια συλλογική κραυγή αγωνίας για την έμφυλη βία που κυριαρχεί παντού γύρω μας, από μια ομάδα ανίσχυρων, φυλακισμένων γυναικών, που μετέτρεψαν το προσωπικό τους βίωμα σε μια δυνατή θεατρική εμπειρία.

Όλοι οι θεατές συμμετείχαμε στο τέλος στο δρώμενο φωνάζοντας ονόματα θυμάτων γυναικοκτονιών, που αναγράφονταν σε καρτελάκια που βρήκαμε στη θέση μας. Η έντονα φορτισμένη ατμόσφαιρα συνοδευόταν από συγκίνηση και δάκρυα, καθώς οι εικόνες του έργου ήταν πολύ οικείες και τραυματικές για πολλούς από τους παρευρισκομένους.

Οι κρατούμενες έδειξαν πειθαρχία, πίστη στο κοινό στόχο, πάθος και δύναμη σε όλη τη διάρκεια της παράστασης, λυγίζοντας όμως και αυτές συναισθηματικά στο παρατεταμένο χειροκρότημα, περισσοτέρων από 100 θεατών. Δεν είχαν να ζηλέψουν τίποτε από μια κανονική θεατρική ομάδα, καθώς το αποτέλεσμα ήταν απόλυτα επαγγελματικό. Όλο το εγχείρημα, το οποίο πραγματοποιείται εδώ και χρόνια σε διάφορα σωφρονιστικά καταστήματα, αποδεικνύει με τον καλύτερο τρόπο ότι παρά τον εγκλεισμό και τις δύσκολες συνθήκες, αν υπάρξει το σωστό εκπαιδευτικό πλαίσιο και η έμπειρη καθοδήγηση, το θέατρο μπορεί να εμπνεύσει, να λειτουργήσει απελευθερωτικά, να προσφέρει κίνητρα έκφρασης, ενδυνάμωσης και δημιουργίας στις κρατούμενες. Αυτές μαθαίνουν καινούργια πράγματα, δρουν συλλογικά και με αλληλεγγύη, βρίσκουν μια διέξοδο στη δύσκολη καθημερινότητά τους, μέσω του θεάτρου. Εξαιρετική ήταν η εμπειρία μας και από την παρακολούθηση της παράστασης «Χρυσαλήθειες» τον Οκτώβριο του 2023.

Καταλυτική σε αυτό το εκπληκτικό αποτέλεσμα είναι η παρουσία και η απόλυτη στήριξη αυτού του εγχειρήματος από τον Νίκο Αρμένη, διευθυντή των Σχολείων του Σωφρονιστικού Καταστήματος και σταθερό συνεργάτη του Εργαστηρίου Προσωπικής Ανάπτυξης Κρατουμένων από το 2010.

Οι κρατούμενες μας προσέφεραν κάτι αναπάντεχο και γενναιόδωρο για τη δεδομένη κατάσταση. Η κατάθεση ψυχής τους ήταν ένα μεγάλο δώρο για τους θεατές, καταργώντας έστω και για λίγο το διαχωρισμό που δημιουργούν τα κάγκελα μιας φυλακής. Η παράσταση εκμηδένισε την απόσταση, διέλυσε βεβαιότητες και αύξησε την ενσυναίσθηση. Ο στόχος είναι άλλωστε κοινός: να μπει ένα τέλος στις γυναικοκτονίες.

Μετά το τέλος της παράστασης, ακολούθησε κουβέντα, όπου το κοινό και οι συμμετέχουσες πήραν το λόγο. Ο Στάθης Γράψας, η ψυχή αυτής της δράσης, ένας άνθρωπος του θεάτρου που έχει αφιερωθεί εδώ και πολλά χρόνια σε προγράμματα που τρέχουν σε διάφορα σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας, τόνισε: «Νομίζω ότι όλοι είδαμε πώς το ατομικό βίωμα αυτών των γυναικών γίνεται συλλογική κραυγή ότι η κοινωνία πρέπει να κάνει επειγόντως κάτι γι’ αυτό το ζήτημα. Ήταν αυτονόητο και αναγκαίο να κάνουμε κάτι γι’ αυτό το θέμα με τα κορίτσια. Πρέπει να κινητοποιηθούμε όλοι μας για να μπει ένα τέλος».

Όπως τόνισε στη συνέχεια μια από τις κρατούμενες: «Αυτή η παράσταση δεν έγινε για να παίξουμε σε ένα θεατρικό πατάρι, αλλά για να δείξουμε τις τραγικές ιστορίες πολλών κοριτσιών. Πρέπει να αναδείξουμε με κάθε τρόπο το τρομερό πρόβλημα, που υπάρχει στην κοινωνία. Θέλαμε να στείλουμε ένα βροντερό μήνυμα. Να σταθούμε απέναντι στη βία».

