Η εκτόξευση των τιμών λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή αυξάνει την πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τους αγρότες
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει την Τρίτη ένα σχέδιο για τα λιπάσματα, με στόχο να αποτραπεί ένα νέο κύμα αγροτικών εξεγέρσεων ενόψει των κρίσιμων διαπραγματεύσεων για τον αγροτικό προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς η συνεχιζόμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή οδηγεί σε εκτίναξη των τιμών των λιπασμάτων.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μετά τις αγροτικές κινητοποιήσεις που συγκλόνισαν πρωτεύουσες από το Βέλγιο έως τη Γαλλία και τη Γερμανία τα τελευταία δύο χρόνια, οι Βρυξέλλες εμφανίζονται ολοένα και πιο ανήσυχες ότι η απότομη αύξηση του ενεργειακού κόστους και των τιμών των λιπασμάτων θα μπορούσε να προκαλέσει νέο κύμα αντιδράσεων απέναντι στην κλιματική ατζέντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αξιωματούχοι της ΕΕ ανησυχούν ιδιαίτερα ότι οι υψηλές τιμές των λιπασμάτων ενδέχεται να μειώσουν τις αποδόσεις των καλλιεργειών, να περιορίσουν την παραγωγή τροφίμων και να ενισχύσουν τη δυσαρέσκεια απέναντι στις πράσινες πολιτικές, σε μια περίοδο κατά την οποία ακροδεξιά και λαϊκιστικά κόμματα καταγράφουν άνοδο στις αγροτικές περιοχές της Ευρώπης.
Σύμφωνα με το προσχέδιο της Κομισιόν για τα λιπάσματα, το οποίο εξασφάλισε το Euronews και ενδέχεται να υποστεί μικρές αλλαγές πριν από την επίσημη παρουσίασή του, οι αγρότες αναμένεται να επωφεληθούν από έκτακτα ευρωπαϊκά γεωργικά κονδύλια και προκαταβολικές πληρωμές, υπό την προϋπόθεση ότι θα στραφούν σε πιο βιώσιμες πρακτικές, όπως η μείωση της χρήσης συνθετικών λιπασμάτων και η υιοθέτηση βιολογικών λιπασμάτων.
Αν και δεν προβλέπονται νέα κονδύλια για τους αγρότες στο σχέδιο της Επιτροπής, προτείνονται βραχυπρόθεσμες δράσεις για τη «βελτίωση της πρόσβασης» σε προσιτά λιπάσματα, κάτι που συνεπάγεται ανακατανομή των αγροτικών πόρων της ΕΕ στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Αναφερόμενος στο σχέδιο για τα λιπάσματα, ο Ευρωπαίος Επίτροπος Γεωργίας, Κριστόφ Χάνσεν, δήλωσε πρόσφατα ότι απομένουν 200 εκατομμύρια ευρώ στο αποθεματικό κρίσεων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και εξέφρασε την πρόθεση να «τουλάχιστον διπλασιαστεί αυτό το ποσό» για τη στήριξη των αγροτών.
Ανώτερος αξιωματούχος της Κομισιόν δήλωσε τη Δευτέρα στους δημοσιογράφους ότι η Επιτροπή θα παράσχει στοχευμένη «έκτακτη στήριξη» στους αγρότες που έχουν πληγεί περισσότερο, ενώ θα κινητοποιηθούν επιπλέον κονδύλια από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό «για την ενίσχυση της αγροτικής έρευνας». Ωστόσο, το ακριβές ποσό παραμένει υπό συζήτηση.
Περιβαλλοντικές οργανώσεις είχαν ήδη χαρακτηρίσει «ιδιαίτερα προβληματική» την πρόταση της ΕΕ για την Κοινή Αγροτική Πολιτική στο πλαίσιο του προϋπολογισμού 2027-2034, υποστηρίζοντας ότι δεν ενισχύει επαρκώς τη χρηματοδότηση για την προστασία και αποκατάσταση της φύσης και των αγρο-οικοσυστημάτων.
«Χωρίς ειδική χρηματοδότηση για τη φύση ή τα αγρο-οικοσυστήματα, πώς αναμένουν να υπάρξει πραγματική αλλαγή σε έναν τομέα που ήδη υποφέρει από τις συνέπειες της κλιματικής, περιβαλλοντικής και κρίσης ρύπανσης;» ανέφερε κοινή ανακοίνωση τεσσάρων περιβαλλοντικών ΜΚΟ με έδρα τις Βρυξέλλες.
Αγώνας δρόμου για συμφωνία
Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ετήσιο αποθεματικό αγροτικής κρίσης ύψους τουλάχιστον 450 εκατομμυρίων ευρώ για να βοηθά τους αγρότες να αντιμετωπίζουν διαταραχές της αγοράς, ζωικές ασθένειες και ακραία καιρικά φαινόμενα. Το ταμείο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής χωρίζεται σήμερα σε δύο μέρη: ένα μεγαλύτερο για τη στήριξη των ενεργών αγροτών και ένα μικρότερο για τις αγροτικές κοινότητες.
