Το έκτο οδοιπορικό μας στο Άγιο Όρος μάς οδηγεί βαθιά στην έρημο του Άθω, στα απόκρημνα Καρούλια και στα σιωπηλά Κατουνάκια, εκεί όπου η ασκητική ζωή συνεχίζει αδιάκοπα να φωτίζει τον χρόνο.
Μοντάζ: Γιάννης Δόλας
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Αφήγηση: Απόστολος Στάικος
Παραγωγή - Κείμενο: Βασίλης Μπίτσης
Το έκτο οδοιπορικό μας στο Άγιο Όρος μάς οδηγεί βαθιά στην έρημο του Άθω· στα απόκρημνα Καρούλια και στα σιωπηλά Κατουνάκια, εκεί όπου η ασκητική ζωή συνεχίζει αδιάκοπα να φωτίζει τον χρόνο.
Σε τόπους κρεμασμένους πάνω στους βράχους, εκεί όπου η ανθρώπινη παρουσία μοιάζει αδύνατη, ζουν ακόμη ερημίτες μοναχοί, αφιερωμένοι στην προσευχή, τη σιωπή και την άσκηση.
Στα Κατουνάκια ασκήτεψε για περισσότερα από εξήντα χρόνια ο Άγιος Εφραίμ ο Κατουνακιώτης, αφήνοντας ανεξίτηλο το πνευματικό του αποτύπωμα στον τόπο.
Ο μοναχός Ιωσήφ μάς υποδέχεται στα Καρούλια, εκεί όπου η περισυλλογή γίνεται ένα με τη σκληρότητα των βράχων και την αγριάδα της φύσης.
Η ζωή του άλλαξε απρόσμενα στα είκοσι επτά του χρόνια. Είχε έρθει για ένα τριήμερο προσκύνημα την Καθαρά Δευτέρα, όταν η κακοκαιρία τον κράτησε αποκλεισμένο στο Άγιο Όρος για λίγες ημέρες παραπάνω. Εκείνες οι μέρες στάθηκαν αρκετές για να γεννηθεί μέσα του η απόφαση.
Έβλεπε τους μοναχούς να ζουν με νηστεία, υπομονή και σιωπηλή καρτερικότητα, να εκτελούν τα διακονήματά τους χωρίς παράπονο. Τότε κατάλαβε πως αυτός ήταν ο τόπος όπου ήθελε να αφιερώσει τη ζωή του.
Έναν μήνα αργότερα άφησε πίσω του την Κύπρο και επέστρεψε οριστικά στον Άθω. Για δεκαπέντε χρόνια έζησε σε μονές και ασκηταριά, μέχρι που πριν από λίγους μήνες ξεκίνησε τη νέα του πορεία ως ερημίτης στα Καρούλια.
Μικρά κελιά και πρόχειρα παραπήγματα, γαντζωμένα στις σχισμές των κάθετων βράχων, θυμίζουν αετοφωλιές. Αναρωτιέσαι ποια δύναμη ψυχής κρατά ανθρώπους ζωντανούς σε έναν τόπο τόσο αφιλόξενο.
Ο μοναχός Ιωσήφ μάς δείχνει το «καρούλι», το αυτοσχέδιο σύστημα μεταφοράς με συρματόσχοινο και καφάσι, με το οποίο οι ερημίτες μεταφέρουν τα αναγκαία από βράχο σε βράχο.
Η ζωή εδώ είναι σκληρή. Τα μέσα πενιχρά. Ένα εγκαταλελειμμένο κελί απαιτεί ατέλειωτη χειρωνακτική εργασία και βοήθεια από φίλους για να γίνει ξανά κατοικήσιμο. Η Μονή της Μεγίστης Λαύρας παραχωρεί τα κελιά με έναν όρο: ο μοναχός να τα διατηρεί ζωντανά και βιώσιμα για την επόμενη γενιά.
Στο κελί όπου κατοικεί σήμερα ο πατήρ Ιωσήφ έζησαν πριν από αυτόν δύο Σέρβοι μοναχοί, μέχρι την κοίμησή τους.
