Δημοσκόπηση δείχνει ότι το 65,4% των Ισπανών πιστεύει πως υπάρχει «lawfare» στη χώρα, όρος για τη χρήση της Δικαιοσύνης για πολιτικούς σκοπούς, χωρίς ξεκάθαρο νομικό ορισμό και με διχογνωμίες.
Περισσότεροι από έξι στους δέκα Ισπανούς θεωρούν ότι στην Ισπανία υπάρχει το «lawfare». Το συμπέρασμα προκύπτει από δημοσκόπηση που πραγματοποίησε το Ινστιτούτο 40dB (πηγή στα Ισπανικά) για την εφημερίδα «El País» και τον ραδιοφωνικό σταθμό «Cadena SER», η οποία αποτυπώνει την επιδείνωση της εμπιστοσύνης των πολιτών στη Δικαιοσύνη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση, το 65,4% θεωρεί ότι αυτό το φαινόμενο υπάρχει, το 75,5% πιστεύει ότι τα κόμματα προσπαθούν να επηρεάσουν τις αποφάσεις των δικαστών και μόλις το 32,2% αντιλαμβάνεται τις αποφάσεις για πολιτικά θέματα ως δίκαιες και αμερόληπτες.
Η έρευνα επαναφέρει στο προσκήνιο έναν όρο που έχει εδραιωθεί με δύναμη στον ισπανικό πολιτικό λόγο τα τελευταία χρόνια, αν και παραμένει αντικείμενο διαμάχης μεταξύ νομικών και ακαδημαϊκών. Την ώρα που ορισμένα κόμματα καταγγέλλουν ότι συγκεκριμένες δικαστικές διαδικασίες αποτελούν χρήση της Δικαιοσύνης για πολιτικούς σκοπούς, άλλα απορρίπτουν αυτή την ερμηνεία και προειδοποιούν ότι η αδιάκριτη χρήση της έννοιας μπορεί να διαβρώσει την εμπιστοσύνη στο κράτος δικαίου.
Τι είναι το «lawfare»;
Ο όρος προκύπτει από τη σύνθεση των αγγλικών λέξεων «law» (νόμος) και «warfare» (πόλεμος). Το λεξικό της Οξφόρδης τον ορίζει ως τη χρήση δικαστικών ενεργειών ως μέρος μιας εκστρατείας εναντίον μιας χώρας ή μιας ομάδας, μια έννοια που στη συνέχεια διευρύνθηκε ώστε να περιγράψει τη στρατηγική αξιοποίηση των δικαστηρίων με στόχο την αποδυνάμωση ή τη δυσφήμιση ενός πολιτικού αντιπάλου.
Η έννοια άρχισε να γίνεται ευρύτερα γνωστή στη Λατινική Αμερική την περασμένη δεκαετία, ιδίως μετά τις δικαστικές διαδικασίες κατά ηγετών όπως ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, η Κριστίνα Φερνάντες δε Κίρχνερ, ο Ραφαέλ Κορέα ή ο Έβο Μοράλες. Οι υποστηρικτές του υποστήριξαν ότι οι έρευνες εντάσσονταν σε μια στρατηγική για να τους απομακρύνουν από την πολιτική ζωή, ενώ οι επικριτές υποστήριξαν ότι επρόκειτο για συνήθεις δικαστικές διαδικασίες, βασισμένες σε πιθανολογούμενα αδικήματα διαφθοράς.
Στην Ισπανία δεν υπάρχει νομικός ορισμός του «lawfare» ούτε αναγνωρίζεται ως νομική έννοια. Στην πραγματικότητα, ένα μεγάλο μέρος της συζήτησης περιστρέφεται ακριβώς γύρω από το πότε μπορεί να γίνεται λόγος για εργαλειοποίηση της Δικαιοσύνης και πότε πρόκειται απλώς για τη φυσιολογική λειτουργία των δικαστηρίων.
Μια έννοια που διχάζει τους νομικούς
Η έλλειψη σαφούς νομικού ορισμού εξηγεί ότι δεν υπάρχει ούτε συναίνεση μεταξύ των ειδικών. Από τη νομική πλατφόρμα Hay Derecho προειδοποιούν ότι ο όρος έχει μετατραπεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε ετικέτα που χρησιμοποιείται για να απαξιώσει δυσάρεστες δικαστικές έρευνες, ενώ αρχικά αναφερόταν σε πολύ πιο εξαιρετικές περιπτώσεις σκόπιμης αξιοποίησης του δικαστικού συστήματος με εξωδικαστικούς σκοπούς. Κατά αυτή την ερμηνεία, δεν αρκεί μια έρευνα να αφορά πολιτικό ηγέτη ή να καταλήγει στο αρχείο για να μπορεί κανείς να μιλά για «lawfare».
Άλλοι νομικοί υποστηρίζουν, αντίθετα, ότι η έννοια είναι χρήσιμη για την ανάλυση πιθανών παρεκκλίσεων από τη φυσιολογική λειτουργία της Δικαιοσύνης, όταν συντρέχουν ορισμένα στοιχεία, όπως έντονη πίεση από τα μέσα ενημέρωσης, δυσανάλογες δικονομικές ενέργειες ή πολιτική χρήση των δικαστικών διαδικασιών.
Ολοένα και λιγότερη εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη
Η δημοσκόπηση της 40dB δείχνει ότι η συζήτηση για το «lawfare» εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο υποχώρησης της εμπιστοσύνης στο δικαστικό σύστημα. Το 82% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι η ισπανική Δικαιοσύνη λειτουργεί με υπερβολική βραδύτητα· το 68% πιστεύει ότι δεν αντιμετωπίζει όλους τους ανθρώπους με τον ίδιο τρόπο· σχεδόν το 61% εκτιμά ότι επηρεάζεται από ισχυρά οικονομικά συμφέροντα και μόλις ένα 6,8% δηλώνει ότι σήμερα εμπιστεύεται τη Δικαιοσύνη περισσότερο απ’ ό,τι πριν από πέντε χρόνια. Σχεδόν οι μισοί διαβεβαιώνουν ότι εμπιστεύονται λιγότερο σε σχέση με τότε.
Η αντίληψη διαφέρει επίσης ανάλογα με την πολιτική τοποθέτηση. Ενώ ένα σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων της αριστεράς θεωρεί ότι ορισμένες έρευνες καθοδηγούνται από πολιτικά κίνητρα, οι ψηφοφόροι του PP και του Vox τείνουν να εμπιστεύονται σε μεγαλύτερο βαθμό την αμεροληψία των δικαστικών αποφάσεων.
Γιατί έχει σημασία;
Πέρα από την πολιτική αντιπαράθεση, η συζήτηση για το «lawfare» αφορά ένα βαθύτερο ζήτημα: την εμπιστοσύνη στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, έναν από τους βασικούς πυλώνες του κράτους δικαίου.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει κάθε χρόνο αυτή την ανεξαρτησία στις εκθέσεις της για το κράτος δικαίου (πηγή στα Ισπανικά) και στον Πίνακα Δεικτών Δικαιοσύνης της ΕΕ. Παρότι οι Βρυξέλλες εξακολουθούν να θεωρούν ότι το ισπανικό δικαστικό σύστημα λειτουργεί στο πλαίσιο του κράτους δικαίου, έχουν επίσης επισημάνει τη σημασία της διαφύλαξης της δικαστικής ανεξαρτησίας και της αποφυγής δημόσιων δηλώσεων που μπορεί να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στα δικαστήρια.