Η Ουκρανία βρίσκεται και πάλι στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας, αφού οι τελευταίες δασμολογικές απειλές του Ντόναλντ Τραμπ ανέτρεψαν για λίγο τις συλλογικές προσπάθειες για ειρήνευση
Μετά από μια δραματική εβδομάδα που πέρασε με την αγωνία για το μέλλον της Γροιλανδίας, η Ευρώπη στρέφει την πολιτική της προσοχή ξανά στην κρίση που κινδυνεύει να επαναπροσδιορίσει την αρχιτεκτονική ασφαλείας της για τις επόμενες γενιές: Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Οι Ευρωπαίοι ελπίζουν ότι η προκαταρκτική συμφωνία που έπεισε τον Ντόναλντ Τραμπ να εγκαταλείψει την προσπάθειά του να καταλάβει τη Γροιλανδία μέσω τιμωρητικών δασμών θα επιτρέψει στις δύο πλευρές του Ατλαντικού να συνεχίσουν τις κοινές τους προσπάθειες για τον τερματισμό της εισβολής πλήρους κλίμακας, την οποία η πρωτοφανής διαμάχη για το πλούσιο σε ορυκτά δανέζικο έδαφος απειλούσε για λίγο να εκτροχιάσει.
Με την πλήρους κλίμακας ρωσική εισβολή να πλησιάζει το τέταρτο έτος, οι Ευρωπαίοι ηγέτες ρίχνουν σταθερά το βάρος τους πίσω από την προσπάθεια του Λευκού Οίκου να επιτευχθεί ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ Κιέβου και Μόσχας.
Αμερικανοί, Ουκρανοί και Ρώσοι αξιωματούχοι ολοκλήρωσαν το Σάββατο διήμερες τριμερείς συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, τις οποίες ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαρακτήρισε «εποικοδομητικές».
«Υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει ετοιμότητα να προχωρήσουμε - και η Ουκρανία είναι έτοιμη - θα πραγματοποιηθούν περαιτέρω συναντήσεις», δήλωσε ο Ζελένσκι, σε μια άλλη στιγμή αισιοδοξίας.
Ο Γιούρι Ουσακόφ, διπλωματικός σύμβουλος του Κρεμλίνου, δήλωσε ότι οι ανταλλαγές «επιβεβαίωσαν ότι η επίτευξη μακροπρόθεσμης διευθέτησης δεν μπορεί να αναμένεται χωρίς την επίλυση του εδαφικού ζητήματος».
Καθώς η διαδικασία επιταχύνεται και διευρύνεται σε έκταση, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες έχουν αρχίσει να εξετάζουν σοβαρά την επιλογή της επαναλειτουργίας των απευθείας διαύλων επικοινωνίας με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, οι οποίοι έχουν ουσιαστικά κλείσει από το 2022.
Ο Εμανουέλ Μακρόν και η Τζόρτζια Μελόνι υποστήριξαν δημοσίως την αλλαγή στρατηγικής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία επιμένει εδώ και καιρό στη διπλωματική απομόνωση, πρόσθεσε αργότερα τη φωνή της και δήλωσε ότι ο διάλογος θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί «κάποια στιγμή».
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες συζητούν τώρα την ιδέα του διορισμού ενός ειδικού απεσταλμένου που θα συνεργαστεί με το Κρεμλίνο και θα μεταφέρει μια ενιαία ευρωπαϊκή θέση, ακόμη και αν δεν έχει προταθεί κάποιο όνομα.
Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι εργάζονται στενά με τους Αμερικανούς ομολόγους τους σε δύο κρίσιμα στοιχεία που θα συνοδεύουν την ειρηνευτική συμφωνία των 20 σημείων που έχει πλέον καταρτιστεί.
Το πρώτο είναι ένα σύνολο λεπτομερών εγγυήσεων ασφαλείας που θα θεσπιστούν αμέσως μετά το τέλος του πολέμου. Αυτές θα περιλαμβάνουν έναν μηχανισμό υψηλής τεχνολογίας υπό την ηγεσία των ΗΠΑ για την παρακολούθηση της εκεχειρίας σε όλη τη γραμμή επαφής, μια πολυεθνική δύναμη υπό την ηγεσία της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου για την υπεράσπιση στρατηγικών θέσεων σε όλη την Ουκρανία, και μια νομική δέσμευση για την παροχή βοήθειας στην Ουκρανία σε περίπτωση νέας ρωσικής επίθεσης.
Οι εγγυήσεις έχουν αναπτυχθεί ουσιαστικά, αλλά εξακολουθούν να εξαρτώνται αυστηρά από την αποδοχή των όρων μιας ειρηνευτικής συμφωνίας από τη Μόσχα, η οποία παραμένει το μεγάλο ερωτηματικό. Για πολλούς στην Ευρώπη, το ρωσικό μπαράζ πυραύλων που βύθισε τους Ουκρανούς σε μπλακ άουτ σε θερμοκρασίες υπό το μηδέν αποδεικνύει μια κραυγαλέα έλλειψη πραγματικής διάθεσης για τερματισμό της σύγκρουσης.