Ωστόσο, η Επιτροπή πρότεινε την κατάργηση της παραδοσιακής δομής του αγροτικού προϋπολογισμού στο επόμενο επταετές δημοσιονομικό πλαίσιο και τη συγχώνευσή του σε ένα ενιαίο, μεγαλύτερο ταμείο ύψους 6,3 δισεκατομμυρίων ευρώ σε ορίζοντα επτά ετών — πρόταση στην οποία αντιδρούν οι αγρότες.
Η αγροτική οργάνωση Copa Cogeca χαρακτήρισε την πρόταση της Κομισιόν για τη χρηματοδότηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής «απαράδεκτη», ζητώντας εναλλακτικές λύσεις που θα διατηρούν την ΚΑΠ ως «αυτόνομη πολιτική με δύο πυλώνες, ασφαλή και ανεξάρτητο προϋπολογισμό και χρηματοδότηση προστατευμένη από τον πληθωρισμό».
Οι ηγέτες της ΕΕ έχουν θέσει ως αυστηρή προθεσμία τα τέλη του 2026 για να συμφωνηθεί το ακριβές συνολικό ποσό που θα διατεθεί μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό.
Ζήτημα επείγουσας ανάγκης
Το σχέδιο της Επιτροπής εξετάζει επίσης τρόπους ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής λιπασμάτων, η οποία παραμένει κατά 10%-15% χαμηλότερη σε σχέση με τα επίπεδα πριν από τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία και τη συνακόλουθη εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου.
Η εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τα λιπάσματα έγινε ιδιαίτερα εμφανής κατά την ενεργειακή κρίση του 2022, όταν αρκετά εργοστάσια λιπασμάτων περιόρισαν ή ανέστειλαν προσωρινά την παραγωγή τους λόγω μη βιώσιμων συνθηκών λειτουργίας.
Με τις παγκόσμιες αγορές να βρίσκονται πλέον σε αναταραχή εξαιτίας του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, η Επιτροπή ανέφερε ότι και η εγχώρια παραγωγή της ΕΕ έχει επηρεαστεί «σε μεγάλο βαθμό» από τις τιμές της ενέργειας, ιδιαίτερα στα αζωτούχα λιπάσματα, όπου οι τιμές βρίσκονται πλέον κατά 70% υψηλότερα από τον μέσο όρο του 2024.
Ο επίτροπος Χάνσεν εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για τη σημερινή έλλειψη εγχώριας παραγωγής λιπασμάτων, αναγνωρίζοντας τους περιορισμούς που αντιμετωπίζει η Ένωση.
«Υπάρχουν αγρότες που πρέπει να πληρώνουν για να απομακρύνουν τα γεωργικά τους απόβλητα επειδή περιορίζονται στη χρήση νιτρικών και αζώτου στα χωράφια τους», δήλωσε ο Αυστριακός επίτροπος. «Νομίζω ότι αν συνεχιστεί η κρίση, θα πρέπει πιθανόν να επανεξετάσουμε τα όρια που ισχύουν σήμερα».
Ο Νικολό Τζιακομούτσι-Μουρ, εκτελεστικός διευθυντής της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας Circular Bio-Base Europe Joint Undertaking που υποστηρίζεται από την Κομισιόν, δήλωσε ότι τα βιολογικά λιπάσματα θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν σημαντικό μέρος των συνθετικών θρεπτικών ουσιών, επισημαίνοντας ότι μελέτες δείχνουν πως η αντικατάσταση μόλις του 20%-40% της χρήσης συνθετικών λιπασμάτων θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το κόστος σε περιόδους εκτίναξης των τιμών, προσφέροντας παράλληλα περιβαλλοντικά οφέλη.
Ωστόσο, παρότι ο κλάδος επιδιώκει μεγαλύτερη αναγνώριση ώστε να ενισχυθεί η ζήτηση στην αγορά, οι βιολογικές λύσεις για τους αγρότες παραμένουν ακριβότερες από τα παραδοσιακά λιπάσματα.
Ο Τζιακομούτσι-Μουρ προειδοποίησε ότι η Ευρώπη δεν είναι μόνη σε αυτή την κούρσα, καθώς τρίτες χώρες «επενδύουν μαζικά» και είναι έτοιμες να ανταγωνιστούν, οδηγώντας τελικά και σε μείωση των τιμών.
«Είμαστε σίγουρα από τους καλύτερους στην έρευνα και την καινοτομία», δήλωσε. «Τώρα πρέπει να γίνουμε οι καλύτεροι και στη διασφάλιση μιας αξιόπιστης πορείας προς την αγορά — και πρέπει να το κάνουμε επειγόντως».