Στα ασκηταριά η επιβίωση εξαρτάται αποκλειστικά από τον ίδιο τον μοναχό. Τα εργόχειρα αποτελούν τη μοναδική πηγή ενός μικρού εισοδήματος.
Από τα βράχια των Καρουλίων, με θέα στο απέραντο Βόρειο Αιγαίο, οι ερημίτες βιώνουν τον δικό τους επίγειο παράδεισο.
Αφήνουμε πίσω τα Καρούλια και ανηφορίζουμε προς τα Κατουνάκια. Η διαδρομή δύσκολη, τα βήματα βαριά, όμως η επιθυμία να φτάσουμε στα ίχνη του Αγίου Εφραίμ του Κατουνακιώτη ελαφραίνει την κόπωση.
Στη διαδρομή συναντούμε εγκαταλειμμένα κελιά και μνήμες παλαιών ασκητών.
Στα Κατουνάκια, ακόμη και η νέα τεχνολογία κάνει δειλά την εμφάνισή της. Από τα καλάθια και τα συρματόσχοινα των Καρουλίων, περνάμε σε μια μικρή κλειστή καμπίνα μεταφοράς από πλεξιγκλάς — μια μικρή υποχώρηση στον σύγχρονο κόσμο.
Τελικά φτάνουμε στο κελί όπου έζησε ο Άγιος Εφραίμ ο Κατουνακιώτης. Ο πατήρ Εφραίμ ο Νεο-Κατουνακιώτης, πνευματικό του παιδί και συνοδοιπόρος για είκοσι ολόκληρα χρόνια, μας αφηγείται τη ζωή του μεγάλου ασκητή.
Ο Άγιος Εφραίμ γεννήθηκε στη Θήβα ως Ευάγγελος, παιδί φτωχής αγροτικής οικογένειας. Ήρθε στο Άγιο Όρος το 1933, μέσα σε μια περίοδο αβεβαιότητας και προσωπικής αναζήτησης. «Ήταν μια απόφαση σχεδόν απελπισίας. Δεν άνοιγε καμία πόρτα στον κόσμο και είπε: “Θα πάω στο Άγιο Όρος”.»
Σύντομα γνώρισε τον μεγάλο ασκητή Ιωσήφ τον Ησυχαστή, μια συνάντηση που καθόρισε ολόκληρη τη ζωή του.
Η εποχή εκείνη υπήρξε περίοδος μεγάλων πνευματικών μορφών για το Άγιο Όρος. Ανάμεσά τους και ο Γέροντας Παΐσιος, που τότε άρχιζε να γίνεται γνωστός στους μοναχικούς κύκλους.
Ο Άγιος Εφραίμ παρέμεινε πάντα άνθρωπος απλός. Οι διδαχές του περιστρέφονταν γύρω από τον αγώνα της προσευχής, της ταπείνωσης και της υπομονής απέναντι στις δοκιμασίες.
Κοιμήθηκε το 1998. Η ανακομιδή των λειψάνων του έγινε το 2003, ενώ η αγιοκατάταξή του το 2020 αύξησε ακόμη περισσότερο το προσκύνημα στο κελί του. «Μας είχε πει: “Να με βγάλετε από τον τάφο… μπορεί να μη λιώσω”. Από τότε ο κόσμος έρχεται καθημερινά να προσκυνήσει την κάρα του.» Ανάμεσα στους προσκυνητές ξεχωρίζουν και συγκινητικές ιστορίες.
Από το 1880, όταν χτίστηκε το κελί, μέχρι την κοίμηση του Αγίου Εφραίμ, έζησαν και αναπαύθηκαν εκεί επτά μοναχοί. Σήμερα ο πατήρ Εφραίμ ο Νεο-Κατουνακιώτης συνεχίζει την πνευματική παρακαταθήκη του Γέροντά του μαζί με τη συνοδεία πέντε ακόμη μοναχών.
Τα μονοπάτια του Άθω εξακολουθούν να κρύβουν συγκινήσεις, πρόσωπα και εμπειρίες που μεταμορφώνουν τον προσκυνητή. Γιατί κανείς δεν φεύγει ποτέ πραγματικά ανεπηρέαστος από τα αγιορείτικα βιώματα.