«Υπάρχει απογοήτευση για το γεγονός ότι γίνεται τόση πολλή δουλειά για την ειρήνη, ενώ ο ''εταίρος στο έγκλημα'', η Ρωσία, απλώς δεν δεσμεύεται», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος της Ε.Ε.
Πίεση ένταξης
Εν τω μεταξύ, Ευρωπαίοι και Αμερικανοί πλησιάζουν σε ένα ενιαίο έγγραφο για την ενίσχυση της μεταπολεμικής ανάκαμψης της Ουκρανίας, την προσέλκυση ξένων επενδυτών και την κινητοποίηση δισεκατομμυρίων κεφαλαίων.
Το λεγόμενο σχέδιο ευημερίας αναμενόταν να υπογραφεί την περασμένη εβδομάδα κατά τη διάρκεια του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, παρουσία του Ζελένσκι. Όμως η διαμάχη για τους δασμούς του Τραμπ ακύρωσε την τελετή και έφερε σε σύγχυση το χρονοδιάγραμμα. Παρ' όλα αυτά, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε το σχέδιο στους ηγέτες της Ε.Ε. όταν συναντήθηκαν για την έκτακτη σύνοδο κορυφής τους το βράδυ της Πέμπτης.
«Είμαστε σχεδόν έτοιμοι. Προετοιμάζουμε ενεργά το μέλλον της Ουκρανίας ως σύγχρονης, κυρίαρχης και ελεύθερης χώρας», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν στο τέλος της συνόδου κορυφής.
Η Κομισιόν ελπίζει ότι, μετά την προκαταρκτική συμφωνία που εκτόνωσε τις εντάσεις στη Γροιλανδία, η κοινή υπογραφή μπορεί να πραγματοποιηθεί τις επόμενες εβδομάδες.
Το κοινό νήμα που συνδέει τις εγγυήσεις ασφαλείας και το σχέδιο ευημερίας είναι η ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ.
Το Κίεβο πιέζει να συμπεριληφθεί μια καθορισμένη ημερομηνία ένταξης στην τελική έκδοση της ειρηνευτικής συμφωνίας για να αντισταθμίσει τον πόνο από πιθανές εδαφικές παραχωρήσεις. Ενώ το τρέχον κείμενο λέγεται ότι περιλαμβάνει ημερομηνία τον Ιανουάριο του 2027, αξιωματούχοι και διπλωμάτες στις Βρυξέλλες παραδέχονται ότι αυτό δεν θα είναι εφικτό στην πράξη, δεδομένου ότι η Ουκρανία δεν έχει ακόμη ανοίξει ούτε ένα σύμπλεγμα διαπραγματεύσεων χάρη στο αδιαπραγμάτευτο βέτο της Ουγγαρίας.
Η ειρηνευτική συμφωνία, εάν ποτέ συμφωνηθεί, θα προκαλέσει αναπόφευκτα την αναθεώρηση της διαδικασίας διεύρυνσης, η οποία είναι διαβόητα περίπλοκη και χρονοβόρα. Οποιαδήποτε μεταρρύθμιση, ωστόσο, είναι πιθανό να αντιμετωπιστεί με επιφυλάξεις από ορισμένα κράτη μέλη και κριτική από άλλες υποψήφιες χώρες που βρίσκονται στην «ουρά αναμονής» πολύ περισσότερο από την Ουκρανία.
Η Κύπρος, η χώρα που ασκεί επί του παρόντος την εκ περιτροπής εξάμηνη προεδρία του Συμβουλίου, προτίθεται να προωθήσει την ένταξη της Ουκρανίας «όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες», δήλωσε το απόγευμα της Δευτέρας η Μαριλένα Ραούνα, αναπληρώτρια υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της χώρας.
«Η διεύρυνση είναι μια διαδικασία που βασίζεται στην αξία, με βάση την πρόοδο που έχουν επιτύχει οι υποψήφιοι», δήλωσε η Ραούνα. «Η Ουκρανία, παρά το γεγονός ότι αντιμετωπίζει τη συνεχιζόμενη επιθετικότητα της Ρωσίας, έχει πραγματοποιήσει εντυπωσιακές μεταρρυθμίσεις υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες».
Επιπλέον, οι Βρυξέλλες επεξεργάζονται ένα νέο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας. Η έγκριση αναμένεται ευρέως να συμπέσει χρονικά με την επέτειο του πολέμου, όπως συμβαίνει κάθε χρόνο στις 24 Φεβρουαρίου από το 2022.