Οι Ευρωπαίοι επιστήμονες προηγούνται, οι ευρωπαϊκοί στρατοί όχι: η ήπειρος παράγει έρευνα αιχμής σε AI, drones, ρομποτική, κβαντικό και κυβερνοασφάλεια, αλλά βλέπει τις ΗΠΑ να την προσπερνούν στην αξιοποίηση.
Η ΕΕ επενδύει 115 εκατ. ευρώ, μέσω του AGILE, σε τεχνητή νοημοσύνη, drones, ρομποτική, κβαντικές τεχνολογίες και κυβερνοασφάλεια. Η ευρωπαϊκή επιστήμη είναι παγκόσμιας κλάσης. Το πρόβλημα είναι η επιχειρησιακή αξιοποίηση: η Ευρώπη δεν μπορεί να μετατρέψει γρήγορα τα επιτεύγματά της σε στρατιωτική ισχύ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Αυτό είναι το ωμό συμπέρασμα νέας έρευνας της BCG με τον στρατηγό Λαβίν, πρώην Ανώτατο Συμμαχικό Διοικητή Μετασχηματισμού του ΝΑΤΟ. Η συζήτηση δεν αφορά πλέον την καινοτομία, αλλά την εφαρμογή.
«Οι Ευρωπαίοι έχουν μακράν τις πιο προηγμένες δημοσιεύσεις και τη θεμελιώδη έρευνα, αλλά οι ΗΠΑ, για τις ίδιες τεχνολογίες, είναι πολύ πιο μπροστά όταν πρόκειται για πατέντες και, προφανώς, για την αξιοποίησή τους», λέει ο Νίκολαους Λανγκ, ανώτατος εταίρος της Boston Consulting Group και παγκόσμιος επικεφαλής του BCG Institute. «Η Ευρώπη βρίσκεται στον κόσμο της διερεύνησης και οι ΗΠΑ στον κόσμο της αξιοποίησης.»
Το παράδοξο της έρευνας
Σε όλα τα μέτωπα – στρατιωτική τεχνολογία, τεχνητή νοημοσύνη, κβαντικές τεχνολογίες, drones και τηλεπικοινωνίες – οι Ευρωπαίοι επιστήμονες παράγουν την πιο προηγμένη θεμελιώδη έρευνα στον κόσμο. Στα χαρτιά, αυτό θα έπρεπε να είναι στρατηγικό πλεονέκτημα. Στην πράξη, όμως, σπαταλιέται.
Το χρηματοδοτικό κενό δύσκολα αγνοείται. Την τελευταία δεκαετία, οι ΗΠΑ επένδυσαν 70 δισ. δολάρια σε επενδυτικά κεφάλαια τεχνολογιών άμυνας. Η Ευρώπη επένδυσε 7 δισ. ευρώ, σχεδόν το ένα δέκατο. Οι αμερικανικές πατέντες στις ίδιες τεχνολογίες υπερτερούν αριθμητικά των ευρωπαϊκών. Και η επιχειρησιακή αξιοποίηση απέχει ακόμη περισσότερο.
Η Ευρώπη διαπρέπει στο εργαστήριο, αλλά είναι αργή στο πεδίο της μάχης. Οι ΗΠΑ μετατρέπουν ευρωπαϊκές ιδέες σε όπλα, ενώ η Ευρώπη μένει πίσω.
Drones: το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα
Το χάσμα φαίνεται πιο καθαρά, και γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνο, στον πόλεμο με drones. Πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, καμία ευρωπαϊκή στρατιωτική δύναμη δεν διέθετε πάνω από 2.000 drones. Και οι δύο πλευρές στη σύγκρουση «καίνε» σήμερα 6 έως 7 εκατομμύρια τον χρόνο. Μόνο αυτό το ποσοτικό σοκ ανέδειξε τα όρια των ευρωπαϊκών προμηθειών.
Η ποιοτική πρόκληση είναι εξίσου σοβαρή. «Τα drones εξελίσσονται τεχνολογικά κάθε τρεις έως έξι μήνες», λέει ο Λανγκ. «Είναι λοιπόν δύσκολο να αγοράσεις εκατομμύρια drones που σε 12 μήνες από τώρα θα είναι παρωχημένα.»
