Υποχρεωτικός προέλεγχος στα εξωτερικά σύνορα, ταχύτερη εξέταση αιτημάτων ασύλου και νέο πλαίσιο επιστροφών περιλαμβάνονται στις ρυθμίσεις που ενσωματώθηκαν στην ελληνική νομοθεσία. Το νέο ευρωπαϊκό σύστημα αναμένεται να επηρεάσει τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών σε όλα τα κράτη μέλη.
Η Ελληνική Βουλή ενέκρινε το νομοσχέδιο για την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, ενσωματώνοντας στην ελληνική νομοθεσία ένα νέο πλαίσιο που αλλάζει τον τρόπο διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, των αιτημάτων ασύλου και των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το νομοσχέδιο εγκρίθηκε με τις ψήφους του κυβερνώντος κόμματος της Νέας Δημοκρατίας. Το ΠΑΣΟΚ ψήφισε «παρών», ενώ τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης καταψήφισαν.
Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο αποτελεί προϊόν πολυετών διαπραγματεύσεων μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, επιχειρεί να συνδυάσει αυστηρότερο έλεγχο στα εξωτερικά σύνορα, ταχύτερη επεξεργασία των αιτημάτων ασύλου και αποτελεσματικότερες επιστροφές για όσους δεν πληρούν τις προϋποθέσεις παραμονής.
Η συζήτηση για το νέο Σύμφωνο πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι αφίξεις μεταναστών από τη Λιβύη προς την Κρήτη και τη Γαύδο έχουν αυξηθεί σημαντικά, επαναφέροντας το μεταναστευτικό στο επίκεντρο της πολιτικής ατζέντας.
Γιατί αλλάζει το πλαίσιο
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης υποστήριξε ότι η Ελλάδα παραλαμβάνει πλέον ένα διαφορετικό μεταναστευτικό περιβάλλον σε σχέση με εκείνο της προηγούμενης δεκαετίας.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, οι εκκρεμείς αιτήσεις ασύλου μειώθηκαν από περίπου 142.000 το 2019 σε περίπου 28.000 σήμερα, ενώ οι παράτυπες αφίξεις που ξεπέρασαν το 1,2 εκατομμύριο την περίοδο 2015-2019 ανέρχονται σε περίπου 198.000 από το 2019 μέχρι σήμερα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, οι αφίξεις στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, τον Έβρο και την Κρήτη μειώθηκαν κατά 30% το πρώτο τετράμηνο του 2026 σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025, από 11.174 σε 7.814 άτομα. Τον Απρίλιο καταγράφηκαν 1.731 αφίξεις έναντι 2.474 τον Μάρτιο. Οι συνολικές εκκρεμότητες Α΄ και Β΄ βαθμού διαμορφώθηκαν στις 28.658 υποθέσεις, μειωμένες κατά 6% σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το νέο Σύμφωνο αποτελεί συμβιβασμό μεταξύ διαφορετικών προσεγγίσεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς για πρώτη φορά θεσμοθετείται υποχρέωση αλληλεγγύης από τις χώρες δεύτερης υποδοχής, ενώ διατηρείται η ευθύνη των χωρών πρώτης γραμμής για τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων.
1. Υποχρεωτικός έλεγχος όλων των νέων αφίξεων στα εξωτερικά σύνορα
Η πρώτη σημαντική αλλαγή αφορά τη διαδικασία που θα ακολουθείται αμέσως μετά την άφιξη ενός πολίτη τρίτης χώρας στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πριν θεωρηθεί ότι έχει εισέλθει επίσημα στην επικράτεια κράτους μέλους, θα υποβάλλεται σε υποχρεωτικό προέλεγχο που περιλαμβάνει εξακρίβωση στοιχείων ταυτότητας, λήψη βιομετρικών δεδομένων, έλεγχο ασφαλείας και υγειονομικό έλεγχο.
Σύμφωνα με την κυβέρνηση, η διαδικασία αυτή επιτρέπει από την πρώτη στιγμή τη διάκριση μεταξύ όσων διαθέτουν ισχυρό προσφυγικό προφίλ και όσων ενδέχεται να ακολουθήσουν διαφορετική διαδικασία.
