Η Κομισιόν λέει ότι ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός ενισχύει τις δημοκρατικές αξίες: ΜΚΟ φοβούνται αποδυνάμωση μέσω κατάργησης προστατευμένης χρηματοδότησης και μεταφοράς ελέγχου στις εθνικές κυβερνήσεις.
Η πρόταση προϋπολογισμού ύψους 1,8 τρισ. ευρώ της Επιτροπής δεν αναφέρει «κόβουμε τη χρηματοδότηση στις ΜΚΟ». Αν όμως υπάρξουν περικοπές, θα προκύψουν μέσα από τον τρόπο που έχει δομηθεί: λιγότερες ειδικές γραμμές χρηματοδότησης, πιο αδύναμες δεσμεύσεις και περισσότερα κονδύλια που διοχετεύονται μέσω των εθνικών κυβερνήσεων. Συμμαχίες της κοινωνίας των πολιτών προειδοποιούν ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια σταδιακή απομείωση των πόρων, μεταμφιεσμένη σε απλούστευση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Χωρίς ξεκάθαρους υπερασπιστές
Το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) αναδιαρθρώνει τον προϋπολογισμό της ΕΕ, μειώνοντας τα προγράμματα από 52 σε 16 και ενσωματώνοντας τις δαπάνες για τη συνοχή, την κοινωνική πολιτική και τη γεωργία σε 27 εθνικά σχέδια εταιρικής σχέσης. Οι κατηγορίες δαπανών που θωρακίζονται είναι η άμυνα, η ανταγωνιστικότητα και οι ψηφιακές και πράσινες μεταβάσεις. Η κοινωνία των πολιτών δεν είναι μία από αυτές.
«Βρισκόμαστε σε μια περίοδο αλλαγής προτεραιοτήτων και μεταβαλλόμενου περιβάλλοντος για την Ένωση», λέει η Εουλάλια Ρούμπιο, ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Ζακ Ντελόρ. «Έχουμε μεγάλη αποσπασματικότητα στο εσωτερικό της Ένωσης. Αυτό καθιστά τις διαπραγματεύσεις πολύ πιο δύσκολες και, σε κάποιον βαθμό, αυτό αποτυπώνεται και σε αυτές.»
Η στήριξη της δημοκρατίας και της ανθεκτικότητας της κοινωνίας, προσθέτει η Ρούμπιο, είναι ακριβώς το είδος προτεραιότητας «για το οποίο δεν υπάρχουν ισχυροί υπερασπιστές μεταξύ των κρατών‑μελών, κανείς δεν αντιλαμβάνεται ότι εκεί γίνονται μεγάλες περικοπές».
Μια εμβληματική πρωτοβουλία με δομικό κενό
Η Επιτροπή προβάλλει το AgoraEU, ένα πρόγραμμα 8,58 δισ. ευρώ που ενοποιεί τα CERV και Δημιουργική Ευρώπη, ως απόδειξη της δέσμευσής της προς την κοινωνία των πολιτών και την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης. Παρότι είναι ονομαστικά μεγαλύτερο από τους προκατόχους του, έχει μια κρίσιμη παράλειψη. Το σχέδιο κανονισμού δεν προβλέπει ρητά λειτουργικές επιχορηγήσεις, τη χρηματοδότηση πολλών ετών που επιτρέπει στις ΜΚΟ να κάνουν συνηγορία, ελεγκτικό έργο και στρατηγική δικαστική δράση. Χωρίς νομική κατοχύρωση, τα μελλοντικά προγράμματα εργασίας θα μπορούσαν απλώς να τις καταργήσουν.
Το προηγούμενο αυτό υπάρχει ήδη. Το 2025, η Επιτροπή σταμάτησε τις λειτουργικές επιχορηγήσεις προς τις υγειονομικές ΜΚΟ στο πλαίσιο του EU4Health και πέρασε αποκλειστικά σε χρηματοδότηση έργων. Οι οργανώσεις υγείας υπέβαλαν καταγγελία στην Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια. Η κοινωνία των πολιτών το βλέπει ως πρότυπο για όσα θα μπορούσε να θεσμοθετήσει οριζόντια το ΠΔΠ.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αντέδρασε, ζητώντας ο προϋπολογισμός του AgoraEU να αυξηθεί στα 10,72 δισ. ευρώ, κατά 25% πάνω από την πρόταση της Επιτροπής, με ρητή προστασία των λειτουργικών επιχορηγήσεων. Πάνω από 500 οργανώσεις έχουν υπογράψει ανοικτή επιστολή υπέρ της αύξησης.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος εντοπίζεται στη μεταφορά των κοινωνικών δαπανών στα εθνικά σχέδια εταιρικής σχέσης, τα οποία ελέγχουν τα κράτη‑μέλη. Η κοινωνική στόχευση μειώνεται από το 25% που ισχύει σήμερα στο ΕΚΤ+ σε έναν γενικό στόχο της τάξης του 14%.
