Τα «πυρά» κατά της Κάγια Κάλας αποκαλύπτουν «σκληρές αλήθειες» για την εξωτερική πολιτική της ΕΕ

Η Κάγια Κάλας βρέθηκε στο επίκεντρο πολιτικής θύελλας μετά τη διαρροή ανεπίσημου εγγράφου που συνδέεται με τη γαλλική κυβέρνηση και ρίχνει στο τραπέζι διάφορες ιδέες για ριζική αναμόρφωση της θέσης της ως Ύπατης Εκπροσώπου, της επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Το έγγραφο προτείνει τρεις επιλογές, μία εκ των οποίων θα ενίσχυε το χαρτοφυλάκιό της και θα επέκτεινε τις αρμοδιότητές της στο εμπόριο και την οικονομική ανάπτυξη. Οι άλλες δύο επιλογές, ωστόσο, θα αποδυνάμωναν σοβαρά τον ρόλο της, μεταφέροντας εξουσίες είτε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με επικεφαλής την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είτε στα κράτη μέλη.

Μετά τα δυσμενή δημοσιεύματα, η Κάγια Κάλας άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο διαλόγου, ξεκαθάρισε όμως ότι, στο τέλος της ημέρας, τον τελικό λόγο θα έχουν οι Συνθήκες της ΕΕ, οι οποίες καθορίζουν το περιεχόμενο της εντολής της Ύπατης Εκπροσώπου.

«Είναι σημαντικό να υπενθυμίσουμε ότι οι ρόλοι και οι αρμοδιότητες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ ορίζονται με σαφήνεια στις Συνθήκες. Αυτό το πλαίσιο παραμένει αμετάβλητο», ανέφερε η Κάγια Κάλας σε εσωτερικό μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προς το προσωπικό, στο οποίο απέκτησε πρόσβαση το Euronews.

Το κείμενο ήρθε στη δημοσιότητα σε μια περίοδο που οι επικριτές της Κάγια Κάλας εξέφραζαν ολοένα πιο ανοιχτά τη δυσαρέσκειά τους για τις επιδόσεις της. Η Ύπατη Εκπρόσωπος έχει προκαλέσει αντιδράσεις για τις δηλώσεις της για την Κίνα, για την επιμονή της στη χρήση των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείωνγια τη στήριξη της Ουκρανίας, για τις τεταμένες σχέσεις της με την αμερικανική κυβέρνηση και γιατί κατέθεσε φιλόδοξα σχέδια χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με τις πρωτεύουσες.

Συνολικά, οι επικριτές της υποστηρίζουν ότι εξακολουθεί να συμπεριφέρεται σαν πρωθυπουργός της Εσθονίας, ρόλο που υπηρέτησε στο παρελθόν, προωθώντας θέσεις που υπερβαίνουν τη συναίνεση των 27 κρατών μελών της ΕΕ και κατά καιρούς αγγίζουν την προσωπική άποψη.

Ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας, Ρόμπερτ Φίτσο, συχνός επικριτής των Βρυξελλών και γνωστός για την αντισυμβατική του στάση, έχει ζητήσει επανειλημμένα την αποπομπή της.

Μιλώντας υπό καθεστώς ανωνυμίας, πολλοί διπλωμάτες από διαφορετικές χώρες αναγνώρισαν ότι η αντίδραση εναντίον της Κάγια Κάλας έχει ενταθεί τις τελευταίες εβδομάδες. Διαφώνησαν όμως με το γαλλικό κείμενο, το οποίο, όπως φαίνεται, λίγοι έχουν διαβάσει πραγματικά.

«Δυστυχώς, κάνει πολλά που της στοιχίζουν σε υποστήριξη. Δεν είναι ιδιαίτερα καλή στο να χτίζει συμμαχίες στο Συμβούλιο», είπε ανώτερος διπλωμάτης.

«Αλλά η Γαλλία βρίσκεται αυτή τη στιγμή στην επίθεση βάλλοντας κατά όλων των θεσμών.»

Έκτοτε η Γαλλία έχει κατεβάσει τους τόνους γύρω από το έγγραφο, λέγοντας ότι πρόκειται για διερευνητικό σημείωμα που δεν έχει εγκριθεί από την κυβέρνηση.

«Επικίνδυνη αποστολή»

Τα πραγματικά προβλήματα, λένε οι διπλωμάτες, ξεπερνούν το πρόσωπο της Κάγια Κάλας.

Πηγάζουν από ένα περίπλοκο και παρωχημένο θεσμικό πλαίσιο, που τοποθετεί την Ύπατη Εκπρόσωπο ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ανεξάρτητο εκτελεστικό όργανο, όπου η ίδια είναι μία από τους αντιπροέδρους, και την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), το διπλωματικό σώμα της Ένωσης, την οποία ηγείται η ίδια.

Πέρα από αυτό, η εξωτερική πολιτική σε επίπεδο ΕΕ προϋποθέτει ομοφωνία, γεγονός που σημαίνει ότι η λήψη αποφάσεων βρίσκεται αποκλειστικά στη δικαιοδοσία των πρωτευουσών. Ένα και μόνο «όχι» αρκεί για να εκτροχιάσει ολόκληρη πορεία δράσης, ακόμη και μια τυπική δήλωση.

