Στο μικρό εργαστήριο χειροτεχνημάτων, παρακολουθούμε βήμα προς βήμα την κατασκευή σπάνιων καντηλιών και άλλων δημιουργιών από ασήμι και σμάλτο — έργα που κρατούν ζωντανές τεχνικές αιώνων.
Μοντάζ: Γιάννης Δόλας
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Αφήγηση: Απόστολος Στάικος
Παραγωγή-Κείμενο: Βασίλης Μπίτσης
Κρυμμένοι μέσα στις πυκνές ανοιξιάτικες φυλλωσιές του Άθωνα, απέναντι από τη μεγαλόπρεπη Μονή Σίμωνος Πέτρας, ξεκινάμε την κατάβαση στο στενό μονοπάτι που οδηγεί προς τη θάλασσα.
Η διαδρομή μοιάζει ονειρική. Το επιβλητικό μοναστήρι δεσπόζει από ψηλά, αγέρωχο και περήφανο, παρακολουθώντας σιωπηλά το πέρασμά μας. Λίγο αργότερα, το μονοπάτι ανοίγει σε ένα ξέφωτο· εκεί, κρεμασμένο σχεδόν πάνω από το πέλαγος, βρίσκεται το μικρό κελί του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου.
Σε αυτό το απομονωμένο σημείο του Άθωνα, στα χέρια του Πατέρα Γρηγορίου από τη Γεωργία —του πρώτου μοναχού που εγκαταστάθηκε στο Άγιο Όρος μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης— συναντιούνται η βυζαντινή παράδοση και οι τεχνικές δεξιότητες του Καυκάσου.
Τον συναντάμε την ώρα που επιστρέφει από τον αρσανά μαζί με τον ακούραστο βοηθό του, τον Καστάνη, φορτωμένο με προμήθειες που έφτασαν από φίλους και προσκυνητές της πατρίδας του, μιας χώρας με βαθιά ορθόδοξη ιστορία.
Στο μικρό εργαστήριο χειροτεχνημάτων, παρακολουθούμε βήμα προς βήμα την κατασκευή σπάνιων καντηλιών και άλλων δημιουργιών από ασήμι και σμάλτο — έργα που κρατούν ζωντανές τεχνικές αιώνων.
«Το τελείωσα το ασήμι..και τώρα μ εκείνο το εργαλείο θα κάνω σύρμα..» λέει ο Πατέρας Γρηγόριος, στο Ιερό Κελί Αγίου Ιωάννου Θεολόγου, στη Σιμωνόπετρα.
Το ασήμι περνά ξανά και ξανά από τη φωτιά και τα εργαλεία, λεπταίνει, θερμαίνεται και κόβεται με ακρίβεια, μέχρι να αρχίσει να σχηματίζεται η αλυσίδα του καντηλιού.
«θα κολλήσω τώρα τα κομματάκια…το επόμενο βήμα είναι να κάνουμε την αλυσίδα» λέει ο Πατέρας Γρηγόριος
Η διαδικασία είναι χρονοβόρα και απαιτεί αφοσίωση, επιμονή και απόλυτη ακρίβεια στη λεπτομέρεια. Πάνω απ’ όλα, απαιτεί υπομονή.
Ο μεταλλικός σκελετός του καντηλιού καθαρίζεται σχολαστικά πριν δεχθεί το σμάλτο — το τελευταίο και πιο απαιτητικό στάδιο της επεξεργασίας.
Η φωτιά παίζει καθοριστικό ρόλο. Κάθε στρώση σμάλτου ψήνεται ξανά και ξανά, μέχρι το χρώμα να λιώσει και να δέσει οριστικά με το μέταλλο.
Τέσσερις φορές χρειάζεται να βάλουμε σμάλτο και να το ψήσουμε»
Ο Πατέρας Γρηγόριος ασκητεύει εδώ μαζί με τον μοναχό Ιωάννη, που επίσης κατάγεται από τη Γεωργία. Μαζί κρατούν ζωντανή μια τέχνη που έφτασε στον Άθωνα από τον Καύκασο.
