Η Πορτογαλία ετοιμάζεται να επενδύσει δισεκατομμύρια ευρώ στην άμυνα κατά την επόμενη δεκαετία, υπό την πίεση ενός επανεξοπλισμένου ΝΑΤΟ και ενός όλο και πιο ασταθούς διεθνούς περιβάλλοντος.
Ο κόσμος έχει αλλάξει. Με μια όλο και πιο τολμηρή Ρωσία που αναπτύσσει υβριδικές επιθετικές ενέργειες εντός του ευρωπαϊκού εδάφους και έναν όλο και πιο ασταθή αμερικανό σύμμαχο - όπως φαίνεται από τις πρόσφατες απειλές προς τη Γροιλανδία - οι ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ θα πρέπει να αυξήσουν τις επενδύσεις και τις δαπάνες για την άμυνα.
Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη τον περασμένο Ιούνιο ανάγκασε την Πορτογαλία να προχωρήσει περισσότερο. Η δαπάνη του 3,5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) για τις παραδοσιακές στρατιωτικές δαπάνες (εξοπλισμός και εκπαίδευση) κατά τα επόμενα δέκα χρόνια ήταν η δέσμευση που ανέλαβε ο πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, Λουίς Μοντενέγκρο.
Σε αυτό πρέπει να προστεθεί ένα επιπλέον 1,5% έμμεσα, σε επενδύσεις και υποδομές που μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για στρατιωτικούς σκοπούς. Πρόκειται για μια σημαντική οικονομική προσπάθεια που εντάσσεται στον όρο του διατλαντικού οργανισμού ότι οι χώρες μέλη επενδύουν τουλάχιστον το 5% του ΑΕΠ τους στην Άμυνα.
450 εκατομμύρια ευρώ είναι το ποσό που εκτιμάται ότι θα πρέπει να αυξηθούν οι αμυντικές δαπάνες κατά μέσο όρο τα επόμενα δέκα χρόνια για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος.
Αλλά ενώ οι δαπάνες συνεχίζουν να αυξάνονται, το προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων γίνεται όλο και λιγότερο. Μέσα σε μισό αιώνα δημοκρατίας, ο αριθμός του στρατιωτικού προσωπικού έχει μειωθεί κατά περίπου 90%. Το 1974, όταν ο Αποικιακός Πόλεμος απαιτούσε ένα μεγάλο απόσπασμα, υπήρχαν 243 χιλιάδες.
Ο αριθμός αυτός έχει μειωθεί δραστικά. Πρώτον, επειδή, με την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ, δεν είχε πλέον νόημα να δημιουργηθούν μεγάλοι στρατοί έτοιμοι για έναν παγκόσμιο πόλεμο, και η Πορτογαλία ακολούθησε την τάση άλλων χωρών του ΝΑΤΟ να μειώσει το προσωπικό της.
Στη συνέχεια, με τη λήξη της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας το 2004, όταν υπήρχαν περισσότεροι από 41.000 στρατιώτες, οι Ένοπλες Δυνάμεις μειώθηκαν σε 35.000 μέσα σε μόλις πέντε χρόνια.
Με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, ο πόλεμος επέστρεψε στην Ευρώπη. Και με τη συζήτηση του Ντόναλντ Τραμπ για απομάκρυνση από την Ευρώπη, οι καμπάνες συναγερμού χτυπούν και πάλι ότι υπάρχει ανάγκη για στρατολόγηση και διατήρηση.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Γενικής Διεύθυνσης Διοίκησης και Δημόσιας Απασχόλησης (DGAEP), οι Ένοπλες Δυνάμεις διέθεταν μόλις 23.589 άτομα προσωπικό στις 30 Σεπτεμβρίου 2025.
Ο αριθμός αυτός είναι σημαντικά χαμηλότερος από το ελάχιστο όριο που ορίζει το νομοθετικό διάταγμα, το οποίο ορίζει ότι οι τρεις κλάδοι των Ενόπλων Δυνάμεων πρέπει να διαθέτουν ένα απόσπασμα 32.000 στρατιωτικών για να εξασφαλίσουν την "απαιτούμενη επιχειρησιακή ικανότητα". Περισσότεροι από 8.000 στρατιωτικοί λείπουν για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος.
