Οι τιμές κατοικιών και ενοικίων εκτοξεύονται τα τελευταία 15 χρόνια: η Ευρώπη χρειάζεται 10 εκατ. ακόμη σπίτια και η προσιτή στέγη παραμένει εκτός πρόσβασης για νέους, χαμηλόμισθους και εργαζομένους ζωτικής σημασίας.
Εκατομμύρια άνθρωποι σε όλη την Ευρώπη δεν μπορούν πλέον να αντέξουν οικονομικά ένα ασφαλές, σταθερό σπίτι. Η στεγαστική κρίση βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο. Αλλάζει ζωές, μεταθέτει σημαντικούς σταθμούς και επιβαρύνει τους δημόσιους προϋπολογισμούς. Το βάρος πέφτει κυρίως σε όσους διαθέτουν τους λιγότερους πόρους.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ποιος πληρώνει το τίμημα;
Τα άτομα ηλικίας 18 έως 34 ετών δυσκολεύονται περισσότερο. Πάνω από το ένα τέταρτο δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγαση, επίπεδο που οι οικονομολόγοι θεωρούν ως σοβαρή υπερβολική επιβάρυνση. Σχεδόν ένας στους τέσσερις ζει σε υπερπλήρεις κατοικίες και η στεγαστική πίεση που υφίσταται είναι δύο έως τρεις φορές μεγαλύτερη σε σχέση με τα άτομα άνω των 65 ετών.
Οι νέοι αναβάλλουν την ανεξαρτητοποίηση, τη δημιουργία οικογένειας και τη χρηματοοικονομική τους σταθερότητα. Και η ψυχική υγεία δοκιμάζεται.
Ο Ευρωπαίος Επίτροπος για τη Στέγαση, Νταν Γιόργκενσεν, υπογραμμίζει τις σοβαρές συνέπειες για τα άτομα αλλά και για τη δημοκρατία στην Ευρώπη.
«Ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι σου σου δίνει μια βάση στη ζωή και, αν δεν το έχεις, πολλά άλλα πράγματα δεν θα είναι εφικτά. Είναι πρόβλημα για τους ανθρώπους που πλήττονται από την κρίση, αλλά είναι και πρόβλημα για τις κοινωνίες μας. Πλήττει τις οικονομίες μας. Δεν είναι καλό για την αγορά εργασίας, δεν είναι καλό για την κινητικότητα, δεν είναι καλό για την εκπαίδευση των ανθρώπων μας», δήλωσε σε συνέντευξή του στο SolidRock.tv και στον Ανδρέα Ρόγκαλ του Euronews.
Προχωρά ακόμη περισσότερο, προειδοποιώντας ότι η αδράνεια έχει και πολιτικό κόστος: «Αν εμείς, ως υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, δεν το πάρουμε στα σοβαρά, τότε υπάρχει ο κίνδυνος ο λαϊκισμός να ενισχυθεί στην Ευρώπη ακόμη περισσότερο απ’ όσο ήδη συμβαίνει. Οι λαϊκιστές θα εκμεταλλευθούν μια τέτοια κοινωνική κρίση.»
Στην Ελλάδα, το 30% των νέων νοικοκυριών δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγη, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ. Αντίστοιχα υψηλά στοιχεία καταγράφονται στη Δανία και το Λουξεμβούργο. Πλήττονται και οι νέοι μεσαίου εισοδήματος, καθώς τα ποσοστά ιδιοκατοίκησης στην ηλικιακή ομάδα 45-54 ετών έχουν μειωθεί απότομα σε όλη την Ευρώπη.
Μισθοί και ενοίκια: ένα χάσμα που μεγαλώνει
Τα στοιχεία δείχνουν μια ανησυχητική τάση. Το κόστος στέγασης αυξάνεται πολύ πιο γρήγορα από τους μισθούς σε όλη την Ευρώπη, ιδίως μετά την πανδημία. Ο ευρωβουλευτής Μπόρχα Χιμένεθ Λαράθ, επικεφαλής της Ειδικής Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη στεγαστική κρίση, εξηγεί το μέγεθος του προβλήματος.
«Τα τελευταία 15 χρόνια, οι τιμές αγοράς κατοικιών έχουν αυξηθεί κατά 60% και τα ενοίκια κατά 30%. Πρέπει να χτίσουμε 10 εκατομμύρια κατοικίες για να καλύψουμε τη σημερινή ζήτηση. Και αυτό που παρατηρούμε είναι ότι ο αριθμός των οικοδομικών αδειών έχει μειωθεί κατά 20%», δήλωσε στο Euronews ο ευρωβουλευτής Χιμένεθ Λαράθ.
Τη μεγαλύτερη πίεση από αυτό το χάσμα τη νιώθουν οι ενοικιαστές στην ελεύθερη αγορά. Περίπου 20% δαπανά υπερβολικά μεγάλο μέρος του εισοδήματός του για στέγη, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για όσους έχουν στεγαστικό δάνειο είναι μόλις 5%. Στα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, περίπου ένας στους τρεις δίνει πάνω από το 40% όσων έχει για μια κατοικία, αφήνοντας ελάχιστα για άλλες ανάγκες. Αυτή τη στιγμή στην ΕΕ λείπουν περίπου 2,25 εκατομμύρια κατοικίες και η νέα οικοδομική δραστηριότητα δεν καλύπτει το κενό.
