Παρά την αύξηση του αριθμού των γυναικών επιστημόνων σε όλη την ήπειρο, οι γυναίκες αποτελούν μόλις το 13% των Ευρωπαίων εφευρετών.
Όταν σκεφτόμαστε γυναίκες εφευρέτριες, το πρώτο όνομα που μας έρχεται συνήθως στο μυαλό είναι αυτό της Μαρί Κιουρί.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Για τους ειδικούς στον χώρο της τεχνολογίας, η Άντα Λάβλεϊς ίσως θυμίζει κάτι, ενώ το όνομα της Ρόζαλιντ Φράνκλιν είναι οικείο στους επαγγελματίες της ιατρικής. Ωστόσο, η λίστα παραμένει περιορισμένη.
«Τα έμφυλα χάσματα διατρέχουν ακόμη ολόκληρο το σύστημα καινοτομίας – από τη μέρα που γράφεστε στο πανεπιστήμιο, μέχρι τη μέρα που γίνεστε επικεφαλής ομάδας ή ανοίγετε τη δική σας start-up», δήλωσε στο Euronews Health η Ρομπέρτα Ρομάνο-Γκετς, διευθύντρια βιωσιμότητας και εκπρόσωπος Τύπου του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (EPO).
Το ποσοστό των γυναικών εφευρετριών στην Ευρώπη ήταν μόλις 13,8% το 2022, σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας. Αν και αυτό σηματοδοτεί μια σταθερή αύξηση από 2% στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και 13% το 2019, η πρόοδος παραμένει στάσιμη.
«Ο ρυθμός είναι υπερβολικά αργός και απέχουμε πολύ από την ισορροπία», πρόσθεσε η Ρομάνο-Γκετς.
Στη λίστα μπορούν να προστεθούν αρκετά ακόμη ονόματα, Ευρωπαίες που εργάζονται στην ιατρική και τη βιοτεχνολογία και βρίσκονται πίσω από μερικές από τις πιο πρωτοποριακές εξελίξεις των τελευταίων ετών.
Η Rochelle Niemeijer ανέπτυξε ένα φορητό τεστ, βασισμένο στην τεχνητή νοημοσύνη, για την ταχεία διάγνωση βακτηριακών λοιμώξεων.
Η Laura van't Veer και η ομάδα της δημιούργησαν ένα γονιδιακό τεστ για τον καρκίνο του μαστού, που αξιολογεί τον ιστό του όγκου ως προς τον κίνδυνο υποτροπής. Επιτρέπει στους παρόχους υγείας να ξεχωρίζουν τις ασθενείς υψηλού κινδύνου, που χρειάζονται πράγματι χημειοθεραπεία, από εκείνες χαμηλού κινδύνου, που μπορούν να αποφύγουν τις δυνητικά επιβλαβείς παρενέργειες των τοξικών χημικών θεραπειών.
Η Καταλίν Καρίκο, που τιμήθηκε με το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής το 2023, ανέπτυξε έναν τρόπο τροποποίησης του αγγελιοφόρου ριβονουκλεϊκού οξέος (mRNA), ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια στο ανθρώπινο σώμα. Αυτό άνοιξε τον δρόμο για τη χρήση του στα εμβόλια κατά της COVID‑19 και άλλων ασθενειών, καθώς και σε μελλοντικές θεραπείες για τον καρκίνο και τις καρδιοπάθειες.
Η έρευνα των γυναικών, ιδίως στον τομέα της υγείας, τείνει να επικεντρώνεται σε προβλήματα που αφορούν αποκλειστικά τις γυναίκες – με στόχο να κλείσουν τα κενά σε τομείς όπως η ενδομητρίωση, η εμμηνορροϊκή υγεία και η εμμηνόπαυση, που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό υπομελετημένοι.
«Η απουσία γυναικών εφευρετριών μπορεί να περιορίσει την τεχνολογική πρόοδο και τη συμπερίληψη και αυτό δεν είναι απλώς ζήτημα ισότητας, είναι ζήτημα ανταγωνιστικότητας», τόνισε η Ρομάνο-Γκετς.
Στις επιστήμες ζωής, όπως η φαρμακολογία, η βιοτεχνολογία και η χημεία τροφίμων, η γυναικεία παρουσία υπερβαίνει το 30%, το υψηλότερο ποσοστό από όλους τους κλάδους, σύμφωνα με την έκθεση του EPO.
