Ενοποίηση κεφαλαιαγορών στην ΕΕ μένει πίσω: τα κράτη μέλη διστάζουν, η πλήρης ένωση τύπου ΗΠΑ θεωρείται αναγκαία για κλάδους όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η άμυνα.
Όταν η Klarna επέλεξε τη Νέα Υόρκη και όχι την Ευρώπη για την εισαγωγή της στο χρηματιστήριο, ανέδειξε ένα πρόβλημα που οι Βρυξέλλες προσπαθούν να λύσουν εδώ και χρόνια: οι ταχύτερα αναπτυσσόμενες ευρωπαϊκές εταιρείες στρέφονται συχνά στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού αναζητώντας βαθύτερες «δεξαμενές» κεφαλαίου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Καθώς η ΕΕ επιδιώκει να δημιουργήσει δικούς της πρωταθλητές στην τεχνητή νοημοσύνη, να ενισχύσει τη βιομηχανία άμυνας και να κρατήσει περισσότερες δυναμικά αναπτυσσόμενες εταιρείες να αντλούν κεφάλαια εντός των συνόρων της, παραμένει ένα ερώτημα: γιατί μια ένωση με αποταμιεύσεις νοικοκυριών ύψους 37 τρισ. ευρώ εξακολουθεί να δυσκολεύεται να χρηματοδοτήσει τις πιο δυναμικές επιχειρήσεις της;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εντείνει πλέον τις προσπάθειες μεταρρύθμισης των κεφαλαιαγορών της, με στόχο η ροή κεφαλαίων να γίνεται πιο ελεύθερα σε όλη την επικράτειά της.
Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής προωθούν σταδιακές μεταρρυθμίσεις, μεταξύ άλλων μεγαλύτερη σύγκλιση στην εποπτεία, αλλά μια πλήρως ενοποιημένη κεφαλαιαγορά αναμένεται να απαιτήσει πολλά χρόνια, καθώς τα κράτη μέλη δυσκολεύονται να συμφωνήσουν σε κρίσιμες τεχνικές λεπτομέρειες, καθυστερώντας τη διαδικασία.
Η πρόκληση της ανταγωνιστικότητας
Ο σημερινός ρυθμός των διαπραγματεύσεων δεν αντανακλά την αίσθηση επείγοντος που εκφράζει η πολιτική ηγεσία της ΕΕ: η Ευρώπη χρειάζεται πιο ολοκληρωμένες κεφαλαιαγορές για να μπορέσει να ανταγωνιστεί σε παγκόσμιο επίπεδο μεγάλες δυνάμεις όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα.
Για να το πετύχει, πρέπει να επενδυθούν δισεκατομμύρια σε στρατηγικούς τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η άμυνα, σε ένα περιβάλλον έντονης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, με πολέμους και εμπορικές εντάσεις.
Η απουσία στρατηγικής βιομηχανικής και τεχνολογικής ηγεσίας σημαίνει απώλεια γεωπολιτικής ισχύος και οικονομικής ανθεκτικότητας, ιδίως σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον όπου η κυριαρχία, ή ακόμη και η επιβίωση, εξαρτάται από τον έλεγχο των πόρων και της τεχνογνωσίας.
Αυτή η αφήγηση έχει υιοθετηθεί από κορυφαίους πολιτικούς της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για την οποία ο στόχος να γίνει η Ευρώπη πιο ανταγωνιστική στη διεθνή σκηνή έχει αναδειχθεί σε βασικό προσανατολισμό της πολιτικής της εντολής.
Για τον λόγο αυτό, η φον ντερ Λάιεν ανέθεσε στον πρώην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και πρώην Ιταλό πρωθυπουργό Μάριο Ντράγκι να ετοιμάσει μια έκθεση για την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, η οποία αναδεικνύει τη μεταρρύθμιση των κεφαλαιαγορών ως μία από τις βασικές της συστάσεις.
Σύμφωνα με την έκθεση, που παρουσιάστηκε το φθινόπωρο του 2024, η Ευρώπη χρειάζεται επενδύσεις 750-800 δισ. ευρώ ετησίως, δηλαδή έως και 5% του ΑΕΠ, προκειμένου να επιτύχει τους στόχους της για την ανταγωνιστικότητα και να παραμείνει ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο.