Για τις ΜΚΟ που εργάζονται πάνω στο κράτος δικαίου ή στα δικαιώματα των μειονοτήτων στην Ουγγαρία ή τη Σλοβακία, αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στην άμεση πρόσβαση σε κονδύλια της ΕΕ –που καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να μπλοκάρει– και στην εξάρτηση από αρχές που μπορεί να είναι εχθρικές προς το έργο τους.
Η συζήτηση για τη χρηματοδότηση των ΜΚΟ από την ΕΕ
Δεν συμφωνούν όλοι οι αναλυτές ότι η χρηματοδότηση των ΜΚΟ από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό είναι το κατάλληλο εργαλείο. Ο Ζολτ Ντάρβας, οικονομολόγος και ανώτερος ερευνητής στο Bruegel, υποστηρίζει ότι ο προϋπολογισμός πρέπει να επικεντρώνεται σε όσα δεν μπορούν να κάνουν μόνες τους οι εθνικές κυβερνήσεις. «Ο προϋπολογισμός της ΕΕ αντιστοιχεί μόλις στο 1% περίπου του ΑΕΠ της Ένωσης, ενώ τα κράτη‑μέλη δαπανούν σχεδόν το μισό», λέει. «Η στήριξη των ΜΚΟ είναι περισσότερο εθνική αρμοδιότητα. Οι εθνικές κυβερνήσεις έχουν επαρκή δημοσιονομική ισχύ για να τις στηρίξουν, αν το κρίνουν σκόπιμο».
Αυτή η λογική προϋποθέτει ότι οι κυβερνήσεις θα αξιοποιήσουν αυτή τη δυνατότητα για να στηρίξουν μια ανεξάρτητη κοινωνία των πολιτών. Σε αρκετά κράτη‑μέλη της ΕΕ, τα στοιχεία δείχνουν το αντίθετο.
Μια Ομάδα Εργασίας Ελέγχου, που συστάθηκε τον Ιούνιο του 2025 από το ΕΛΚ, τους Ευρωπαίους Συντηρητικούς και Μεταρρυθμιστές (ECR) και την ομάδα Πατριώτες για την Ευρώπη, εξετάζει τη χρηματοδότηση ΜΚΟ από την ΕΕ. Τα κόμματα της Αριστεράς και του κέντρου την έχουν μποϊκοτάρει. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο δεν διαπίστωσε οικονομικές παρατυπίες, αλλά μόνο αποσπασματικά δεδομένα.
Η Ρούμπιο το χαρακτηρίζει «επικίνδυνο». «Υπάρχει μια παραπλανητική προσέγγιση που λέει ότι πρέπει να ελέγξουμε ποιος παίρνει τα χρήματα. Το να μπαίνουμε σε μια λογική για το ποιος είναι καλός και ποιος κακός είναι κάπως επικίνδυνο». Κατά την ίδια, η ΕΕ πρέπει αντ’ αυτού να κατευθύνει τη στήριξη στρατηγικά: «Πρέπει να γίνουμε ειδικά καλοί στη στήριξη όσων βρίσκονται σε χώρες όπου το κράτος δικαίου πλήττεται. Και στο παρελθόν δεν τα έχουμε καταφέρει ιδιαίτερα καλά σε αυτό».
Το διακύβευμα
Ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ διαπίστωσε τον Μάρτιο του 2026 ότι το 75% των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών ανέφεραν εμπόδια στο έργο τους. Η CIVICUS υποβάθμισε το 2025 τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία σε καθεστώς «παρεμποδιζόμενου» χώρου για την κοινωνία των πολιτών.
Το ΠΔΠ 2028‑2034 είναι μόνο η αρχική προσφορά. Ωστόσο, οι δομικές του επιλογές –λιγότερες ειδικές γραμμές, πιο αδύναμες δεσμεύσεις και καμία ρητή πρόβλεψη για λειτουργικές επιχορηγήσεις– μεταφέρουν ήδη το ρίσκο στην κοινωνία των πολιτών.