Το ευρωπαϊκό σύστημα προμηθειών, σχεδιασμένο για άρματα και πυραύλους με πολυετείς κύκλους, δεν μπορεί να ακολουθήσει αυτόν τον ρυθμό. Η ευαλωτότητα έχει βαθύτερες αιτίες: η βασική τεχνολογία των drones στηρίζεται σε κινεζικές, όχι ευρωπαϊκές, αλυσίδες εφοδιασμού.
Η αντίθεση με τον ρυθμό καινοτομίας στην Ουκρανία είναι έντονη. «Η Ουκρανία καινοτομεί με ρυθμούς πολέμου και η Ευρώπη παραμένει σε ρυθμούς ειρήνης», λέει ο Λανγκ.
Ο μηχανισμός υλοποίησης που λείπει από την Ευρώπη
Οι ΗΠΑ έχουν γραφειοκρατία, αλλά διαθέτουν και βαλβίδες αποσυμπίεσης. Εξειδικευμένες μονάδες προμηθειών περνούν από την παρουσίαση μιας ιδέας στην υπογραφή σύμβασης σε 60 έως 90 ημέρες, με την τεχνολογία να φτάνει στο πεδίο μέσα σε δύο χρόνια. Η Ευρώπη δεν έχει κάτι αντίστοιχο σε αυτή την κλίμακα.
Το AGILE, που ξεκίνησε τον Μάρτιο με 115 εκατ. ευρώ, στοχεύει να καλύψει το δομικό κενό, όχι το επιστημονικό. Το ταμείο στοχεύει νεοφυείς επιχειρήσεις και μικρομεσαίες εταιρείες στην τεχνητή νοημοσύνη, τα drones, τη ρομποτική, τις κβαντικές τεχνολογίες και την κυβερνοασφάλεια. Έρχεται να προστεθεί στο EDIRPA, την κοινή προσπάθεια προμηθειών της ΕΕ, και στο ASAP, που στηρίζει την παραγωγή πυρομαχικών με 31 έργα ήδη σε εξέλιξη.
Ο Λανγκ τα χαιρετίζει. Είναι όμως σαφής για το τι αντιπροσωπεύουν. «Αν θέλεις να κινήσεις ένα τάνκερ, πρέπει να επιστρατεύσεις μερικά ταχύπλοα», λέει. «Και νομίζω ότι αυτά είναι τα ταχύπλοα που επιτρέπουν σε ορισμένες πρωτοβουλίες να αναπτυχθούν.»
Το τάνκερ, όμως, δεν κινείται αρκετά γρήγορα. «Ακόμη και σήμερα, το 80% των ευρωπαϊκών προμηθειών γίνεται σε εθνικό επίπεδο, όπως και το 90% της έρευνας και ανάπτυξης», λέει ο Λανγκ. «Χρειαζόμαστε πολλές περισσότερες τέτοιες πρωτοβουλίες για να ξεπεράσουμε τον κατακερματισμό που βλέπουμε στην Ευρώπη όταν μιλάμε για την άμυνα.»
Μια λύση δεκαετούς ορίζοντα
Υπάρχουν σημάδια κινητοποίησης. Οι μεγάλες αμυντικές βιομηχανίες ανεβάζουν στροφές. Τα υπουργεία κινητοποιούνται. Η επιστημονική βάση υπάρχει. Όμως η οικοδόμηση μιας αυτόνομης ευρωπαϊκής στρατιωτικής τεχνολογικής βάσης είναι πρόκληση μιας ολόκληρης γενιάς.
«Πρόκειται για μια πορεία πέντε έως δέκα ετών», λέει. «Πολλές από τις ευρωπαϊκές αμυντικές εταιρείες έχουν αναλάβει την πρόκληση σε όλες τις χώρες, αλλά, κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι ένα εγχείρημα πέντε, πιθανότατα όμως δέκα ετών.»
Ο χαμένος κρίκος, υποστηρίζει, είναι το κεφάλαιο. Η Ευρώπη διαθέτει τις νεοφυείς επιχειρήσεις, το ταλέντο, την έρευνα. Αυτό που λείπει είναι ο αγωγός χρηματοδότησης που θα μετατρέπει τα επιστημονικά άλματα σε μέσα ισχύος στο πεδίο της μάχης.
«Πρέπει να κινητοποιήσουμε περισσότερα κεφάλαια για να στηρίξουμε τις νεοφυείς επιχειρήσεις στην Ευρώπη, που κάνουν εξαιρετική βασική έρευνα, αλλά χρειάζονται στήριξη για να περάσουν από τη διερεύνηση στην αξιοποίηση.»