Η καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού Θεάτρου, Αργυρώ Χιώτη πήρε το λόγο και επισήμανε: «Οι κοπέλες ήταν εξαιρετικές. Μας βοήθησαν να δούμε τον εαυτό μας και αυτό που συμβαίνει στην κοινωνία με αυτό το τεράστιο ζήτημα, που παραμένει άλυτο». Η Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου επί τιμή Ξένη Δημητρίου, βαθιά συγκινημένη αγκάλιασε τις συμμετέχουσες στο δρώμενο και ανέφερε: «Θα βοηθήσουμε η κραυγή σας να βγει έξω από τους τοίχους του σωφρονιστικού καταστήματος. Δώσατε μαθήματα σε όλους μας. Είναι ένα μήνυμα που πρέπει να ακουστεί παντού: Είναι γυναικοκτονίες. Δεν πρέπει να αφήνουμε κανέναν να μας αγγίζει. Είναι ιερή η ψυχή και το σώμα μας».

Πέρα από το ίδιο το δρώμενο, δύο ήταν οι πιο συγκινητικές στιγμές, που θα μας μείνουν αξέχαστες. Η πρώτη ήταν ότι μια από τις συμμετέχουσες, η Μαλαματή Α., ενώ είχε αποφυλακιστεί τον Μάιο, επέστρεψε στη φυλακή για να συμμετάσχει με τις υπόλοιπες γυναίκες στο θεατρικό δρώμενο, που ετοίμαζαν αυτούς τους εννιά μήνες.

Η δεύτερη και πιο δυνατή ήταν η παρουσία στην παράσταση συγγενών γυναικών που έχουν πέσει θύματα γυναικοκτονιών. Μητέρες που έχουν χάσει τα παιδιά τους, μίλησαν για την απώλειά τους, για τη βία αλλά και το πόσο τις άγγιξε η παράσταση των κρατουμένων.

Βρέθηκαν στον Ελεώνα με πρωτοβουλία του Οργανισμού Γίνε Άνθρωπος, που ιδρύθηκε το 2021 και δραστηριοποιείται κατά της βίας σε κάθε της μορφή, με ειδική εστίαση στην πρόληψη και αντιμετώπιση της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας, καθώς και στη θεσμική αναγνώριση του φαινομένου των γυναικοκτονιών στην Ελλάδα. Ιδρυτικά μέλη του οργανισμού είναι οι ίδιες οι μητέρες γυναικοκτονιών. Γυναίκες που έχασαν τις κόρες τους αλλά δεν υπέκυψαν στο τραύμα και επέλεξαν να μετατρέψουν την απώλειά τους σε ενεργή συμμετοχή για κοινωνική και θεσμική αλλαγή.

Το «ΓΥΝΑΙ» ήταν το αποτέλεσμα του Εργαστηρίου Προσωπικής Ανάπτυξης Κρατουμένων (ΕΠΑΚ), το οποίο ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2025 και περιλάμβανε εντατικά μαθήματα και πάνω από 400 ώρες προβών. Πραγματοποιήθηκαν συνολικά τέσσερις παραστάσεις για το κοινό (13,14, 27 & 28 Ιουνίου) που τις παρακολούθησαν πάνω από 500 θεατές, ενώ έγινε και μια ειδική παράσταση για τις υπόλοιπες κρατούμενες των φυλακών.

Η ευχή και η ελπίδα όλων όσοι βρέθηκαν στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Γυναικών στον Ελεώνα Θηβών, είναι αυτή η παράσταση να επαναληφθεί και εκτός του σωφρονιστικού καταστήματος, ώστε να έχει τη δυνατότητα να τη δει περισσότερος κόσμος. Είναι κάτι που έχει γίνει ξανά στη χώρα μας και συμβαίνει πολύ συχνά σε διάφορες δυτικές χώρες, όπου υπάρχουν ακόμη και φεστιβάλ, όπου παρουσιάζονται παραστάσεις κρατουμένων. Είναι επίσης ένας τρόπος να σπάσει το κοινωνικό στίγμα που συνοδεύει τους τροφίμους των φυλακών.

Το Εθνικό Θέατρο σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη προσπαθούν να το πετύχουν πιθανώς τον Οκτώβριο, με μια παράσταση στην Πειραιώς 260.

