Ξηροφθαλμία ή αίσθηση άμμου μετά την έκλειψη μπορεί να είναι παροδική, αλλά κηλίδα στο κέντρο της όρασης ίσως σημαίνει βλάβη στον αμφιβληστροειδή
Εκατομμύρια άνθρωποι μόλις παρακολούθησαν την ιστορική ηλιακή έκλειψη, την πρώτη που είναι ορατή από την Ιβηρική χερσόνησο από το 1912, και είναι πιθανό κάποιοι να έστρεψαν κατά λάθος το βλέμμα τους προς τον Ήλιο χωρίς την κατάλληλη προστασία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Πρέπει να ανησυχήσουμε αν μετά την έκλειψη τσούζουν τα μάτια; Και αν εμφανιστεί μια μικρή κηλίδα στο κέντρο του οπτικού πεδίου; Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι δεν έχουν όλα τα συμπτώματα την ίδια βαρύτητα και ότι τα σημάδια μιας σοβαρής βλάβης μπορεί να μην εμφανιστούν αμέσως.
«Υπάρχουν δύο πράγματα που πρέπει να ξεχωρίσουμε», εξηγεί στο Euronews η Λάουρα Σαραρόλς, επικεφαλής της Μονάδας Αμφιβληστροειδούς του Γενικού Νοσοκομείου Γκρανογιέρς και διευθύντρια υπηρεσίας της OMIQ στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο της Καταλονίας.
Από τη μία πλευρά, αν κάποιος μείνει πολλή ώρα να παρατηρεί επίμονα την έκλειψη, ακόμη και χρησιμοποιώντας σωστά τα προστατευτικά γυαλιά, μπορεί να ανοιγοκλείνει λιγότερο τα βλέφαρα και να εμφανίσει ξηροφθαλμία, αίσθηση άμμου ή ξένου σώματος και άλλες παροδικές ενοχλήσεις.
«Αυτό δεν έχει την παραμικρή σημασία», καθησυχάζει η Σαραρόλς. Πρόκειται για φαινόμενο αντίστοιχο με αυτό που μπορεί να εμφανιστεί μετά από πολλές ώρες συγκέντρωσης μπροστά σε οθόνη και, όπως εξηγεί η ειδικός, συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγες ώρες και μπορεί να ανακουφιστεί με τεχνητά δάκρυα.
Πολύ διαφορετική είναι η ηλιακή αμφιβληστροειδοπάθεια ή ηλιακή μακουλοπάθεια, μια βλάβη που προκαλείται από την άμεση έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, επηρεάζει τον αμφιβληστροειδή και μπορεί να προσβάλει ιδιαίτερα την ωχρά κηλίδα, την περιοχή που είναι υπεύθυνη για την κεντρική όραση.
Και υπάρχει ένα επιπλέον πρόβλημα: όταν δημιουργείται η βλάβη, δεν είναι απαραίτητο να πονάει. «Τη στιγμή που κοιτάς το φως δεν αισθάνεσαι τίποτα. Δεν υπάρχει πόνος, δεν έχεις καμία αίσθηση», εξηγεί η Σαραρόλς.
Σήμα προειδοποίησης: κηλίδα στο κέντρο της όρασης
Το σύμπτωμα στο οποίο πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή μετά την έκλειψη είναι μια διαταραχή της κεντρικής όρασης, όπως εξηγεί η Σαραρόλς. «Ο ασθενής μπορεί να παρατηρήσει ότι στην κεντρική ζώνη υπάρχει ένα είδος μαύρης περιοχής, μια περιοχή που δεν εστιάζει ή μια γκριζωπή κηλίδα που παραμένει πάντα στο ίδιο σημείο».
Μπορεί επίσης να εμφανιστεί θολή όραση. Η Διεύθυνση Υγειονομικής Περίθαλψης της Σόρια, που υπάγεται στην περιφερειακή κυβέρνηση της Καστίλης και Λεόν, περιλαμβάνει μεταξύ των προειδοποιητικών σημάτων τις σκοτεινές κηλίδες στο κέντρο της όρασης, τις παραμορφωμένες εικόνες και τη δυσκολία διάκρισης των χρωμάτων.