«Να το κάνουμε, αλλιώς θα είναι μια αργή αγωνία», προειδοποίησε ο Ντράγκι σε μια από τις πιο γνωστές του παρεμβάσεις. Ο ίδιος περιγράφει αυτή την «αγωνία» ως μια παρατεταμένη και σωρευτική διάβρωση της οικονομικής θέσης της Ευρώπης, που τροφοδοτείται από δομικές αδυναμίες όπως το υψηλό ενεργειακό κόστος και μια κατακερματισμένη ενιαία αγορά, οι οποίες συνολικά καθιστούν την ήπειρο λιγότερο φιλική προς τις επενδύσεις και την καινοτομία.
Η ΕΕ εστιάζει σε δύο προτεραιότητες για να αξιοποιήσει το δυναμικό των κεφαλαιαγορών της.
Πρώτον, να πείσει τα νοικοκυριά να επενδύσουν, κινητοποιώντας ένα μικρό ποσοστό από τα εκτιμώμενα 37 τρισ. ευρώ αποταμιεύσεων. Δεύτερον, να ενοποιήσει τις εθνικές χρηματοπιστωτικές αγορές σε όλη την ΕΕ, μειώνοντας τα εμπόδια στην ενιαία αγορά, ώστε οι επιχειρήσεις να αντλούν ευκολότερα χρηματοδότηση και οι επενδυτές να αξιοποιούν καλύτερα τα κεφάλαιά τους.
Για να γίνει αυτό, τα νοικοκυριά χρειάζονται καλύτερη πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές, αλλά και καλύτερη κατανόηση του τρόπου επένδυσης και των πιθανών οφελών. Για παράδειγμα, η ευρύτερη συμμετοχή στις χρηματοπιστωτικές αγορές μπορεί να βοηθήσει τους ιδιώτες να χτίσουν τις αποταμιεύσεις τους για τη σύνταξη.
Παράλληλα, οι Βρυξέλλες πρέπει να προωθήσουν το νομοθετικό πλαίσιο, γνωστό ως Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investments Union, SIU), ώστε να καταστούν δυνατές αυτές οι μεταρρυθμίσεις.
Γιατί οι επιχειρήσεις βρίσκουν ευκολότερο να αναζητούν χρηματοδότηση στις ΗΠΑ;
Οι κεφαλαιαγορές είναι χώροι συναλλαγών όπου ιδιώτες, θεσμικοί φορείς και κυβερνήσεις αγοράζουν και πωλούν μακροπρόθεσμα χρηματοοικονομικά μέσα, όπως μετοχές ή τίτλους χρέους.
Προσφέρουν στις επιχειρήσεις έναν τρόπο να αντλούν κεφάλαια και να στηρίζουν την ανάπτυξή τους. Ωστόσο, η κλιμάκωση της δραστηριότητας στην Ευρώπη παραμένει δύσκολη. Οι διασυνοριακές δραστηριότητες μπορεί να είναι δαπανηρές, χρονοβόρες και να συνεπάγονται σημαντικά διοικητικά βάρη. Αυτό οφείλεται στο ότι οι κανόνες διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών και, ακόμη και όταν είναι ίδιοι, η εφαρμογή τους μπορεί να ποικίλλει.
Αυτοί είναι μερικοί από τους λόγους για τους οποίους οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εξασφαλίζουν το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησής τους μέσω τραπεζικού δανεισμού.
«Αυτό που πρέπει να αναπτύξουμε είναι μια πιο διαφοροποιημένη πηγή χρηματοδότησης», δήλωσε στο Euronews η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Αρχής Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA), Βερένα Ρος, σε αποκλειστική συνέντευξη στην αρχισυντάκτρια του Euronews Business, Άντζελα Μπαρνς.
Χωρίς επαρκή διαφοροποίηση, οι επιχειρήσεις αναζητούν άλλες αγορές όπου η χρηματοδότηση είναι πιο εύκολα διαθέσιμη, όπως οι ΗΠΑ.
«Η αμερικανική κεφαλαιαγορά επωφελείται από μια πιο συγκεντρωτική εποπτική προσέγγιση. Υπάρχουν λιγότερα επίπεδα γραφειοκρατίας και τυπικών διαδικασιών, επειδή οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν ενιαίο νόμισμα», δήλωσε στο Euronews η Ρεμπέκα Κρίστι, ανώτερη ερευνήτρια στο δεξαμενή σκέψης Bruegel, με έδρα τις Βρυξέλλες.
Η Κρίστι πρόσθεσε ότι οι ΗΠΑ επωφελούνται επίσης από το μακρόχρονα εγκατεστημένο ομοσπονδιακό τους σύστημα και από το καθεστώς του δολαρίου ως κυρίαρχου παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος, στοιχεία που μειώνουν τα εμπόδια και ενισχύουν την ελκυστικότητά τους.
