Δεν είναι απαραίτητα ένδειξη κακής μνήμης. Ίσως πρόκειται για «μια δυσλειτουργία στο σημείο επαφής μνήμης και προσοχής», είπε ένας ειδικός.
Με ένα κασκόλ να κρέμεται από την τσέπη του παλτού σου και τα γάντια ξεχασμένα στην καφετέρια, τον χειμώνα απλώς υπάρχουν περισσότερα πράγματα που μπορείς να χάσεις. Και δεν υπολογίζουμε τα κλειδιά που έχουν χαθεί κάπου στο σπίτι ή εκείνες τις στιγμές αγανάκτησης που ψάχνεις το κινητό σου και λες «Μόλις το είχα!»
Μην τα βάζεις με τον εαυτό σου. Ακόμη και ο Mark McDaniel, που μελετά τη μνήμη και τη μάθηση του ανθρώπου επί σχεδόν 50 χρόνια, άφησε πρόσφατα σε εστιατόριο ένα καπέλο κάτω από την καρέκλα του. Δεν συνηθίζει να φορά καπέλα, γι’ αυτό το ξέχασε.
«Θα έπρεπε να ξέρω πώς να θυμάμαι να θυμάμαι, αλλά τη στιγμή εκείνη δεν νομίζεις ότι θα το ξεχάσεις», είπε ο McDaniel, ομότιμος καθηγητής ψυχολογίας και επιστημών του εγκεφάλου στο Πανεπιστήμιο Ουάσινγκτον στο Σεντ Λούις.
Ευτυχώς, υπάρχουν στρατηγικές. Αν θυμηθείς να τις εφαρμόζεις, να πώς μπορείς να σταματήσεις να χάνεις πράγματα.
Ένα μπλοκάρισμα στον εγκέφαλο
Ο Daniel L. Schacter, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και συγγραφέας του «The Seven Sins of Memory», λέει ότι το να χάνουμε πράγματα είναι κάτι στο οποίο όλοι είμαστε επιρρεπείς, σε διαφορετικό βαθμό. Έχει να κάνει με τις συνθήκες της ζωής που αποσπούν το μυαλό από το παρόν.
Περισσότερο από το να έχεις «κακή μνήμη», μπορεί να πρόκειται για «μια αστοχία στο σημείο όπου συναντιούνται μνήμη και προσοχή», σημειώνει ο Schacter. «Αυτό, σύμφωνα με την έρευνα αλλά και την προσωπική εμπειρία, ευθύνεται για πολλές αποτυχίες της μνήμης που καταλήγουν στο να χάνουμε πράγματα».
Η μνήμη λειτουργεί σε τρεις φάσεις: κωδικοποίηση, αποθήκευση και ανάκτηση. Ο Schacter παρομοίασε το να χάνεις τα κλειδιά σου με τους οδηγούς που φτάνουν ασφαλείς στον προορισμό τους χωρίς να θυμούνται πώς έφτασαν εκεί.
Και στις δύο περιπτώσεις, η ανάμνηση της πράξης δεν κωδικοποιείται επειδή το μυαλό ήταν αλλού, κάτι που δυσκολεύει την ανάκτησή της αργότερα.
«Πρέπει να κάνεις λίγη γνωστική δουλειά», λέει ο Schacter. «Τη στιγμή της κωδικοποίησης, πρέπει να εστιάζεις την προσοχή σου».
Για αντικείμενα που χρησιμοποιείς τακτικά
Βοηθά να μη χρειάζεται καν να θυμάσαι πού βρίσκονται ορισμένα αντικείμενα.
Ο Schacter προτείνει να εντοπίσεις τα «προβληματικά» αντικείμενα — το κινητό, το πορτοφόλι, τα κλειδιά — και να δημιουργήσεις μια ρουτίνα που με την επανάληψη γίνεται αυτόματη. Ο ίδιος αφήνει πάντα τα γυαλιά ανάγνωσης σε ένα συγκεκριμένο σημείο στην κουζίνα. Όταν πάει για γκολφ, το τηλέφωνό του μπαίνει πάντοτε στην ίδια τσέπη της τσάντας του.
«Ίσως όχι πάντα, αλλά, ξέρετε, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων», είπε.
Αν, σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν, παρατηρείται αισθητή αύξηση στο να χάνεις πράγματα, και αυτό συνοδεύεται από άλλα προβλήματα μνήμης που επηρεάζουν τη φυσιολογική σου λειτουργία, ίσως είναι ώρα να δεις γιατρό, λέει ο Schacter.
Για αντικείμενα που δεν χρησιμοποιείς συχνά
Ο McDaniel λέει ότι ο εγκέφαλος θυμάται καλύτερα όταν λαμβάνει περισσότερα στοιχεία που μπορούν αργότερα να συνδεθούν μεταξύ τους. Μεταξύ των ερευνητών της μνήμης, αυτό είναι γνωστό ως «εμπλουτισμός».
Ένας τρόπος να πάψεις να χάνεις αντικείμενα που δεν χρησιμοποιείς συστηματικά — αλλά τα χάνεις συχνά, όπως ένα καπέλο — είναι να λες δυνατά πού το αφήνεις τη στιγμή που το αφήνεις. Η λεκτικοποίηση κάνει δύο πράγματα που βοηθούν στην ανάκτηση.
«Το να το λες δυνατά δημιουργεί καλύτερη κωδικοποίηση, γιατί σε αναγκάζει να προσέξεις, και η λεκτικοποίηση φτιάχνει μια πιο πλούσια μνήμη», είπε ο McDaniel.
Όσο πιο λεπτομερής είναι ο εμπλουτισμός, τόσο περισσότερες θα είναι οι συνδέσεις στον εγκέφαλο που θα σε βοηθήσουν να θυμηθείς.
Μια ακραία μορφή αυτού του εμπλουτισμού είναι το «παλάτι της μνήμης» που χρησιμοποιούν οι πρωταθλητές μνήμης στους διαγωνισμούς. Για να θυμούνται σειρές αριθμών και άλλες δοκιμασίες, οπτικοποιούν ένα οικείο, δομημένο περιβάλλον, όπως ένα σπίτι ή μια διαδρομή, τοποθετώντας νοερά τους αριθμούς σε συγκεκριμένα σημεία.
Για κάτι όπως το καπέλο σου, φαντάσου το στον χώρο και σύνδεσέ το με έναν λόγο και μια συνέπεια: «Έβαλα το καπέλο μου κάτω από την καρέκλα γιατί δεν ήθελα να λερωθεί πάνω στο τραπέζι, αλλά την προηγούμενη φορά το ξέχασα εκεί».
Μπορεί να μη θυμηθείς να το πάρεις φεύγοντας, αλλά πιθανότατα θα θυμηθείς πού το άφησες.