«Για τον στόχο των 32.000 στρατιωτικών, μας λείπουν περίπου επτά ή οκτώ χιλιάδες. Η εκτίμηση του ανθρώπινου δυναμικού είναι πολύ κοντά στις 35.000, 36.000, δεδομένων των δυνατοτήτων που δημιουργούνται, διότι είναι πολύ σημαντικές, πολύ τεχνολογικές και, πάνω απ' όλα, χρειάζονται ανθρώπους. Δεν μπορούμε να αγοράζουμε εξοπλισμό και στη συνέχεια να μην έχουμε ανθρώπους να τον χειριστούν», δήλωσε ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων (CEMGFA), στρατηγός του στρατού Ζοσέ Νούνες Ντε Φονσέκα, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Público τον Δεκέμβριο.
Επί του παρόντος, ο Στρατός παραμένει ο κλάδος με το περισσότερο προσωπικό (12.593), ακολουθούμενος από το Ναυτικό και την Πολεμική Αεροπορία. Μέχρι το τέλος του 2025, ο θεσμός αναμένεται να προσθέσει μεταξύ 500 και 700 νέων στρατιωτικών, με απώτερο στόχο για το τελευταίο έτος να φτάσει μεταξύ 13.300 και 13.500 ενεργών στρατιωτικών.
Το Euronews ρώτησε το γραφείο του Αρχηγού του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων για το αν ο στόχος αυτός έχει επιτευχθεί και για τον συνολικό αριθμό του προσωπικού των τριών κλάδων στο τέλος του 2025, αλλά δεν έλαβε καμία απάντηση παρά την πολλή επιμονή.
Μέχρι το 2024, είχε ήδη υπάρξει κάμψη της καμπύλης του αριθμού του προσωπικού, γεγονός που επέτρεψε να σταματήσει η εκροή στρατιωτικού προσωπικού.
Ο συνολικός αριθμός του στρατιωτικού προσωπικού στην Πορτογαλία το 2024 ήταν 23.678, συμπεριλαμβανομένου του ενεργού και του εφεδρικού προσωπικού. Οι τρεις κλάδοι δέχθηκαν 9.843 αιτήσεις το 2024, 33,8% περισσότερες από τις 7.353 αιτήσεις που είχαν υποβληθεί το προηγούμενο έτος. Ωστόσο, οι πολλές αποχωρήσεις σήμαιναν ότι ο συνολικός αριθμός του στρατιωτικού προσωπικού αυξήθηκε μόνο κατά 68 άτομα σε σύγκριση με το 2023.
Κανείς δεν αγνοεί τη σημασία της αμοιβής για τη διατήρηση του προσωπικού. Μάλιστα, τότε, ο υπουργός Άμυνας, Νούνο Μέλο, απέδωσε την αύξηση των αιτήσεων το 2024 και την αντιστροφή της τάσης του αριθμού του προσωπικού στη στιγμή της μεγάλης εκτίμησης του στρατιωτικού επαγγέλματος, με την αύξηση των μισθών και των διαφόρων οικονομικών συμπληρωμάτων που εγκρίθηκαν το 2024. Ο μέσος καθαρός μισθός των επαγγελματιών των Ενόπλων Δυνάμεων αυξήθηκε κατά 19% πέρυσι, που αντιστοιχεί σε 286 ευρώ μηνιαίως, φτάνοντας τα 1.802 ευρώ.
Πόσα χρήματα κερδίζουν οι στρατιωτικοί;
Σύμφωνα με τα μισθολογικά κλιμάκια για το 2025, που δημοσίευσε η Ένωση Στρατιωτικών, ένας νεοσύλλεκτος των Ενόπλων Δυνάμεων ξεκινάει λαμβάνοντας 878,41 ευρώ το μήνα κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής του.
