Εργαζόμενοι εγκλωβισμένοι σε έναν φαύλο κύκλο από θέσεις μερικής απασχόλησης, συμβάσεις ορισμένου χρόνου ή δουλειές gig economy, επειδή δεν βρίσκουν σταθερές εναλλακτικές
Μπορεί να ακούγεται παράδοξο, αλλά για πολλούς εργαζομένους σε όλη την Ευρώπη η προσωρινή εργασία είναι μόνιμη κατάσταση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Περίπου ένας στους έντεκα εργαζομένους στην ΕΕ βρίσκεται σε καθεστώς INE, δηλαδή υποχρεωτικής μη τυπικής απασχόλησης. Αυτό προκύπτει από στοιχεία της Eurofound, του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας.
Το να ανήκει κανείς στην κατηγορία INE σημαίνει ότι είναι εγκλωβισμένος σε έναν διαρκή κύκλο από θέσεις μερικής απασχόλησης, συμβάσεις ορισμένου χρόνου ή δουλειές gig economy, επειδή δεν βρίσκει σταθερές εναλλακτικές, όπως μια μόνιμη, πλήρη απασχόληση.
Η Eurofound εκτιμά ότι ο πραγματικός αριθμός των ανθρώπων σε INE μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερος από έναν στους έντεκα, με τους νεότερους εργαζομένους να πλήττονται ιδιαίτερα.
Η Ευρώπη φαίνεται να χωρίζεται σε τρεις διακριτές ομάδες όταν πρόκειται για την INE.
Οι χώρες με τις πιο ασταθείς αγορές εργασίας, υπό αυτή την έννοια, βρίσκονται όλες στη Μεσογειακή ζώνη, με μοναδική εξαίρεση τη Φινλανδία.
Η Ιταλία βρίσκεται στην κορυφή της λίστας, με σχεδόν έναν στους πέντε εργαζομένους να εργάζεται ακούσια με προσωρινές ή μερικές συμβάσεις, και με τη μεγαλύτερη αύξηση αυτού του είδους απασχόλησης σε επίπεδο ΕΕ από το 2006 (+6%).
Η Ισπανία ακολουθεί από κοντά σε συνολικές θέσεις INE, με ποσοστό 17%, ενώ η Κύπρος, η Πορτογαλία και η Ελλάδα ξεπερνούν όλες το 12%.
Τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφονται σε ένα κεντροανατολικό ευρωπαϊκό μπλοκ με σχετικά πρόσφατα κράτη-μέλη της ΕΕ. Στη συνέχεια εντοπίζεται μια ομάδα από πλουσιότερες χώρες (πηγή στα Αγγλικά) — την Αυστρία, τη Γερμανία, τη Δανία, την Ολλανδία, την Ιρλανδία — με πιο ισορροπημένο λόγο, μεταξύ 4% και 5%.
Ποιος είναι ο τυπικός εργαζόμενος σε INE;
Τα άτομα σε ασταθείς θέσεις εργασίας «συγκεντρώνονται δυσανάλογα σε χειρωνακτικές θέσεις εργασίας χαμηλής ειδίκευσης», σύμφωνα με την Eurofound.
Σε όλη την Ευρώπη, ο μέσος όρος έχει αλλάξει ελάχιστα τις δύο τελευταίες δεκαετίες, μειούμενος από 11% το 2006 σε περίπου 9% το 2024, αφού πρώτα κορυφώθηκε στο 13% το 2015.
Οι γυναίκες είναι περισσότερο εκτεθειμένες από τους άνδρες, με τα πιο έντονα έμφυλα χάσματα να καταγράφονται στη Γαλλία και τη Γερμανία, ενώ οι μικρότερες διαφορές παρατηρούνται στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Πολωνία και τη Λιθουανία.
Η Eurofound αποδίδει αυτή τη διαφοροποίηση σε «ευθεία διάκριση στην αγορά εργασίας», εξηγώντας ότι ορισμένες προσωρινές συμβάσεις μπορεί να χρησιμοποιούνται ως «μέσα διαλογής εργαζομένων, των οποίων τη δέσμευση οι εργοδότες θεωρούν αβέβαιη λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων».
Πώς αντιμετωπίζουν η Πολωνία και η Ισπανία την εργασιακή ανασφάλεια;
Η Πολωνία και η Ισπανία έχουν δύο κοινά στοιχεία. Και οι δύο συγκαταλέγονται στις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ευρώπης και έχουν υιοθετήσει μέτρα για τη σταθεροποίηση της αγοράς εργασίας.
Η Πολωνία κατέγραψε τη μεγαλύτερη μείωση θέσεων INE στην ΕΕ τις τελευταίες δύο δεκαετίες, από σχεδόν 22% το 2006 σε μόλις 7% το 2024.
Αυτό οφείλεται σε αλλαγές στον εργατικό κώδικα, οι οποίες από το 2016 περιόρισαν τη χρήση προσωρινών συμβάσεων και αύξησαν τη φορολόγησή τους, καθιστώντας τες λιγότερο ελκυστικές για τους εργοδότες.
Η Ισπανία αντιμετώπισε το πρόβλημα εισάγοντας μια μορφή μόνιμης σύμβασης για εποχικούς εργαζομένους — όπως μπαρίστες, αγρότες, προσωπικό ξενοδοχείων — που ονομάζεται fijo discontinuo. Πρόκειται για μια κυκλική, προσωρινή σύμβαση που ανανεώνεται κάθε χρόνο, χωρίς ημερομηνία λήξης. Όταν ξεκινά ξανά η «υψηλή σεζόν», ο εργοδότης υποχρεούται νομικά να καλέσει τον εργαζόμενο πίσω στην εργασία.
Άλλες χώρες που εμφανίζουν σημαντική πτωτική τάση είναι η Γερμανία και οι τρεις βαλτικές χώρες.
Μερική απασχόληση: Πού είναι δημοφιλής η μικρότερη εργάσιμη εβδομάδα;
Ταυτόχρονα, υπάρχει μια μικρή ομάδα χωρών όπου οι συμβάσεις INE — και ειδικότερα οι ρυθμίσεις μερικής απασχόλησης — αποτελούν συνειδητή επιλογή των εργαζομένων.
Στην Ολλανδία, το 45% των εργαζομένων με μερική απασχόληση επέλεξαν οικειοθελώς αυτό το μοντέλο αντί για μια σύμβαση πλήρους απασχόλησης. Τέτοιες ρυθμίσεις είναι, όπως σημειώνουν οι ερευνητές, «διαδεδομένες και βαθιά ριζωμένες στην κουλτούρα».
Το γειτονικό Βέλγιο εμφανίζει ποσοστό 25%, μετά την εισαγωγή του «συστήματος πιστωμένου χρόνου» (time-credit system), μιας δέσμης νόμων που στοχεύουν στην ενίσχυση της ευελιξίας στην εργασία «για να βοηθήσουν τους εργαζομένους να συνδυάσουν την καριέρα τους με την οικογενειακή τους ζωή», όπως σημείωσε σε μελέτη το Université catholique de Louvain.
Στο ίδιο πνεύμα, η Eurofound επισημαίνει ότι η μερική απασχόληση μπορεί να βελτιώσει την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και να στηρίξει τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας ομάδων με σημαντικές υποχρεώσεις φροντίδας.