Ο Στάθης Γράψας για τη συνεργασία με το Σωφρονιστικό Κατάστημα Γυναικών στον Ελεώνα Θηβών

Η συνεργασία με τα Σχολεία του Σωφρονιστικού Καταστήματος Γυναικών Ελεώνα Θηβών, άρχισε το 2022 και τον Νοέμβριο 2023 παρουσιάσαμε τις Χρυσαλήθειες. Η σύνθεση της ομάδας έχει αλλάξει από τότε, αλλά η κοινωνική και πολιτική συγκυρία μας οδήγησε να εστιάσουμε στο ζήτημα της έμφυλης βίας και των γυναικοκτονιών στην Ελλάδα. Τα 13 μέλη της ομάδας μετέφεραν το προσωπικό βίωμα στη συλλογική εμπειρία, θέτοντας την καλλιτεχνική δημιουργία και ενασχόλησή τους με το θέατρο ως προτεραιότητα στην καθημερινότητά τους. Καθοριστικός παράγοντας και συνεργάτης από το 2010 στον Αυλώνα είναι ο Διευθυντής των Σχολείων, Νίκος Αρμένης, καθώς με τη συνεργασία του ΕΠΑΚ με τα Σχολεία του ΣΚΓΕΘ και τους εκπαιδευτικούς τους, βρήκε τον τρόπο να μυήσει τους/τις μαθητές/τριες του τότε όπως και τώρα, σε νέους δρόμους εκπαίδευσης και έκφρασης.

Το Εργαστήρι Προσωπικής Ανάπτυξης Κρατουμένων (ΕΠΑΚ) του Μικρού Εθνικού

Η παράσταση ΓΥΝΑΙ υλοποιείται στο πλαίσιο του Εργαστηρίου Προσωπικής Ανάπτυξης Κρατουμένων (ΕΠΑΚ), που πραγματοποιείται σε Σωφρονιστικά Ιδρύματα από το Μικρό Εθνικό. Το Εθνικό Θέατρο σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και τα Καταστήματα Κράτησης: ΕιδικόΣωφρονιστικό Κατάστημα Νέων Αυλώνα (ΕΣΚΝΑ), Ψυχιατρείο Κρατουμένων Κορυδαλλού (ΨΚΚ), Κέντρο Απεξάρτησης Τοξικομανών Κρατούμενων Ελεώνα – Θηβών (ΚΑΤΚΕΘ), το Σωφρονιστικό Κατάστημα Γυναικών Ελεώνα Θηβών (ΣΚΓΕΘ) και Κατάστημα Κράτησης Κορίνθου, πραγματοποιεί σε εβδομαδιαία βάση κύκλους του Εργαστηρίου Προσωπικής Ανάπτυξης Κρατουμένων (ΕΠΑΚ). Με την «απελευθερωτική» δύναμη της τέχνης, στα εργαστήρια, οι συμμετέχοντες/ουσες καλούνται να κάνουν υπέρβαση στην καθημερινότητα που βιώνουν και να ιχνηλατήσουν έναν νέο δρόμο έκφρασης και ενδυνάμωσης μέσα από τη μετασχηματιστική δύναμη της τέχνης του θεάτρου.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

Σύλληψη & Σκηνοθεσία: Στάθης Γράψας

Πρωτότυπη μουσική: Σάββας Τσιλιγκιρίδης

Ούτι-Αυτοσχεδιασμός: Γιώργος Αλεβίζος

Επιμέλεια κοστουμιών: Ευδοκία Χλουβεράκη

Κινηματογράφηση – Μοντάζ Παράστασης: Σπυρίδων Φλουρέντζου

Βοηθός Σκηνοθέτη: Δήμητρα Μάζη

Βοηθοί Σκηνής: Ina T.

Γλυπτό αφίσας: Χαράλαμπος Τερζόπουλος

Φωτογραφία – Σχεδιασμός αφίσας: Σπύρος Τσιλιγκιρίδης

Συμμετέχουν: Bibi Β., Έλλη Κ. , Δήμητρα Μ., η Κωνσταντίνα Κ., Μαριάννα Σ., Μαλαματή Α., Παναγιώτα Σ., Σπυριδούλα Θ., Κωνσταντίνα Σ., Βαλάντω Κ. και Έλενα Ο.

Υπεύθυνες παραγωγής: Σταυρούλα Παναγιωτοπούλου, Ηλιάνα Παντελοπούλου

Φωτισμοί: Σέργιος Σκούρας Κορομπέλης

Ηχοληψία: Δημοσθένης Λιβιτσάνος

Tο σύνολο των εσόδων από την πώληση των εισιτηρίων της παράστασης ΓΥΝΑΙ θα διατεθεί υπέρ του Ταμείου Απόρων του Καταστήματος Κράτησης Γυναικών Ελεώνα.