Σε σοκ η ελληνική κοινωνία: Αύξηση αυτοκτονιών στις ηλικίες 15-19 ετών - Η εικόνα σε όλη την Ευρώπη

Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε κατάσταση σοκ από το μεσημέρι της Τρίτης, με τα δύο 17χρονα κορίτσια, μαθήτριες Λυκείου, που αποφάσισαν να βάλουν τέλος στη ζωή τους πηδώντας στο κενό από ταράτσα πολυκατοικίας. Το ένα κορίτσι πέθανε ενώ το άλλο χαροπαλεύει στο νοσοκομείο. Σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες, τα κορίτσια άφησαν σημειώματα στα οποία έγραφαν πως υπέφεραν από κατάθλιψη.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

«Πώς φτάνουν δύο ανήλικα κορίτσια στο σημείο να πέσουν μαζί από μια ταράτσα; Το ερώτημα αυτό δεν πρέπει να αφήνει αδιάφορη καμία κοινωνία», αναφέρουν οι ειδικοί επιστήμονες από το Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών, ΚΛΙΜΑΚΑ-Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018, που εργάζονται καθημερινά στο πεδίο της πρόληψης της αυτοκτονίας. Τονίζουν ότι η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά δεν αποτελεί μια «ξαφνική» ή ακατανόητη αντίδραση.

Αύξηση αυτοκτονιών στην Ελλάδα στις ηλικίες 15-19 ετών

Τα διαθέσιμα δεδομένα του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ καταγράφουν διαχρονικά περιστατικά αυτοκτονιών σε πολύ μικρές ηλικίες. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι ήδη μέσα στους πρώτους μήνες του 2026 καταγράφεται αύξηση στις ηλικίες 15-19 ετών, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη ενίσχυσης των μηχανισμών πρόληψης, έγκαιρης παρέμβασης και υποστήριξης της ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων.

Αυτοκτονίες παιδιών και εφήβων στην Ελλάδα: Στατιστικά στοιχεία 2022-2026

Το 2022, αυτοκτόνησαν 4 παιδιά ηλικίας 12-14 ετών και 7 παιδιά ηλικίας 15-19 ετών.

Το 2023, αυτοκτόνησε 1 παιδί ηλικίας 12-14 ετών και 9 παιδιά ηλικίας 15-19 ετών.

Το 2024, αυτοκτόνησαν 3 παιδιά ηλικίας 12-14 ετών και 7 παιδιά ηλικίας 15-19 ετών.

Το 2025, αυτοκτόνησε 1 παιδί ηλικίας 12-14 ετών και 6 παιδιά ηλικίας 15-19 ετών και

το 2026 αυτοκτόνησε 1 παιδί ηλικίας 12-14 ετών και 8 παιδιά ηλικίας 15-19 ετών.

Όπως επισημαίνει η «ΚΛΙΜΑΚΑ», η αυτοκτονικότητα δεν αποτελεί ένα αιφνίδιο ή μονοπαραγοντικό γεγονός, αλλά μια πολυπαραγοντική και δυναμική διαδικασία με σημαντικές γενετικές συνιστώσες. Ιδιαίτερα στην εφηβεία, η ψυχική δυσφορία συχνά δεν εκφράζεται με τρόπο άμεσα αναγνωρίσιμο από το περιβάλλον, ενώ η αίσθηση αδιεξόδου, η συναισθηματική απορρύθμιση, η απομόνωση και η δυσκολία διαχείρισης επώδυνων εμπειριών μπορεί να παραμένουν αόρατες μέχρι την εκδήλωση μιας κρίσιμης κατάστασης που θα κινητοποιήσει την ευαλωτότητά τους».

Υπογραμμίζει ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση «δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι ακριβώς συνέβη, ούτε να προχωρούμε σε αυθαίρετα συμπεράσματα χωρίς ολοκληρωμένη επιστημονική διερεύνηση. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι τέτοιες περιπτώσεις αναδεικνύουν την ανάγκη έγκαιρης επαγγελματικής υποστήριξης παιδιών και εφήβων που βιώνουν σοβαρή ψυχική δυσφορία».

Το περιστατικό επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα: Τι είναι αυτό που δυσκολεύει τόσο τους εφήβους να εκφράσουν την ψυχική τους δυσφορία και να αναζητήσουν βοήθεια εγκαίρως;

Η «ΚΛΙΜΑΚΑ» απαντά: «Η σύγχρονη επιστημονική γνώση δείχνει ότι η ψυχική ευαλωτότητα δεν διαμορφώνεται αποκομμένα από το περιβάλλον. Αντιθέτως, η ποιότητα των σχέσεων, η αίσθηση ασφάλειας, η συναισθηματική διαθεσιμότητα και η ύπαρξη υποστηρικτικών πλαισίων μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά απέναντι στην επιβάρυνση και την εκδήλωση αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς, ιδιαίτερα στην εφηβική ηλικία. Υπό αυτό το πρίσμα, η πρόληψη δεν αφορά μόνο την αντιμετώπιση της κρίσης, αλλά και τη δημιουργία «ασφαλών» οικογενειακών, σχολικών και κοινωνικών περιβαλλόντων που επιτρέπουν στο άτομο να εκφράσει εγκαίρως τον ψυχικό του πόνο». Καταλήγει ότι «η πρόληψη της αυτοκτονίας στην παιδική και εφηβική ηλικία δεν μπορεί να περιορίζεται στην εκ των υστέρων διαχείριση τραγικών γεγονότων. Απαιτεί τη συστηματική ενίσχυση των δομών ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους, την εκπαίδευση οικογενειών και σχολικών κοινοτήτων στην έγκαιρη αναγνώριση της ψυχικής επιβάρυνσης, την αποστιγματοποίηση της αναζήτησης βοήθειας και την ανάπτυξη μηχανισμών έγκαιρης παρέμβασης πριν από την εκδήλωση κρίσιμων καταστάσεων».

