Το Σαμονί και το Όσλο συγκαταλέγονται μεταξύ των πόλεων που κρίνονται υψηλού κινδύνου για τη φιλοξενία μελλοντικών Ολυμπιακών Αγώνων.
Η Βελγίδα αθλήτρια Μάγια Κλουτένς δεν μπορεί παρά να σκέφτεται το μέλλον των χειμερινών σπορ καθώς προπονείται για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του επόμενου μήνα στο Μιλάνο και την Κορτίνα, στην Ιταλία.
Τα σημάδια της κλιματικής αλλαγής είναι παντού γύρω της, στα βουνά πάνω από τη Γκρενόμπλ, στη Γαλλία, όπου η 24χρονη ερωτεύτηκε το άθλημα που συνδυάζει σκι αντοχής και σκοποβολή.
Η Γκρενόμπλ φιλοξένησε τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1968, αλλά οι χειμώνες της σήμερα είναι συντομότεροι και ηπιότεροι, με λιγότερες και λιγότερο σταθερές ισχυρές χιονοπτώσεις. Όταν οι αγώνες επιστρέψουν στις γαλλικές Άλπεις το 2030, η Γκρενόμπλ δεν θα είναι στο επίκεντρο.
«Μεγάλωσα εκεί και βλέπω πραγματικά τη διαφορά στο χιόνι», λέει η Κλουτένς. «Μέσα σε 15 χρόνια, έχει αλλάξει ολοκληρωτικά.»
Καθώς η Γη θερμαίνεται με ρυθμό ρεκόρ, ο κατάλογος των περιοχών που μπορούν με αξιοπιστία να φιλοξενήσουν Χειμερινούς Αγώνες θα συρρικνωθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια, σύμφωνα με ερευνητές.
Η κατάσταση είναι τόσο σοβαρή ώστε η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ) εξετάζει να εναλλάσσει τους Αγώνες ανάμεσα σε μια μόνιμη «δεξαμενή» κατάλληλων τοποθεσιών και να τους μεταφέρει νωρίτερα μέσα στη σεζόν, επειδή ο Μάρτιος γίνεται υπερβολικά θερμός, λέει ο Καρλ Στος, πρόεδρος της Επιτροπής Μελλοντικών Διοργανώσεων.
Οι πιθανές έδρες των Χειμερινών Ολυμπιακών λιγοστεύουν
Από τις 93 ορεινές τοποθεσίες που σήμερα διαθέτουν υποδομές χειμερινών σπορ για να φιλοξενήσουν αγώνες υψηλού επιπέδου, μόνο 52 εκτιμάται ότι θα έχουν επαρκές ύψος χιονιού και αρκετά χαμηλές θερμοκρασίες, ώστε να μπορούν να φιλοξενήσουν Χειμερινούς Ολυμπιακούς τη δεκαετία του 2050, σύμφωνα με έρευνα του καθηγητή του Πανεπιστημίου του Γουότερλου Ντάνιελ Σκοτ και του αναπληρωτή καθηγητή του Πανεπιστημίου του Ίνσμπρουκ Ρόμπερτ Στάιγκερ, την οποία χρησιμοποιεί η ΔΟΕ. Ο αριθμός θα μπορούσε να πέσει έως και στις 30 τη δεκαετία του 2080, ανάλογα με το πόσο θα περιοριστεί η ρύπανση από διοξείδιο του άνθρακα.
Επιπλέον, η ΔΟΕ δίνει προτεραιότητα σε τοποθεσίες με τουλάχιστον 80% υφιστάμενες εγκαταστάσεις, γεγονός που κάνει τη δεξαμενή των πιθανών διοργανωτών σημαντικά μικρότερη.
Η κατάσταση είναι ακόμη πιο ζοφερή για τους Παραολυμπιακούς Χειμερινούς Αγώνες, που συνήθως διεξάγονται στους ίδιους χώρους δύο εβδομάδες μετά τη λήξη των Χειμερινών Ολυμπιακών. Ωστόσο, ο Σκοτ λέει ότι ο ίδιος και ο Στάιγκερ διαπίστωσαν πως αν και οι δύο διοργανώσεις ξεκινούσαν περίπου τρεις εβδομάδες νωρίτερα, ο αριθμός των αξιόπιστων τοποθεσιών για τους Παραολυμπιακούς θα σχεδόν διπλασιαζόταν. Τα μοντέλα τους προϋποθέτουν προηγμένη παραγωγή τεχνητού χιονιού και δείχνουν ότι ως τα μέσα του αιώνα σχεδόν καμία τοποθεσία δεν θα μπορούσε να φιλοξενήσει με σιγουριά τα αγωνίσματα χιονιού χωρίς τεχνητό χιόνι.
Η Γκρενόμπλ δεν είναι η μόνη πρώην διοργανώτρια που, σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν θα είναι αρκετά «κλιματικά αξιόπιστη» για να το ξανακάνει ως τη δεκαετία του 2050. Εκτός έμειναν και το Σαμονί στη Γαλλία, το Γκάρμις-Παρτενκίρχεν στη Γερμανία και το Σότσι στη Ρωσία, ενώ παλαιότερες έδρες όπως το Βανκούβερ στον Καναδά, το Palisades Tahoe στην Καλιφόρνια, το Σαράγεβο, στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, και το Όσλο στη Νορβηγία, θεωρούνται «κλιματικά επισφαλείς».
«Η κλιματική αλλαγή θα αλλάξει τη γεωγραφία των τόπων όπου μπορούμε να διοργανώνουμε τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς και τους Παραολυμπιακούς. Δεν υπάρχει αμφιβολία», λέει ο Σκοτ. «Το μόνο ερώτημα είναι: σε ποιον βαθμό;»
Προς το παρόν, στήριξη στο τεχνητό χιόνι
Τεχνητό χιόνι χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες το 1980 στο Λέικ Πλάσιντ της Νέας Υόρκης. Το Πεκίνο ήταν το πρώτο που βασίστηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου στην παραγωγή χιονιού το 2022.
Για αυτούς τους Αγώνες, η οργανωτική επιτροπή σχεδιάζει να παράγει σχεδόν 2,4 εκατομμύρια κυβικά μέτρα χιονιού. Αντίθετα, όταν η Κορτίνα φιλοξένησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1956, δεν χρησιμοποιήθηκε τεχνητό χιόνι, αν και ο ιταλικός στρατός μετέφερε φορτηγά με χιόνι από τις Δολομίτες.
Η ιταλική εταιρεία που προμηθεύει σχεδόν όλα τα νέα συστήματα τεχνητού χιονιού, η TechnoAlpin, ανέπτυξε τεχνολογία για την παραγωγή χιονιού σε θερμοκρασίες πολύ πάνω από το μηδέν. Η εταιρεία λέει ότι έστειλε το «SnowFactory» της στο Antholz, τον χώρο του διάθλου, για να εγγυηθεί επαρκή χιονοκάλυψη.
Ο Νταβίντε Τσεράτο επιβλέπει τις επιχειρήσεις παραγωγής χιονιού σε αρκετές ολυμπιακές εγκαταστάσεις. Με τα πιο καινούργια συστήματα, λέει, μπορούν να παράγουν πολύ χιόνι, αποδοτικά, ακόμη και σε οριακές θερμοκρασίες για την παραγωγή χιονιού, προς το παρόν.
«Αλλά δεν ξέρω τι θα γίνει στο μέλλον», λέει.
Η βόρεια Ιταλία είναι γνωστή για τους κρύους, χιονισμένους χειμώνες της. Όμως οι εποχικές χιονοπτώσεις έχουν μειωθεί αισθητά σε ολόκληρη την περιοχή των Άλπεων, με τις πιο απότομες πτώσεις κυρίως τα τελευταία 40 χρόνια λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας.
Ο Ιταλός κλιματολόγος Λούκα Μερκάλι θυμάται ότι πριν από 50 χρόνια, από το σπίτι του στο Τορίνο, έβλεπε τις Άλπεις λευκές από τα τέλη Οκτωβρίου μέχρι τον Ιούνιο. Τώρα, συχνά τις βλέπει γκρίζες.
Το τεχνητό χιόνι έχει όρια
Ένας από τους κορυφαίους ειδικούς στην κατασκευή πίστας αγώνων σκι είναι ο κτηνοτρόφος από το Γουαϊόμινγκ, Τομ Τζόνστον. Για εκείνον, το τεχνητό χιόνι είναι προτιμότερο από αυτό που προσφέρει η φύση, με μία προϋπόθεση.
«Θέλω χαμηλότερες θερμοκρασίες», λέει ο Τζόνστον.
Ο παραδοσιακός εξοπλισμός παραγωγής χιονιού απαιτεί χαμηλές θερμοκρασίες και χαμηλή υγρασία. Η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα.
Η παραγωγή χιονιού απαιτεί τεράστιες ποσότητες ενέργειας και νερού. Αυτό μπορεί να επιδεινώσει την κλιματική αλλαγή, αν η ηλεκτρική ενέργεια προέρχεται από καύση ορυκτών καυσίμων, και να εντείνει τα προβλήματα νερού σε περιοχές όπου είναι σπάνιο. Για το Μιλάνο-Κορτίνα, ο ενεργειακός εταίρος Enel εγγυάται πλήρως ανανεώσιμη και πιστοποιημένη ηλεκτρική ενέργεια.
Η οργανωτική επιτροπή εκτιμά ότι θα χρειαστούν 946 εκατομμύρια λίτρα νερού, ποσότητα που ισοδυναμεί με σχεδόν 380 πισίνες ολυμπιακών διαστάσεων, για την παραγωγή τεχνητού χιονιού. Δημιούργησε νέες υδατοδεξαμενές σε μεγάλο υψόμετρο, δηλαδή λίμνες, για την αποθήκευσή του.
«Χωρίς νερό, δεν υπάρχουν Αγώνες», λέει η Κάρμεν ντε Γιονγκ, καθηγήτρια υδρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου.
Ασκεί κριτική στην κατασκευή δεξαμενών που αλλοιώνουν το φυσικό οικοσύστημα, αν και δεν βλέπει λύση, καθώς η ζήτηση για τεχνητό χιόνι θα αυξάνεται λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Σχεδιασμός για το μέλλον
Διοργανώσεις όπως οι Ολυμπιακοί Αγώνες προσελκύουν συμμετέχοντες και φιλάθλους από όλο τον κόσμο και ανέκαθεν συνέβαλαν στην κλιματική αλλαγή. Πολλοί άνθρωποι πετούν αεροπορικώς, κατασκευάζονται νέες εγκαταστάσεις και απαιτούνται μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας για τη λειτουργία τους, με αποτέλεσμα την εκπομπή τεράστιων ποσοτήτων ρύπων άνθρακα.
Αναγνωρίζοντας αυτό, η ΔΟΕ απαιτεί από τις διοργανώτριες πόλεις να ελαχιστοποιούν τη χρήση νερού και ηλεκτρικής ενέργειας και να αποφεύγουν περιττές κατασκευές. Ενδέχεται τελικά να χρειαστεί να μειωθεί ο αριθμός των αθλημάτων, των αθλητών και των θεατών που συμμετέχουν, λέει ο Στος, πρόεδρος της Επιτροπής Μελλοντικών Διοργανώσεων.
Ως κορυφαίος οργανισμός του αθλητισμού, λέει ο Στος, είναι ευθύνη της ΔΟΕ να δείξει πώς θα προστατευτούν τα χειμερινά σπορ μακροπρόθεσμα.
Η ΔΟΕ επέλεξε τις γαλλικές Άλπεις για τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2030 και τη Σολτ Λέικ Σίτι, στη Γιούτα, για το 2034. Συζητά αποκλειστικά με την Ελβετία για το 2038. Ο Στος λέει ότι του αρέσει η Ελβετία λόγω της υπάρχουσας υποδομής και των εξαιρετικών δημόσιων μεταφορών της.
Λέει ότι αυτό είναι το μέλλον: η επιλογή χωρών με καλές συνθήκες και υψηλά πρότυπα προστασίας του κλίματος. Επαινεί το Μιλάνο-Κορτίνα επειδή χρησιμοποιεί κυρίως υφιστάμενες εγκαταστάσεις και μειώνει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των Αγώνων.
Η Ντιάνα Μπιανκέδι, επικεφαλής στρατηγικής, σχεδιασμού και κληρονομιάς της οργανωτικής επιτροπής, λέει ότι από την πρώτη στιγμή επιδίωξαν να αποτελέσουν πρότυπο για ένα πιο βιώσιμο μέλλον, τόσο για το Ολυμπιακό κίνημα όσο και για μια ευρύτερη κοινωνική μεταμόρφωση.
«Εδώ είναι το σημείο», λέει, «όπου πρέπει να αλλάξουμε.»