Όταν ολοκληρώσουν την εκπαίδευσή τους, οι στρατεύσιμοι ανεβαίνουν στο βαθμό του στρατιώτη στο στρατό και την αεροπορία και στο βαθμό του δευτεροκλασάτου στο ναυτικό, κερδίζοντας βασικό μισθό 926,42 ευρώ, συν ένα επίδομα στρατιωτικής κατάστασης 542,28 ευρώ, συνολικά 1468,7 ευρώ μεικτά.
Όταν το στρατιωτικό προσωπικό περνάει στο σύστημα των συμβάσεων, στους βαθμούς του βοηθού δεκανέα και του υποπλοιάρχου, οι μισθοί αυξάνονται στα 1709,12 ευρώ το μήνα, συμπεριλαμβανομένου του επιδόματος. Τα ποσά είναι μικτά, προ φόρων.
Στο βαθμό του λοχία, όπου υπάρχουν 19 κλιμάκια, ο χαμηλότερος μισθός, συμπεριλαμβανομένης της προσαύξησης της στρατιωτικής ιδιότητας, είναι 1.645,97 ευρώ, ενώ ο υψηλότερος είναι 3.113,78 ευρώ.
Τα ποσά αυτά αυξάνονται και πάλι όταν οι στρατιωτικοί γίνονται αξιωματικοί. Ο πρώτος βαθμός σε αυτή την κατηγορία είναι ο σημαιοφόρος, για τον στρατό και την αεροπορία, και ο ναυτικός φρουρός ή υπολοχαγός, στο ναυτικό. Εδώ ο στρατιωτικός μισθός ανεβαίνει στα 1.547,83 ευρώ βασικός μισθός και ένα επίδομα 666,57 ευρώ, συνολικά 2.214,40 ευρώ μεικτά.
Όταν οι στρατιωτικοί φτάσουν στο βαθμό του ανώτερου αξιωματικού, στους βαθμούς του ταγματάρχη στο στρατό και την αεροπορία και του υποπλοιάρχου στο ναυτικό, το εισόδημά τους αυξάνεται σε 2.459,95 ευρώ βασικό μισθό και συμπλήρωμα 848,99 ευρώ. Συνολικά, οι αξιωματικοί αυτοί θα λαμβάνουν 3.308,94 ευρώ μικτά.
Οι υψηλότερες θέσεις στη δομή των Ενόπλων Δυνάμεων είναι αυτές των γενικών αξιωματικών και οι μισθοί ακολουθούν επίσης αυτή την εξέλιξη. Ο χαμηλότερος βαθμός σε αυτή την κατηγορία είναι ο αντιπλοίαρχος στο Πολεμικό Ναυτικό και ο ταξίαρχος στο Στρατό και την Πολεμική Αεροπορία. Οι εν λόγω στρατιωτικοί έχουν βασικό μισθό 3.746,80 ευρώ, ο οποίος συνοδεύεται από προσαύξηση 1.106,36 ευρώ, με συνολικό μηνιαίο μισθό 4.853,16 ευρώ.
Οι υψηλότερα αμειβόμενοι είναι οι στρατηγοί και οι ναύαρχοι με βασικό εισόδημα 5.497,83 ευρώ και συμπλήρωμα στρατιωτικής ιδιότητας 1.456,57 ευρώ. Αυτοί οι ανώτεροι στρατιωτικοί αξιωματούχοι κερδίζουν 6.954,40 ευρώ μεικτά το μήνα.
Υπάρχουν επίσης επιδόματα που καταβάλλονται ανάλογα με την κάθε κατάσταση. Όσοι αναπτύσσονται σε εμπόλεμη ζώνη λαμβάνουν έκτακτη αποζημίωση. Επιπλέον, το πορτογαλικό στρατιωτικό προσωπικό σε ειρηνευτικές αποστολές στο εξωτερικό απαλλάσσεται από τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων (IRS) για τις αμοιβές που κερδίζει σε αυτούς τους ρόλους.