Τι συμβαίνει στην Ευρώπη - Χαμηλά τα ποσοστά σε Ελλάδα και Κύπρο

Τα πιο πρόσφατα στοιχεία για τις αυτοκτονίες νέων (15-29 ετών) της Eurostatφτάνουν μέχρι το 2022.

Το 2022 λοιπόν, 5.017 νέοι ηλικίας 15-29 ετών έχασαν τη ζωή τους στην ΕΕ ως αποτέλεσμα εκούσιου αυτοτραυματισμού. Σε σύγκριση με το 2011, αυτό αντιστοιχεί σε μείωση κατά 20% (-1.248 θάνατοι). Τα στοιχεία δείχνουν ότι σε αυτή την ηλικιακή ομάδα των 15-29 ετών, περισσότεροι από 1 στους 6 θανάτους καταγράφηκαν ως αποτέλεσμα εκούσιου αυτοτραυματισμού, ενώ για το σύνολο του πληθυσμού, η αναλογία των θανάτων από αυτοτραυματισμό μεταξύ όλων των αιτιών θανάτου ήταν 1 στους 100. Για τους νέους, αυτή ήταν η δεύτερη σημαντικότερη αιτία θανάτου, μετά τα ατυχήματα.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία ανά ηλικία, οι άνθρωποι ηλικίας 20-29 ετών είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να πεθάνουν από εκούσιο αυτοτραυματισμό σε σύγκριση με τους νεότερους συνομηλίκους τους. Το υψηλότερο αδρό ποσοστό θανάτων από αυτοκτονία στους νέους στην ΕΕ καταγράφηκε στην ηλικιακή ομάδα 25-29 ετών, με αδρό δείκτη θνησιμότητας 8,3 θανάτων ανά 100.000 κατοίκους, ενώ για τις ηλικίες 20-24 ετών ο δείκτης ήταν 7,7. Αντίστοιχα, για τους νέους 15-19 ετών, ο αδρός δείκτης θνησιμότητας ήταν 4,4.

Από το 2011 παρατηρείται μείωση στους αδρούς δείκτες θνησιμότητας που σχετίζονται με τον εκούσιο αυτοτραυματισμό. Στην ηλικιακή ομάδα 25-29 ετών, ο δείκτης μειώθηκε κατά 1,2 ποσοστιαίες μονάδες, από 9,5 το 2011, ενώ στην ομάδα 20-24 ετών μειώθηκε κατά 1,1 μονάδα από 8,8. Στην ομάδα 15-19 ετών, η μεταβολή ήταν μικρότερη, με μείωση κατά 0,4 μονάδες από 4,8.

Ο αδρός δείκτης θνησιμότητας που σχετίζεται με τον εκούσιο αυτοτραυματισμό είναι υψηλότερος για το σύνολο του πληθυσμού απ’ ό,τι για τους νέους — παρόλο που η συμμετοχή αυτής της αιτίας μεταξύ των συνολικών αιτιών θανάτου μειώνεται σημαντικά.

Οι θάνατοι από αυτοκτονία στην ΕΕ κατέγραψαν ετήσια αύξηση το 2022

Το 2022, καταγράφηκαν στην ΕΕ 49.042 θάνατοι κατοίκων όλων των ηλικιών λόγω αυτοκτονίας, που αντιστοιχούν σε τυποποιημένο δείκτη θνησιμότητας 10,6 θανάτων ανά 100.000 κατοίκους.

Σε σύγκριση με το 2021, ο αριθμός των θανάτων στον συνολικό πληθυσμό λόγω εκούσιου αυτοτραυματισμού αυξήθηκε κατά 1.696, με τον τυποποιημένο δείκτη θνησιμότητας να διαμορφώνεται σε 10,24 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους. Ωστόσο, σε σύγκριση με το 2011 —το πρώτο έτος για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία— ο αριθμός των θανάτων από αυτοτραυματισμό μειώθηκε κατά 10% (-5.581 θάνατοι). Το 2011, ο τυποποιημένος δείκτης θνησιμότητας από αυτοκτονίες στην ΕΕ ήταν 12,4 θάνατοι ανά 100.000 κατοίκους.

Μεταξύ των χωρών της ΕΕ, η Σλοβενία κατέγραψε τον υψηλότερο τυποποιημένο δείκτη θνησιμότητας από αυτοκτονία το 2022, με 18,3 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους, ακολουθούμενη από τη Λιθουανία (18,2) και την Ουγγαρία (16,7). Στον αντίποδα, η Κύπρος κατέγραψε τον χαμηλότερο τυποποιημένο δείκτη θνησιμότητας από αυτοκτονία (4,1 θάνατοι ανά 100.000 κατοίκους), μπροστά από την Ελλάδα (4,6) και τη Μάλτα (5,2).