Γαλλία - Νομοσχέδιο για την υποβοήθηση του θανάτου: Αλήθειες και ψέματα

Με την επανεκλογή του ως πρόεδρος το 2022, ο Εμανουέλ Μακρόν δεσμεύτηκε να εισαγάγει νομοθεσία για την υποβοήθηση του θανάτου. Έκτοτε, ο προτεινόμενος νόμος αντιμετώπισε συνεχείς επικρίσεις, οι οποίες επικεντρώθηκαν σε μεγάλο βαθμό στις προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι ασθενείς θα μπορούσαν να πληρούν τις προϋποθέσεις.

Οι αντίπαλοι υποστηρίζουν ότι τα κριτήρια είναι υπερβολικά ευρεία ή ανεπαρκώς καθορισμένα, εγείροντας φόβους για ακούσιες συνέπειες, συμπεριλαμβανομένων των ανησυχιών ότι ο νόμος θα μπορούσε να τιμωρήσει τους επαγγελματίες υγείας που προσπαθούν να αποτρέψουν τους ασθενείς από το να ζητήσουν υποβοηθούμενη θανάτωση.

Μέρος της συζήτησης έλαβε χώρα στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης X, όπου οι συζητήσεις μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών και πολιτικών προσώπων έχουν ενταθεί. Παράλληλα με τις εύλογες ανησυχίες, κυκλοφόρησαν και παραπλανητικοί ισχυρισμοί.

Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται ο ισχυρισμός ορισμένων χρηστών ότι το νομοσχέδιο θα επιτρέψει σε άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη να έχουν πρόσβαση στην ευθανασία.

Από πού προέρχεται ο ισχυρισμός

Η ανησυχία προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από το άρθρο 4 του σχεδίου νόμου, το οποίο καθορίζει τις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας για την υποβοηθούμενη θανάτωση.

Στις 4 Φεβρουαρίου, οι βουλευτές της επιτροπής Κοινωνικών Υποθέσεων της Εθνοσυνέλευσης ενέκριναν μια αναθεωρημένη έκδοση του νομοσχεδίου, αφού η Γερουσία το απέρριψε στα τέλη Ιανουαρίου.

Το γενικό του πλαίσιο παραμένει σε μεγάλο βαθμό παρόμοιο με την έκδοση που εγκρίθηκε από την Εθνοσυνέλευση τον Μάιο του 2025, με έναν μικρό αριθμό αλλαγών, συμπεριλαμβανομένης της τροποποίησης της διατύπωσης των κριτηρίων επιλεξιμότητας.

Σύμφωνα με το αναθεωρημένο κείμενο, ένα άτομο μπορεί να είναι επιλέξιμο για υποβοηθούμενο θάνατο εάν βιώνει "συνεχή σωματική ή ψυχολογική ταλαιπωρία" που συνδέεται με μια κατάσταση η οποία είτε "είναι ανθεκτική στη θεραπεία είτε θεωρείται αφόρητη από το ενδιαφερόμενο άτομο", όταν επιλέξει να σταματήσει να λαμβάνει θεραπεία.

Σε αντίθεση με την αρχική έκδοση του νομοσχεδίου, το αναθεωρημένο κείμενο δεν περιλαμβάνει πλέον τη ρητή πρόταση που αναφέρει ότι "ο ψυχολογικός πόνος από μόνος του δεν θα μπορούσε ποτέ να δικαιολογήσει την πρόσβαση σε βοήθεια στο θάνατο".

Η αφαίρεσή της προκάλεσε σοβαρές ανησυχίες ότι σήμαινε ότι οι άνθρωποι θα μπορούσαν να είναι επιλέξιμοι για υποβοηθούμενο θάνατο ακόμη και αν υπέφεραν μόνο από προβλήματα ψυχικής υγείας.

Αυτό περιλαμβάνει την κατάθλιψη;

Οι ειδικοί λένε, ωστόσο, ότι ακόμη και στην τρέχουσα μορφή του, το νομοσχέδιο είναι σαφές: η ψυχολογική ταλαιπωρία μπορεί να θεωρηθεί παράγοντας μόνο παράλληλα με μια σοβαρή και ανίατη ασθένεια, σύμφωνα με την Claire Fourcade, ιατρό παρηγορητικής φροντίδας με έδρα τη Narbonne στη νότια Γαλλία.

"Η κατάθλιψη είναι προφανώς μια μορφή ψυχολογικής ταλαιπωρίας", δήλωσε η Fourcarde, πρώην πρόεδρος της Γαλλικής Εταιρείας Ανακουφιστικής Φροντίδας και Υποστήριξης. "Αλλά ο νόμος είναι σαφής: πρέπει να υπάρχει σοβαρή και ανίατη ασθένεια".

Είπε στο Cube, την ομάδα ελέγχου των γεγονότων του Euronews, ότι τέτοιες ασθένειες δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι ένας ασθενής βρίσκεται στο τέλος της ζωής του.

"Ο διαβήτης, για παράδειγμα, είναι μια σοβαρή και ανίατη ασθένεια και συχνά συνοδεύεται από ψυχολογική δυσφορία", είπε.

Οι Γάλλοι βουλευτές επιμένουν επίσης ότι το νομοσχέδιο δεν θα ανοίξει την πόρτα στην υποβοηθούμενη θανάτωση χωρίς αυστηρές εγγυήσεις και ιατρική εποπτεία.

Ένας τέτοιος νομοθέτης είναι ο Olivier Falorni, εισηγητής του νομοσχεδίου και ένας από τους κύριους υποστηρικτές του.