Στην πράξη, η Κάγια Κάλας είναι επιφορτισμένη με τον συντονισμό μιας εξωτερικής πολιτικής της οποίας η κατεύθυνση ξεφεύγει τελικά από τον έλεγχό της.

«Η ΕΥΕΔ και η θέση της Ύπατης Εκπροσώπου δημιουργήθηκαν σε μια διαφορετική εποχή, όταν ο κόσμος ήταν τελείως διαφορετικός. Αν φτιάχνατε σήμερα το σύστημα από την αρχή, δεν θα το κάνατε με τον τρόπο που έγινε τότε», σημείωσε ένας άλλος ανώτερος διπλωμάτης.

«Θα μπορούσε η ΕΥΕΔ να λειτουργεί καλύτερα; Πιθανότατα ναι. Θα μπορούσε η Ύπατη Εκπρόσωπος να χειρίζεται διαφορετικά τα πράγματα στο επιτελείο της; Πιθανότατα ναι. Αλλά ας είμαστε ειλικρινείς, το μεγαλύτερο πρόβλημα εδώ είναι ένα διχασμένο Συμβούλιο», όπου κάθονται τα κράτη μέλη.

«Είναι σημαντικό η ΕΕ να διαθέτει ισχυρή Ύπατη Εκπρόσωπο. Αυτό είναι προς το συμφέρον μας.»

Ένας τρίτος διπλωμάτης επεσήμανε ότι οι εγγενείς περιορισμοί του ρόλου, που καθορίζονται από τους ηγέτες στην αρχή κάθε πενταετούς θητείας, τον καθιστούν ουσιαστικά «επικίνδυνη αποστολή», ανεξάρτητα από τις ικανότητες του προσώπου που τον αναλαμβάνει.

«Σε δομικό επίπεδο, η Ύπατη Εκπρόσωπος δεν μπορεί να πετύχει, όποιος κι αν είναι. Δεν διαθέτει τα εργαλεία. Όλοι οι προηγούμενοι Ύπατοι Εκπρόσωποι απέτυχαν και το ίδιο θα συμβεί και σε όσους αναλάβουν στο μέλλον. Άρα δεν είναι ζήτημα προσώπου», είπε ο διπλωμάτης.

Το γεγονός ότι η Κάγια Κάλας προέρχεται από την Ανατολική Ευρώπη τροφοδοτεί επίσης την πολιτική αντίδραση, ανέφερε ο ίδιος διπλωμάτης, καθώς η πρώην πρωθυπουργός ακολουθεί σκληρή γραμμή απέναντι στη Ρωσία, την οποία ορισμένες χώρες στη Δυτική και Νότια Ευρώπη θεωρούν υπερβολική.

Οι προσπάθειές της να μπλοκάρει την ιδέα άμεσης εμπλοκής με τη Μόσχα σε ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία δεν είχαν αποτέλεσμα. Οι ηγέτες της Γαλλίας και της Γερμανίας συνεχίζουν να προωθούν αυτή την επιλογή, μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο.

Αντίθετα, η Πολωνία, τα κράτη της Βαλτικής και οι σκανδιναβικές χώρες υιοθετούν τακτικά θέσεις που συμπίπτουν με εκείνες της Κάλας, δημιουργώντας ένα μαξιλάρι στήριξης.

«Η Κάλας δεν είναι τέλεια και κάνει τα δικά της λάθη, αλλά δεν είναι μεγαλύτερα από τα λάθη των προκατόχων της», είπε ο διπλωμάτης.

Ένας ακόμη παράγοντας στη συζήτηση είναι οι αυξανόμενες εντάσεις ανάμεσα, αφενός, στην Κάλας και την ΕΥΕΔ και, αφετέρου, στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και την Επιτροπή.

Υπό την ηγεσία φον ντερ Λάιεν, η Επιτροπή έχει μετατραπεί σε έναν αυτοαποκαλούμενο «γεωπολιτικό» παράγοντα που αναλαμβάνει την πρωτοβουλία στην αντιμετώπιση διεθνών κρίσεων, από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία μέχρι την ενεργειακή κρίση και την κινεζική υπερπαραγωγική ικανότητα. Η εξωτερική πολιτική είναι επαναλαμβανόμενο – και κατά διαστήματα κεντρικό – θέμα στις ομιλίες της φον ντερ Λάιεν.

Σε αρκετές χαρακτηριστικές περιπτώσεις αυτή η υπέρβαση είχε αρνητικό αντίκτυπο στην πρόεδρο της Επιτροπής. Ωστόσο, στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων οι ηγέτες επέτρεψαν τη διεύρυνση του πεδίου αρμοδιοτήτων της, αποδυναμώνοντας ακόμη περισσότερο την εντολή που καλείται να υλοποιήσει η Κάγια Κάλας.

Στην πραγματικότητα, ορισμένοι διπλωμάτες υποψιάζονται ότι ο θόρυβος που προκάλεσε το γαλλικό κείμενο δεν είναι παρά προϊόν θεσμικών αντιπαραθέσεων.

Όταν ρωτήθηκε αν η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θέλει να καταργήσει την ΕΥΕΔ, ο εκπρόσωπός της δήλωσε: «Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης είναι μέρος των θεσμών που υλοποιούν τις πολιτικές της ΕΕ και, προφανώς, απολαμβάνει της στήριξης της Προέδρου μας.»

Οι Luca Bertuzzi και Maïa De la Baume συνέβαλαν στο ρεπορτάζ.