Πόσοι αναπτύσσονται σε διεθνείς αποστολές;
Στις αρχές του περασμένου έτους, οι πορτογαλικές Ένοπλες Δυνάμεις διέθεταν πάνω από 1133 στρατιωτικούς σε όλο τον κόσμο, οι οποίοι συμμετείχαν σε αποστολές στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των Ηνωμένων Εθνών και συμφωνιών με άλλες χώρες και ιδρύματα εταίρους, με στόχο να συμβάλουν στην ασφάλεια και την άμυνα όχι μόνο της εθνικής επικράτειας, αλλά και των συμμάχων και εταίρων.
Σύμφωνα με πληροφορίες που έδωσε στη δημοσιότητα το Υπουργείο Άμυνας, τα πορτογαλικά στρατεύματα συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, στη Ρουμανία και τη Λιθουανία, στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών του ΝΑΤΟ στην ανατολική πτέρυγα, καθώς και σε ναυτικές αποστολές στη Βόρεια Θάλασσα και τη Βαλτική Θάλασσα. Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Πορτογαλία συμμετείχε επίσης σε επιχειρήσεις στην Ιταλία, το Μάλι, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και την περιοχή της Σομαλίας/του Ινδικού Ωκεανού, μέσω αποστολών εκπαίδευσης, κατάρτισης και θαλάσσιας ασφάλειας.
Η Πορτογαλία εξακολουθεί να διαθέτει περίπου 120 στρατιώτες στο κέντρο στρατιωτικής εκπαίδευσης στο Lešť, περίπου δυόμισι ώρες από την πρωτεύουσα της Σλοβακίας.
Η παρουσία των πορτογαλικών στρατιωτικών δυνάμεων στη Σλοβακία ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2024 με μια διμοιρία μαχητικών οχημάτων 24 ατόμων, μέρος ενός ισπανικού τάγματος από την πολυεθνική ομάδα μάχης της Σλοβακίας (MNBG SVK).
Από τον Φεβρουάριο του 2022, όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, οι χώρες του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένης της Πορτογαλίας, έχουν ενισχύσει τη στρατιωτική τους παρουσία στην ανατολική Ευρώπη.
Στο πλαίσιο αυτής της αποστολής, τον Ιούλιο του 2025 το πορτογαλικό απόσπασμα στη Σλοβακία αυξήθηκε σε 120 στρατιώτες, εξοπλισμένο με αυτοκίνητα μάχης, οχήματα PANDUR II 8x8 και ισπανικά στρατιωτικά οχήματα URO VAMTAC.
Αυτή η αποστολή της Ατλαντικής Συμμαχίας στη Σλοβακία -μια χώρα που συνορεύει με την Ουκρανία- αποσκοπεί στην ενίσχυση της παρουσίας των στρατιωτικών δυνάμεων στα ανατολικά σύνορα του ΝΑΤΟ, παρόμοια με τις αποστολές στη Ρουμανία, όπου η Πορτογαλία διαθέτει ένα απόσπασμα περίπου 300 στρατιωτών.
Υποχρεωτική ή εθελοντική στρατιωτική θητεία;
Στην Πορτογαλία, η τρέχουσα διεθνής συγκυρία και η αυξανόμενη ανησυχία για τον πόλεμο στην Ουκρανία έχουν φέρει τη συζήτηση για την εθνική άμυνα στο επίκεντρο της προσοχής, οδηγώντας πολλούς να εξετάσουν το ενδεχόμενο επαναφοράς της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας.
Επί του παρόντος, η στράτευση βασίζεται σε ένα εθελοντικό, επαγγελματικό μοντέλο. Οι νέοι μεταξύ 18 και 24 ετών μπορούν να ενταχθούν στις Ένοπλες Δυνάμεις σε εθελοντική βάση για μικρά χρονικά διαστήματα, συνήθως ενός έτους, ή με σύμβαση για έξι χρόνια, με δυνατότητα μετάβασης στις μόνιμες τάξεις.