Ο Πατέρας Ιωάννης μας λέει ότι «Αυτό είναι το πρώτο καντήλι που φτιάξαμε όταν αρχίσαμε τη δουλειά μας…πρώτα κάναμε το σταυρουδάκι με το σμάλτο το 2019…όταν αρχίσαμε το εργόχειρο μας…όλα με το χέρι…με μπλε ποτήρι με μπλε σταυρουδάκια».
Για τους μοναχούς, το εργόχειρο δεν αποτελεί μόνο τέχνη, αλλά και τρόπο ζωής και διακονίας. Ο Πατέρας Γρηγόριος εξηγεί τι σημαίνει να είσαι μοναχός.
Κάτω από τη σκιά του συννεφιασμένου Άθωνα, νέοι επισκέπτες από τη Γεωργία καταφθάνουν στο κελί. Ο Γέροντας Γρηγόριος τους υποδέχεται με την ίδια απλότητα και φιλοξενία που χαρακτηρίζει την καθημερινότητά του.
Φεύγουμε παίρνοντας μαζί μας ένα μικρό, σπάνιο κομμάτι αυτής της ιστορίας.
Η ανηφόρα προς τη Σιμωνόπετρα γίνεται απαιτητική, όμως η φύση αποζημιώνει για άλλη μια φορά τον οδοιπόρο. Ο αέρας δυναμώνει, και λίγο πριν από τις Καρυές, μια αγέλη ελαφιών εμφανίζεται απρόσμενα στο πέρασμά μας.
Στη διαδρομή συναντούμε το Κελί των Τυπογράφων, που ανήκει στη Μονή Ιβήρων. Το ιστορικό κελί του Αγίου Νικολάου, χτισμένο απέναντι από τις Καρυές μέσα σε ένα καταπράσινο τοπίο, πήρε το όνομά του από το τυπογραφείο που λειτουργούσε εδώ πριν από πολλά χρόνια.
Σήμερα, οι μοναχοί συνεχίζουν την παράδοση μέσα από την αγιογραφία και τη βιβλιοδεσία — μια τέχνη άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία του Αγίου Όρους.
Στο Κελί της Μεταμορφώσεως, ένα από τα τελευταία αγιορείτικα εργαστήρια βιβλιοδεσίας παραμένει ζωντανό χάρη στο σθένος και την αφοσίωση του Πατέρα Κάλλιστου.
Με σχολαστικότητα εξηγεί τη λεπτή διαδικασία του χειροποίητου ραψίματος, τονίζοντας την αντοχή που χαρίζει ο παραδοσιακός τρόπος βιβλιοδεσίας στο πέρασμα των χρόνων.
Γύρω του, μηχανήματα κατασκευασμένα στη Λειψία τον 19ο αιώνα εξακολουθούν να λειτουργούν, μεταφέροντας τη γνώση από γενιά σε γενιά.
Ανάμεσα στους μαθητές του βρίσκεται και ο Φλόριαν από τη Ρουμανία, ο οποίος εργάστηκε για τη Ρουμανική Εκκλησία και πλέον μαθαίνει την τέχνη δίπλα στον Πατέρα Κάλλιστο, με σκοπό να τη μεταφέρει πίσω στην πατρίδα του.
Πρώην τραπεζικός, ο βαθυστόχαστος γέροντας μιλά με λόγια που δύσκολα αφήνουν τον επισκέπτη ανεπηρέαστο:
Και συνεχίζει:
«Δεν μπορείς να θερίσεις πριν σπείρεις…πρέπει να σπείρεις για να θερίσεις..το ίδιο συμβαίνει και στην πνευματική ζωή. Πρέπει να ασχοληθείς,πρέπει να προσευχηθείς,πρέπει να νοιώσεις πως είσαι το τίποτα για να φτάσεις στο σημείο να είσαι κάποιος αργότερα…να νοιώσεις ότι ο αγώνας σου έχει κάποιο αντίκρισμα,κάποιο λόγο…αυτό έρχεται μέσα από την ταπείνωση…και μέσα από τα λάθη που κάνεις και την επισήμανση των λαθών σου…»
Ύστερα από αυτά τα λόγια, τα μονοπάτια του Άθωνα μοιάζουν διαφορετικά. Οι σκέψεις βαραίνουν πιο βαθιά, και ο αέρας που στροβιλίζεται στις πλαγιές συνοδεύει σιωπηλά τον δρόμο της επιστροφής.