Ο Χιμένεθ Λαράθ επισημαίνει ότι μέρος του προβλήματος είναι πως οι διαθέσιμες κατοικίες δεν καταλήγουν σε όσους τις έχουν περισσότερο ανάγκη. Οι εργαζόμενοι σε καίριες υπηρεσίες μένουν πίσω.
«Σήμερα υπάρχουν τόσο πολλοί αστυνομικοί, πυροσβέστες και δάσκαλοι που δεν μπορούν να πληρώσουν το ενοίκιο για να ζουν στον τόπο όπου εργάζονται. Ίσως, λοιπόν, πρέπει να βρούμε μια λύση και για αυτούς τους ανθρώπους», ανέφερε στο Euronews.
Όταν τα νοικοκυριά ξοδεύουν τόσο πολλά για στέγη, τους μένουν λιγότερα για οτιδήποτε άλλο. Οι άνθρωποι είναι λιγότερο διατεθειμένοι να μετακινηθούν για μια καλύτερη δουλειά και η οικονομία επιβραδύνεται. Κάθε χρόνο το χάσμα μεταξύ ιδιοκτητών και ενοικιαστών μεγαλώνει.
Δεν πλήττονται όλοι το ίδιο
Η κρίση πλήττει πιο σκληρά τις πιο ευάλωτες ομάδες. Οι πολίτες τρίτων χωρών έχουν υπερδιπλάσιες πιθανότητες από τους ντόπιους να δαπανούν υπερβολικά για στέγη και πάνω από το ένα τρίτο ζει σε υπερπλήρη σπίτια. Οι εθνοτικές μειονότητες και τα άτομα με αναπηρία είναι πιο πιθανό να ζουν σε κακές συνθήκες. Οι μονογονεϊκές οικογένειες αντιμετωπίζουν επίσης από τα υψηλότερα στεγαστικά κόστη στην ΕΕ.
Η ευρωβουλευτής Ιρένε Τινάλι, πρόεδρος της Ειδικής Επιτροπής, υποστηρίζει ότι η κρίση δεν είναι τυχαία· είναι αποτέλεσμα δεκαετιών κατά τις οποίες η στέγη αντιμετωπιζόταν ως χρηματοοικονομικό, και όχι ως κοινωνικό, αγαθό.
«Αν ο στόχος είναι να διασφαλιστεί η πρόσβαση όλων σε αξιοπρεπή και προσιτή στέγη, τότε αυτός ο στόχος έχει αποτύχει. Έχουμε πάψει να σκεφτόμαστε και να ενεργούμε για το θέμα της στέγης μέσα από τις δημόσιες πολιτικές», είπε.
Είναι εξίσου σαφής και ως προς το ποιοι ευθύνονται: «Πολλοί έχουν πειστεί ότι, αν δεν μπορείς να τα βγάλεις πέρα, φταις εσύ. Όταν όμως οι μισθοί αυξάνονται μόνο όσο χρειάζεται για να καλύψουν τον πληθωρισμό και η κτηματαγορά έχει ανεβάσει τις τιμές κατά 60% μέσα σε δέκα χρόνια, δεν φταις εσύ. Πρόκειται για έλλειψη δημόσιας πολιτικής.»
Οι οικογένειες μεσαίου εισοδήματος βρίσκονται όλο και πιο συχνά αντιμέτωπες με το δίλημμα της «γενιάς του ενοικίου». Κερδίζουν υπερβολικά πολλά για να δικαιούνται κοινωνική κατοικία, αλλά δεν μπορούν να αντέξουν την ιδιοκατοίκηση. Οι δημόσιοι προϋπολογισμοί απορροφούν τα αυξανόμενα κόστη μέσω επιδομάτων στέγασης, που ωφελούν κυρίως ιδιώτες ιδιοκτήτες. Έτσι, οι φορολογούμενοι πληρώνουν επιπλέον χωρίς καμία δομική βελτίωση στην προσιτότητα της στέγης.
Τι γίνεται;
Οι κυβερνήσεις στην Ευρώπη προσπαθούν να ανταποκριθούν, αλλά η πρόοδος είναι άνιση. Το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ για την Προσιτή Στέγη έως το 2025 αναφέρει ότι κάθε χρόνο υπάρχει επενδυτικό κενό 275 δισ. ευρώ. Το σχέδιο ζητεί περισσότερους δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους, αλλαγές στους πολεοδομικούς κανόνες και καλύτερα εργαλεία για τις τοπικές αρχές, ώστε να ρυθμίζουν τις βραχυχρόνιες μισθώσεις.
Ο επίτροπος Γιόργκενσεν θέλει οι χώρες να αντιμετωπίσουν το ζήτημα των κενών και των κατοικιών που κρατούνται για κερδοσκοπία. Προβάλλει τη Δανία, όπου τα σπίτια πρέπει να κατοικούνται, ως πιθανό πρότυπο. Η βασική πρόκληση πλέον είναι η εφαρμογή αυτών των ιδεών στην πράξη. Με τον νέο προϋπολογισμό της ΕΕ προ των πυλών, οι εθνικές κυβερνήσεις πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα σχέδια των Βρυξελλών θα μεταφραστούν πράγματι σε περισσότερα σπίτια.