Το 2014, ο πληθυσμός του ευρασιατικού όρνιου στη Σαρδηνία είχε καταρρεύσει, με τα πουλιά που απέμεναν να μην ξεπερνούν τα περίπου 60 άτομα.
Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, τα όρνια γυπαετοί της Σαρδηνίας βρίσκονταν στα πρόθυρα της εξαφάνισης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο πληθυσμός των πουλιών κατέρρεε λόγω έμμεσης δηλητηρίασης, μεταξύ άλλων από φυτοφάρμακα και χημικές ουσίες που είχαν καταναλώσει τα ζώα από τα οποία τρέφονταν.
Σήμερα όμως, το ιταλικό νησί φιλοξενεί πάνω από 500 άτομα, γεγονός που το καθιστά μία από τις πιο εντυπωσιακές ιστορίες επιτυχίας στη διατήρηση της άγριας ζωής στην Ιταλία.
Τα όρνια της Σαρδηνίας κινδύνεψαν με εξαφάνιση
Το 2014, ο πληθυσμός του ευρασιατικού γύπα της Σαρδηνίας είχε περιοριστεί σε περίπου 60 άτομα, με την αποικία να ζει αποκλειστικά ανάμεσα στη Μπόζα και το Αλγκέρο στη δυτική ακτή.
Κύρια αιτία της παρακμής τους ήταν οι τοξικές πηγές τροφής, που τα οδηγούσαν να καταπίνουν κατά λάθος φυτοφάρμακα, χημικές ουσίες και μολύβδινα σκάγια από κουφάρια ζώων, όπως αγριόχοιροι που είχαν σκοτωθεί από κυνηγούς.
Τα πουλιά γίνονταν επίσης στόχος άμεσων θανατώσεων, παρότι δεν αποτελούν απειλή ούτε για τους ανθρώπους ούτε για τα κοπάδια.
Η κατάρρευση του είδους απειλούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στο οικοσύστημα της Σαρδηνίας, καθώς τα όρνια «καθαρίζουν» τα κουφάρια ζώων, βοηθώντας στην απομάκρυνση πιθανώς επικίνδυνων βακτηρίων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν μολυσματικές ασθένειες σε άλλα ζώα.
Η Σαρδηνία δρομολογεί προγράμματα για να σώσει τον φθίνοντα πληθυσμό των γυπαετών
Από το 2015 έως το 2020 υλοποιήθηκε ένα πρόγραμμα, χρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο να αντιστρέψει την πτωτική πορεία του πληθυσμού των γυπαετών.
Το πρόγραμμα «Life Under Griffon Wings» επικεντρώθηκε στην περιοχή της Μπόζα, όπου εργάστηκε για την αύξηση της διαθεσιμότητας τροφής, τον περιορισμό των ενοχλήσεων στις περιοχές φωλιάσματος και την ευαισθητοποίηση του κοινού.
Το 2021 ξεκίνησε ένα αδελφό πρόγραμμα. Το «Life Safe for Vultures» θα διαρκέσει έως τα τέλη του 2026, με προϋπολογισμό άνω των 3 εκατ. ευρώ και τη συμμετοχή εταίρων όπως το Πανεπιστήμιο του Σάσσαρι, ο οργανισμός Forestas, το Δασικό Σώμα της Σαρδηνίας και το Ίδρυμα Προστασίας Γυπών.
Στο πλαίσιο του σχεδίου δημιουργήθηκαν ταΐστρες, γνωστές ως carnai, ώστε να εξασφαλιστεί μια ασφαλής και τακτική πηγή τροφής για τα όρνια.
Βελτιώθηκε επίσης η ασφάλεια των γραμμών μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος, όπου τα πουλιά κινδύνευαν με ηλεκτροπληξία, και ενισχύθηκε η ευαισθητοποίηση των κυνηγών για τη χρήση πυρομαχικών χωρίς μόλυβδο, ώστε να μειωθούν τα περιστατικά δηλητηρίασης.
Οι γυπαετοί αρχίζουν να ευημερούν στη Σαρδηνία
Πέρα από τη βελτίωση της ασφάλειας, βασικός άξονας του προγράμματος ήταν η απελευθέρωση νεαρών γυπαετών, πολλοί από τους οποίους προέρχονται από κέντρα διάσωσης στην Ισπανία, σε περιοχές της Σαρδηνίας όπου το είδος απουσίαζε εδώ και δεκαετίες.
Οι τελευταίοι 15 γύπες έφτασαν από τη Βαρκελώνη τον Ιανουάριο, σύμφωνα με την ιταλική εφημερίδα La Repubblica. Αυτή την περίοδο εγκλιματίζονται σε κλωβό και θα αφεθούν ελεύθεροι στη φύση αργότερα μέσα στη χρονιά.
Στόχος δεν είναι μόνο να ενισχυθεί ο πληθυσμός των γυπαετών, αλλά και να αυξηθεί η εξάπλωσή τους σε ολόκληρο το νησί.
Η πιο πρόσφατη απογραφή αποτελεί απόδειξη της επιτυχίας του προγράμματος. Ο πληθυσμός των γυπαετών ανέρχεται πλέον σε 516 έως 566 άτομα, αύξηση κατά 21% σε σχέση με το 2024.
Παρότι περίπου το 60% των πουλιών εξακολουθεί να ζει στη Μπόζα, αποικίες αναπτύσσονται πλέον και στην κεντρική και τη νότια Σαρδηνία.
Θετικά είναι και τα αποτελέσματα από την παρακολούθηση της αναπαραγωγής του είδους. Το 2025 καταγράφηκαν συνολικά 120 εδαφικά ζευγάρια στη βορειοδυτική Σαρδηνία, τη μοναδική περιοχή αναπαραγωγής του γυπαετού στο νησί.
Αυτό αντιστοιχεί σε αύξηση 14,3% σε σχέση με τα στοιχεία του 2024, σύμφωνα με τη Φιαμμέτα Μπερλινγκουέρ, επιστημονική διευθύντρια του Safe for Vultures.
Ο αριθμός των νεαρών που πέταξαν από τη φωλιά έχει επίσης αυξηθεί κατά 15,5%. Οι ερευνητές σημειώνουν ακόμη ότι τα απελευθερωμένα άτομα και τα γηγενή πουλιά της Σαρδηνίας έχουν σχηματίσει με επιτυχία ζευγάρια.
«Ο τελικός στόχος είναι φιλόδοξος: να επεκταθεί η γεωγραφική εξάπλωση του γυπαετού σε ολόκληρο το νησί, επανασυνδέοντας τους βόρειους πληθυσμούς με νέες περιοχές φωλιάσματος στη νότια Σαρδηνία», ανέφερε ο οργανισμός Forestas στα ιταλικά μέσα ενημέρωσης.