«Όποιος χρειάζεται χρηματοδότηση έχει κίνητρο να στραφεί στις αγορές των ΗΠΑ, γιατί εκεί βρίσκονται τα χρήματα», είπε.
Μια λιγότερο κατακερματισμένη ευρωπαϊκή κεφαλαιαγορά θα είχε ευρύτατες επιπτώσεις, από τη διάθεση περισσότερων κεφαλαίων για στρατηγικές επενδύσεις έως την ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ ως παγκόσμιου νομίσματος, που αποτελεί μια ακόμη βασική φιλοδοξία της σημερινής ηγεσίας της ΕΕ σε μια περίοδο υποχώρησης του ρόλου του δολαρίου.
«Ζούμε σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο και, ιδίως, οι κεφαλαιαγορές είναι από τη φύση τους παγκόσμιες. Πρέπει επίσης να είμαστε ελκυστικοί για επενδυτές από τρίτες χώρες, είτε είναι Αμερικανοί, Ασιάτες ή από όπου κι αν προέρχονται, και να διασφαλίσουμε ότι η Ευρώπη είναι προορισμός για αυτό το επενδυτικό κεφάλαιο», δήλωσε η Ρος στο Euronews.
Γιατί είναι τόσο δύσκολη η ένωση των κεφαλαιαγορών;
Παρά την ευρεία συμφωνία ότι οι κεφαλαιαγορές χρειάζονται μεγαλύτερη ενοποίηση, εξακολουθούν να υπάρχουν έντονες διαφωνίες για το πώς θα επιτευχθεί αυτή.
Η νομοθεσία για την ένωση των κεφαλαιαγορών αποτελεί τμήμα της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investments Union, SIU), ενός πακέτου νομοθετικών προτάσεων που βρίσκεται αυτή την περίοδο σε διαπραγμάτευση.
Ένα από τα βασικά νομοθετήματα που αποσκοπούν στην εναρμόνιση των κεφαλαιαγορών είναι το Πακέτο Ενσωμάτωσης και Εποπτείας Αγορών (Market Integration and Supervision Package, MISP).
Παρά την ένταση των συζητήσεων για το MISP τους τελευταίους μήνες, τα κράτη μέλη δεν έχουν καταλήξει ακόμη σε κοινή θέση, ιδίως ως προς τον τρόπο εναρμόνισης της εποπτείας των κεφαλαιαγορών.
Την περασμένη άνοιξη, οι έξι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές οικονομίες (Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Πολωνία και Ολλανδία) κατέθεσαν μια πρόταση που περιγράφει τον τρόπο κεντροποίησης των εποπτικών αρμοδιοτήτων.
Συγκεκριμένα, προτείνουν τη μεταβίβαση ορισμένων εποπτικών αρμοδιοτήτων στην ESMA, αλλά δεν υπάρχει συναίνεση για το αν πρέπει να προχωρήσει αυτό, όπως ανέφερε στο Euronews Ευρωπαίος διπλωμάτης υπό τον όρο της ανωνυμίας. Ακόμη και μεταξύ όσων συμφωνούν, υπάρχουν διαφορετικές απόψεις για το πώς και σε ποιο χρονικό ορίζοντα πρέπει να εφαρμοστεί.
«Το πρόβλημα με την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών δεν είναι καν πολιτικό· είναι περισσότερο ένα εθνικό ζήτημα», δήλωσε στο Euronews η Ορορ Λαλούκ, πρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία είχε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της νομοθεσίας.
«Πιστεύω ότι θα υπάρξει πρόοδος στην εποπτεία, αλλά υπάρχουν πολλές λεπτομέρειες που θα είναι δύσκολο να διαπραγματευτούν, λόγω των πολύ διαφορετικών οπτικών», πρόσθεσε η Λαλούκ, αναφερόμενη στο γεγονός ότι τα κράτη μέλη έχουν πολύ διαφορετικές κουλτούρες όσον αφορά τις κεφαλαιαγορές.
Η απόφαση της Klarna να στραφεί στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού για πιο βαθιές κεφαλαιαγορές καταδεικνύει την πρόκληση που αντιμετωπίζει η Ευρώπη. Παρά την ευρεία συμφωνία ότι η Ένωση πρέπει να κινητοποιήσει περισσότερες ιδιωτικές επενδύσεις, τα εθνικά συμφέροντα εξακολουθούν να επιβραδύνουν την πορεία προς μια πραγματικά ενοποιημένη κεφαλαιαγορά.