Η διάκριση από τις ήπιες ενοχλήσεις είναι, επομένως, σημαντική. Η αίσθηση άμμου, ξηρότητας ή ξένου σώματος μπορεί απλώς να οφείλεται στο ότι κρατήσαμε το βλέμμα μας σταθερό και ανοιγοκλείσαμε λιγότερο τα μάτια. Μια επίμονη κηλίδα στο κέντρο της όρασης ή μια αλλοίωση σε όσα βλέπουμε χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη προσοχή.
Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μία ή δύο ημέρες αργότερα
Το να αισθάνεται κάποιος απολύτως καλά αμέσως μετά την έκλειψη δεν αρκεί για να αποκλειστεί πλήρως μια βλάβη. Σύμφωνα με τη Σαραρόλς, τα συμπτώματα της ηλιακής μακουλοπάθειας δεν εμφανίζονται απαραίτητα στις ώρες που ακολουθούν άμεσα την έκθεση.
«Κάποιες φορές δεν είναι στις επόμενες ώρες, αλλά μπορεί να εμφανιστούν την επόμενη ή τη μεθεπόμενη ημέρα», σημειώνει. Για τον λόγο αυτό, όσοι κοίταξαν απευθείας τον Ήλιο χωρίς την κατάλληλη προστασία θα πρέπει να παραμείνουν σε εγρήγορση για οποιαδήποτε αλλαγή στην όρασή τους τις επόμενες ημέρες.
Η ειδικός δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα παιδιά. Αν ένα παιδί αρχίσει να παραπονιέται για προβλήματα όρασης μετά την έκλειψη, οι γονείς θα πρέπει να λάβουν υπόψη την πιθανότητα να κοίταξε απευθείας τον Ήλιο, ακόμη κι αν το παιδί δεν το παραδέχεται.
«Τα παιδιά δεν πρόκειται να μας πουν ότι κοιτούσαν την έκλειψη και ότι έκαναν αυτό που τους είπαν να μην κάνουν», προειδοποιεί η Σαραρόλς. Με την εμφάνιση συμπτωμάτων, συνιστά επίσκεψη σε ειδικό, ώστε να διαπιστωθεί αν υπάρχει βλάβη.
Πόσα δευτερόλεπτα αρκούν για να υποστεί βλάβη ο αμφιβληστροειδής;
Δεν χρειάζεται να παρατηρεί κανείς τον Ήλιο επί λεπτά για να εκτεθεί σε κίνδυνο. Στο ερώτημα αν λίγα δευτερόλεπτα άμεσης παρατήρησης αρκούν για να προκληθεί βλάβη, η Σαραρόλς απαντά καταφατικά.
Η ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει φωτοτοξική βλάβη στη βοθρίδα, που βρίσκεται στο κέντρο της ωχράς κηλίδας. Γι’ αυτό οι ειδικοί επέμεναν τις ημέρες πριν από την έκλειψη στην ανάγκη να χρησιμοποιούνται ειδικά πιστοποιημένα γυαλιά για την παρατήρηση του Ήλιου.
Μία από τις στιγμές μεγαλύτερου κινδύνου σημειώθηκε αμέσως πριν και μετά την ολική φάση. Κατά τη σύντομη περίοδο όπου ο ηλιακός δίσκος καλυπτόταν πλήρως από τη Σελήνη, ήταν δυνατό να παρατηρήσει κανείς το φαινόμενο απευθείας, αλλά η επανεμφάνιση του ηλιακού φωτός επέβαλε την άμεση επαναχρησιμοποίηση των προστατευτικών μέσων.
Η Σαραρόλς εξηγεί ότι ακριβώς αυτή η μετάβαση μπορούσε να οδηγήσει σε τυχαία έκθεση μεταξύ όσων έβγαλαν τα γυαλιά κατά την ολική φάση και συνέχισαν να κοιτούν όταν ο Ήλιος επανεμφανίστηκε. «Αμέσως ξαναβλέπεις το φως του Ήλιου και αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σημείο», εξηγεί.