Η πλειοψηφία των Πορτογάλων εξακολουθεί να αντιτίθεται στην επαναφορά της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας. Ο υπουργός Άμυνας Νούνο Μέλο έχει ήδη αποκλείσει το ενδεχόμενο υποχρεωτικής πολιτικής θητείας, αλλά παραδέχεται την υιοθέτηση άλλων στρατιωτικών μοντέλων εάν το διεθνές πλαίσιο αλλάξει σημαντικά.
"Πιστεύω στις αρετές ενός επαγγελματικού συστήματος στο οποίο όσοι είναι στρατιωτικοί είναι στρατιωτικοί επειδή το θέλουν. Και για να το κάνουν αυτό, πρέπει να είναι καλά εξοπλισμένοι και να έχουν όλες τις προϋποθέσεις. Και προς αυτή την κατεύθυνση εργαζόμαστε καθημερινά. Κανείς μας δεν μπορεί να πει ότι αν υπάρξει μια σοβαρή αλλαγή στο παγκόσμιο γεωπολιτικό πλαίσιο, όπως κάνουν τώρα άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν μπορούν να μελετηθούν άλλα μοντέλα" **,**δήλωσε σε συνέντευξή του στη Renascença τον περασμένο Μάρτιο.
Το 2017, οι κινήσεις της Ρωσίας στη Βαλτική οδήγησαν τη σουηδική κυβέρνηση να επαναφέρει την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία. Το ισχύον μοντέλο καλεί όλους τους νέους που συμπληρώνουν τα 18 τους χρόνια να παρουσιαστούν για υπηρεσία. Στη συνέχεια υποβάλλονται σε μια σειρά σωματικών, ψυχολογικών και γνωστικών δοκιμασιών για να διαπιστωθεί η καταλληλότητα και η προθυμία τους να υπηρετήσουν τη στρατιωτική θητεία. Τέλος, η χώρα επιλέγει τον επιθυμητό αριθμό στρατιωτών για την κάλυψη των αναγκών των Ενόπλων Δυνάμεων.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξέτασαν το σουηδικό μοντέλο στρατολόγησης νέων ως παράδειγμα για την ενίσχυση του στρατιωτικού δυναμικού. Η Γερμανία, η οποία εγκατέλειψε την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία το 2011, έκανε ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση στα τέλη του περασμένου έτους, με την Bundestag να εγκρίνει ένα σχέδιο για να πείσει περισσότερους ανθρώπους να καταταγούν.
Από την 1η Ιανουαρίου του τρέχοντος έτους, η χώρα απαιτεί από όλους τους άνδρες να εγγραφούν για πιθανή στρατιωτική θητεία, αφήνοντας ανοιχτή την πόρτα για την επαναφορά της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας, εάν ο αριθμός των εθελοντών υπολείπεται των στόχων που έχουν τεθεί για την εκπλήρωση των δεσμεύσεων του ΝΑΤΟ.
Όλοι οι νέοι που κλείνουν τα 18 θα πρέπει πλέον να απαντούν σε ερωτηματολόγια σχετικά με την προθυμία και την ικανότητά τους να υπηρετήσουν, με τους άνδρες να είναι υποχρεωμένοι να απαντήσουν, αλλά όχι οι γυναίκες. Οι νέοι άνδρες θα πρέπει επίσης να υποβάλλονται σε ιατρικές εξετάσεις.
Η Γαλλία παρουσίασε επίσης ένα πρόγραμμα για την εκπαίδευση χιλιάδων εθελοντών 18 και 19 ετών στο στρατό από το επόμενο έτος, ενώ το Βέλγιο και η Πολωνία σχεδιάζουν να προσελκύσουν περισσότερους ανθρώπους στη στρατιωτική θητεία.
Επί του παρόντος, μόνο δέκα χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν υποχρεωτική στρατιωτική θητεία: η Αυστρία, η Κύπρος, η Κροατία, η Δανία, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Ελλάδα, η Λετονία, η Λιθουανία και η Σουηδία.