Το ποσοστό των γυναικών τείνει να είναι υψηλότερο σε πιο ακαδημαϊκά, επιστημονικά προσανατολισμένα πεδία, κοντά στα δημόσια πανεπιστήμια και τα εργαστήρια, σημειώνει η έκθεση.
Το «leaky pipeline»
Οι γυναίκες δεν απουσιάζουν από την επιστήμη. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία (πηγή στα Αγγλικά) δείχνουν ότι ο αριθμός των γυναικών που εργάζονται ως επιστήμονες και μηχανικοί στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκε από 3,4 εκατομμύρια το 2008 σε 5,2 εκατομμύρια το 2014, φτάνοντας τα 7,9 εκατομμύρια το 2024.
Στις ιατρικές και τις επιστήμες υγείας, οι γυναίκες αποτελούν το 54% όλων των ερευνητών, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ όλων των τομέων έρευνας και ανάπτυξης.
Ο όρος «leaky pipeline» είναι μια ευρέως χρησιμοποιούμενη μεταφορά στις συζητήσεις για την ισότητα των φύλων στην επιστήμη και τη μηχανική.
Σύμφωνα με το EPO, περιγράφει ένα επίμονο μοτίβο: η εκπροσώπηση των γυναικών είναι υψηλότερη στα πρώιμα στάδια της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, αλλά μειώνεται σταδιακά σε κάθε επόμενο επαγγελματικό βήμα, με αποτέλεσμα οι γυναίκες να παραμένουν υποεκπροσωπημένες σε ανώτερες βαθμίδες και ηγετικές θέσεις.
Η έκθεση διαπιστώνει ότι το εφευρετικό δυναμικό της έρευνας που διεξάγουν οι γυναίκες είναι συγκρίσιμο με εκείνο των ανδρών, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα έμφυλα χάσματα στην κατοχύρωση πατεντών μεταξύ διδακτόρων στις επιστήμες, την τεχνολογία, τη μηχανική και τα μαθηματικά (STEM) δεν μπορούν να εξηγηθούν από διαφορές ικανοτήτων ή παραγόμενου έργου.
Ποια εμπόδια αντιμετωπίζουν οι γυναίκες;
Το EPO εντόπισε αρκετά εμπόδια που συναντούν οι γυναίκες σε όλη τη διάρκεια της ακαδημαϊκής και ερευνητικής τους πορείας και τα οποία μπορεί να τις απομακρύνουν από την επιχειρηματικότητα.
Παρότι η παρουσία των γυναικών στην κατάθεση πατεντών αυξάνεται όταν εργάζονται σε ομάδες, εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στους επικεφαλής των ομάδων, ένα κενό που επηρεάζει την ορατότητα, την αναγνώριση και την επαγγελματική εξέλιξη.
Η Ρομάνο-Γκετς ανέδειξε το «φαινόμενο Matilda», που πήρε το όνομά του από τη σουφραζέτα Matilda Joslyn Gage και αναφέρεται στη συστηματική υποτίμηση, άρνηση ή ελαχιστοποίηση της συμβολής των γυναικών στην επιστήμη.
Αντλώντας από την εμπειρία της ως μέντορας, περιέγραψε πώς η δουλειά των γυναικών μπορεί να υποτιμάται ή να αποδίδεται σε άλλους.
Για παράδειγμα, σημείωσε ότι στο πλαίσιο των πατεντών, οι γυναίκες συχνά δεν αναγνωρίζονται ως συγγραφείς σε επιστημονικές δημοσιεύσεις ή εμφανίζονται ως συν-συγγραφείς χωρίς να καταγράφονται στις πατέντες.
«Πρόκειται για ένα επαναλαμβανόμενο πρόβλημα ακόμη και σήμερα. Οι γυναίκες συμβάλλουν στη βασική γνώση, αλλά όταν φτάνει η στιγμή να αναγνωριστούν ως εφευρέτριες, δεν συμπεριλαμβάνονται», είπε.
Η Ρομάνο-Γκετς πρόσθεσε ότι η κάλυψη αυτών των κενών αποτελεί ταυτόχρονα στρατηγική επιταγή και μεγάλη ευκαιρία, που θα εξασφάλιζε πρόσβαση σε μια ευρύτερη δεξαμενή ταλέντων, θα ενίσχυε τις ομάδες και θα οδηγούσε σε καλύτερα αποτελέσματα στην έρευνα, τις πατέντες και την επιχειρηματικότητα.
«Τα οφέλη θα διαχέονταν σε ολόκληρο το οικοσύστημα καινοτομίας», κατέληξε.