Κατέγραψα την έκλειψη με το κινητό: μπορεί να έχω βλάψει τα μάτια μου;
Το γεγονός ότι κάποιος βιντεοσκόπησε την έκλειψη με το τηλέφωνο δεν σημαίνει από μόνο του ότι έχει προκληθεί βλάβη στα μάτια. Το κρίσιμο στοιχείο είναι αν, ενώ τοποθετούσε τη συσκευή, εστίαζε ή κατέγραφε, έστρεψε και ο ίδιος το βλέμμα απευθείας προς τον Ήλιο χωρίς την κατάλληλη προστασία.
Η Σαραρόλς κάνει μια σημαντική διάκριση: το να βλέπει κανείς μόνο την έκλειψη μέσα από την οθόνη του τηλεφώνου δεν συνεπάγεται την ίδια έκθεση για τα μάτια με το να κοιτάζει απευθείας τον Ήλιο. «Αν αφήσεις το κινητό στη θέση του, πατήσεις εγγραφή και μετά κοιτάς μόνο την οθόνη, δεν συμβαίνει τίποτα», εξηγεί η ειδικός.
Ο κίνδυνος προκύπτει όταν κάποιος σηκώνει το βλέμμα από την οθόνη και παρατηρεί απευθείας τον Ήλιο ενώ προετοιμάζει ή πραγματοποιεί τη λήψη. Συνεπώς, όσοι χρησιμοποίησαν κινητό κατά την έκλειψη θα πρέπει να αναρωτηθούν αν σε κάποια στιγμή κοίταξαν απευθείας τον Ήλιο χωρίς προστασία, περισσότερο παρά να ανησυχούν για το ίδιο το γεγονός της βιντεοσκόπησης.
Διαφορετική είναι η περίπτωση όσων παρατήρησαν την έκλειψη με κιάλια, τηλεσκόπια ή κάμερες με οπτικό σκόπευτρο χωρίς κατάλληλα ηλιακά φίλτρα, καθώς αυτά τα όργανα συγκεντρώνουν την ακτινοβολία και μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τον κίνδυνο οφθαλμικής βλάβης.
Τι να κάνω αν εμφανιστεί κηλίδα ή βλέπω θολά;
Αν μετά την έκλειψη εμφανιστεί μαύρη ή γκριζωπή κηλίδα στο κέντρο της όρασης, περιοχή που δεν καταφέρνουμε να εστιάσουμε, θολή όραση ή οποιαδήποτε άλλη επίμονη οπτική διαταραχή, η σύσταση είναι να απευθυνθούμε σε οφθαλμίατρο. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει θεραπεία με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα για την αναστροφή της ηλιακής αμφιβληστροειδοπάθειας, όπως εξηγεί η Σαραρόλς.
«Συνήθως χορηγούνται κορτικοστεροειδή, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι είναι αποτελεσματικά. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμία θεραπεία που να λειτουργεί για να λύσει αυτό το πρόβλημα», σημειώνει. Η απουσία συγκεκριμένης θεραπείας, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται επίσκεψη στον γιατρό.
Ο οφθαλμίατρος μπορεί να εξετάσει και να καταγράψει τη βλάβη και να παρακολουθήσει την εξέλιξή της. Σε ορισμένους ασθενείς παρατηρείται μερική αυτόματη βελτίωση καθώς ανακάμπτουν ορισμένοι φωτοϋποδοχείς, ενώ σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να παραμείνουν μόνιμες βλάβες.
Γι’ αυτό, μόλις ολοκληρωθεί η έκλειψη, η Σαραρόλς συνοψίζει με δύο πολύ σαφή μηνύματα: να μην ανησυχούμε για μια απλή παροδική αίσθηση ξηροφθαλμίας, αλλά και να μην αγνοούμε μια επίμονη διαταραχή της κεντρικής όρασης.