2. Ενισχυμένη χρήση βιομετρικών δεδομένων
Κεντρικό ρόλο στο νέο σύστημα αποκτά το αναβαθμισμένο Eurodac, η ευρωπαϊκή βάση δεδομένων για αιτούντες άσυλο και μετανάστες.
Το νέο πλαίσιο διευρύνει τη χρήση βιομετρικών στοιχείων και ενισχύει τις δυνατότητες καταγραφής και παρακολούθησης μετακινήσεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στόχος είναι η αποτελεσματικότερη εφαρμογή των νέων κανόνων ασύλου και η καλύτερη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών.
3. Ταχύτερες διαδικασίες ασύλου στα σύνορα
Το νέο Σύμφωνο εισάγει αυστηρότερα χρονοδιαγράμματα για την εξέταση των αιτήσεων ασύλου.
Σύμφωνα με όσα παρουσίασε ο υπουργός στη Βουλή, όσοι δεν διαθέτουν ισχυρό προσφυγικό προφίλ θα εντάσσονται στη λεγόμενη συνοριακή διαδικασία, κατά την οποία το αίτημα θα εξετάζεται εντός δώδεκα εβδομάδων.
Για τις περιπτώσεις αυτές προβλέπεται παραμονή σε καθεστώς κράτησης κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Σε περίπτωση απόρριψης του αιτήματος, θα εκδίδεται άμεσα απόφαση επιστροφής.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει επίσης ταχύτερη απόρριψη αιτήσεων που χαρακτηρίζονται προδήλως αβάσιμες, καθώς και ειδική μεταχείριση αιτήσεων που προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας.
4. Αυστηρότερο σύστημα επιστροφών
Η τέταρτη αλλαγή αφορά το σύστημα επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία ή νόμιμη παραμονή.
Το νομοσχέδιο προβλέπει ενίσχυση της διοικητικής κράτησης, στενότερη παρακολούθηση των ατόμων που βρίσκονται σε διαδικασία επιστροφής και ταχύτερη ενεργοποίηση των μέτρων απομάκρυνσης.
Παράλληλα ενισχύεται η συνεργασία με τη Frontex και τα υπόλοιπα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα στοιχεία του Υπουργείου Μετανάστευσης δείχνουν ότι κατά το πρώτο τετράμηνο του 2026 πραγματοποιήθηκαν 2.350 επιστροφές και αποχωρήσεις μεταναστών από την Ελλάδα. Από αυτές, οι 919 ήταν αναγκαστικές επιστροφές ή απελάσεις, οι 685 εθελούσιες αναχωρήσεις μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης και οι 367 οικειοθελείς αποχωρήσεις.
5. Οι «κόμβοι επιστροφής» εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης
Στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο περιλαμβάνεται και η δυνατότητα δημιουργίας των λεγόμενων «κόμβων επιστροφής».
Πρόκειται για κέντρα που θα μπορούν να λειτουργούν σε τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και να φιλοξενούν άτομα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί οριστικά, αλλά δεν είναι δυνατή η άμεση επιστροφή τους στη χώρα καταγωγής τους.
Σύμφωνα με τον Θάνο Πλεύρη, η Ελλάδα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Δανία και την Ολλανδία σε κοινή ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την προώθηση του σχεδίου. Όπως ανέφερε, βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη επαφές με τρίτες χώρες, με στόχο την επίτευξη συμφωνιών εντός του 2026 και τη λειτουργία των πρώτων κέντρων από το 2027.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η κυβέρνηση θεωρεί ότι το νέο Σύμφωνο προσφέρει στις χώρες πρώτης γραμμής περισσότερα εργαλεία για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και την εφαρμογή των επιστροφών.
Η εφαρμογή του νέου πλαισίου αναμένεται να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες δοκιμασίες για τη μεταναστευτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα επόμενα χρόνια, καθώς τα κράτη μέλη καλούνται πλέον να εφαρμόσουν στην πράξη τους κανόνες που συμφωνήθηκαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.