"Θέλω να το πω αυτό πολύ ξεκάθαρα: το κείμενο δεν ανοίγει την πρόσβαση στην υποβοηθούμενη θανάτωση για οποιονδήποτε παρουσιάζει ψυχολογικό πόνο", δήλωσε κατά τη διάρκεια συνεδρίασης της επιτροπής."Δεν θα το επαναλάβω πέντε, 10 ή 15 φορές. Δεν ξέρω πώς αλλιώς να το πω παρά μόνο διαβάζοντας τι πραγματικά λέει το κείμενο. Ας αποφύγουμε να σπείρουμε σύγχυση εκεί που δεν υπάρχει".

Οι υπόλοιπες ανησυχίες

Παρ' όλα αυτά, οι ειδικοί λένε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν κάποιες παρατεταμένες, πιο εύλογες ανησυχίες σχετικά με τον πιθανό νόμο.

Η Fourcade δήλωσε ότι δεν αντικατοπτρίζει πλήρως την πολυπλοκότητα των πραγματικών ιατρικών καταστάσεων, για παράδειγμα.

Έφερε το παράδειγμα ενός ασθενούς που διαγιγνώσκεται για πρώτη φορά με καρκίνο σε πολύ προχωρημένο στάδιο.

"Για τον εν λόγω ασθενή, η διάγνωση αποτελεί σοκ", δήλωσε στο The Cube. "Τον θέτει σε μια κατάσταση σοβαρής ψυχολογικής δυσφορίας. Έχουν τόσο μια σοβαρή ασθένεια όσο και ψυχολογική ταλαιπωρία, γεγονός που θα μπορούσε να τους καταστήσει επιλέξιμους για υποβοηθούμενο θάνατο, ακόμη και πριν προταθεί οποιαδήποτε θεραπεία ή φροντίδα".

Παρόλα αυτά, αυτή δεν είναι η μόνη προϋπόθεση που θα πρέπει να πληρούν όσοι ζητούν ιατρικά υποβοηθούμενο θάνατο. Οι Γάλλοι βουλευτές υπογράμμισαν ότι η πρόσβαση θα περιορίζεται στους αιτούντες που πληρούν και τις πέντε προϋποθέσεις που προβλέπονται στο νομοσχέδιο.

Αυτές περιλαμβάνουν την ηλικία τουλάχιστον 18 ετών, τη γαλλική ιθαγένεια ή τη νόμιμη διαμονή και την ύπαρξη σοβαρής, ανίατης και απειλητικής για τη ζωή ασθένειας σε προχωρημένο ή τελικό στάδιο.

Οι αιτούντες θα πρέπει επίσης να βιώνουν επίμονο σωματικό ή ψυχολογικό πόνο και να είναι σε θέση να εκφράσουν ελεύθερα και με πλήρη κατανόηση τις επιθυμίες τους.

Οι γιατροί θα μπορούν να απέχουν από τη διαδικασία αν το επιθυμούν, αλλά θα πρέπει να παραπέμπουν τον ασθενή σε άλλους επαγγελματίες υγείας.

Η συζήτηση συνεχίζεται

Το αμφιλεγόμενο νομοσχέδιο δεν έχει γίνει ακόμη νόμος και εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις σε όλο το πολιτικό φάσμα.

Κατά τη διάρκεια των κοινοβουλευτικών συνόδων όπου εξετάστηκε, οι επικριτές προειδοποίησαν ότι θα μπορούσε να αποτελέσει μια βαθιά αλλαγή στους ηθικούς κανόνες, με ορισμένους να υποστηρίζουν ότι κινδυνεύει να ανατρέψει τις υπάρχουσες εγγυήσεις.

Ο Théo Bernhardt, ένας ακροδεξιός βουλευτής της Εθνικής Συσπείρωσης, εξέφρασε αντιρρήσεις ιδίως για τις αλλαγές που επηρεάζουν τον τρόπο αντιμετώπισης του ψυχολογικού πόνου, προειδοποιώντας για αυτό που περιέγραψε ως "επικίνδυνη απώλεια ισορροπίας" στο κείμενο.

Μεταξύ εκείνων που εξέφρασαν παρόμοιες ανησυχίες ήταν η Élisabeth de Maistre, βουλευτής των Ρεπουμπλικανών, η οποία υποστήριξε ότι οι βασικές εγγυήσεις παρέμειναν ανεπαρκώς καθορισμένες.

Απαντώντας στις επικρίσεις, ο κ. Falorni δήλωσε ότι οι εργασίες για τη νομοθεσία βρίσκονται σε εξέλιξη εδώ και τρία χρόνια. "Αν υπάρχει μια λέξη που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε η νομοθεσία για το τέλος της ζωής, αυτή είναι η "βιασύνη"", είπε.

Παρά τη μέχρι στιγμής πρόοδο, η ψήφιση του νομοσχεδίου δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Ο Falorni δήλωσε ότι ελπίζει ότι μπορεί να εγκριθεί οριστικά μέχρι το καλοκαίρι.

Όπως έχουν τα πράγματα, η Εθνοσυνέλευση θα έχει νέα ψηφοφορία τον Φεβρουάριο, προτού το στείλει πίσω στη Γερουσία, η οποία θα μπορούσε να το τροποποιήσει ή να το απορρίψει ξανά. Ανεξάρτητα από αυτό, η Εθνοσυνέλευση μπορεί να παρακάμψει τη Γερουσία εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία.