Η «κόκκινη γραμμή» της Αθήνας είναι ότι οποιαδήποτε συμφωνία για την προμήθεια προηγμένων οπλικών συστημάτων θα πρέπει να συνοδεύεται από σαφείς όρους και ασφαλιστικές δικλείδες, ώστε αυτά να μην μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναντίον συμμάχων του ΝΑΤΟ
Με ιδιαίτερη προσοχή παρακολουθεί η Αθήνα τις εξελίξεις που αφορούν τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, με το ζήτημα των μαχητικών F-35 να βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων, σύμφωνα με ανώτατες διπλωματικές πηγές.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, η συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στο περιθώριο της Συνόδου δεν συνδέθηκε με μια συνολική αλλαγή της εικόνας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αλλά κυρίως με το επίπεδο των σχέσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας και την προσωπική επικοινωνία μεταξύ του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η Αθήνα, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, αναγνωρίζει ότι οι αποφάσεις για τα εξοπλιστικά προγράμματα αποτελούν κυρίαρχη επιλογή κάθε χώρας και ότι κανένα κράτος δεν μπορεί να επιβάλει σε άλλο ποια θα είναι η πολιτική προμηθειών του.
Ωστόσο, όπως υπογραμμίζεται, η Ελλάδα μεταφέρει με σαφήνεια στους συμμάχους της τις ανησυχίες της και εξηγεί ποιο θεωρεί ότι είναι το ορθό πλαίσιο ασφαλείας στην περιοχή, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για προηγμένα οπλικά συστήματα που επηρεάζουν τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Δεν μπορούμε να επιβάλουμε αποφάσεις στους συμμάχους μας, αλλά έχουμε υποχρέωση να επισημαίνουμε τις πραγματικές συνθήκες ασφαλείας και τις παραμέτρους που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη», αναφέρουν χαρακτηριστικά οι ίδιες πηγές, επισημαίνοντας ότι αντίστοιχα ούτε άλλοι περιφερειακοί εταίροι, όπως το Ισραήλ, μπορούν να καθορίσουν τις αμερικανικές αποφάσεις.
Τα F-35 και ο παράγοντας S-400
Σε ό,τι αφορά την πιθανότητα επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, οι πηγές αυτές σημειώνουν ότι δεν υπάρχει ακόμη τελική απόφαση από την αμερικανική πλευρά.
Το ζήτημα, όπως αναφέρουν, παραμένει σύνθετο, καθώς συνδέεται άμεσα με τις προβλέψεις της αμερικανικής νομοθεσίας και τη διαδικασία που απαιτείται προκειμένου να υπάρξει οποιαδήποτε μεταβολή στην υφιστάμενη κατάσταση.
Υπενθυμίζεται ότι η Τουρκία είχε συμμετάσχει ως συμπαραγωγός χώρα στο πρόγραμμα των F-35 από το 2007 έως το 2019, όταν απομακρύνθηκε λόγω της απόκτησης του ρωσικού συστήματος S-400. Για την επανεξέταση της υπόθεσης απαιτούνται συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις και αποδείξεις ότι δεν υφίσταται πλέον ζήτημα ασφάλειας που να επηρεάζει το πρόγραμμα.
Η «κόκκινη γραμμή» της Αθήνας: Kανένα όπλο εναντίον συμμάχων
Η ελληνική θέση, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, δεν αφορά την προσπάθεια παρεμπόδισης της αμερικανικής πολιτικής, αλλά την ανάγκη διασφάλισης ότι η χρήση προηγμένων οπλικών συστημάτων δεν θα δημιουργήσει νέες εστίες έντασης μεταξύ συμμάχων.
Η Αθήνα θεωρεί αυτονόητο ότι οποιαδήποτε συμφωνία για την προμήθεια σύγχρονων οπλικών συστημάτων θα πρέπει να περιλαμβάνει σαφείς όρους και δικλείδες ασφαλείας για τη μη χρήση τους εναντίον συμμάχων.
Όπως εξηγούν οι ίδιες πηγές, όταν υπάρχει διατυπωμένη απειλή πολέμου (casus belli) ή αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων μεταξύ χωρών που ανήκουν στην ίδια συμμαχία, δημιουργείται ένα θεμελιώδες ζήτημα ως προς τη συμβατότητα της ενίσχυσης μιας χώρας με την αρχή της συλλογικής άμυνας.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας των συμμάχων πρέπει να λειτουργεί υπέρ της σταθερότητας και όχι να δημιουργεί συνθήκες ανασφάλειας μέσα στην ίδια τη Συμμαχία.
Στο ίδιο πλαίσιο, οι ανώτατες διπλωματικές πηγές ξεκαθαρίζουν ότι η ελληνική προσέγγιση δεν αφορά την επιβολή αποφάσεων στους συμμάχους ούτε την άσκηση βέτο σε εξοπλιστικά προγράμματα τρίτων χωρών, που άλλωστε δεν μπορεί να υπάρξει. Η Αθήνα αναγνωρίζει ότι κάθε χώρα διαμορφώνει τη δική της πολιτική προμηθειών, ωστόσο θεωρεί ότι έχει δικαίωμα και υποχρέωση να μεταφέρει στους συμμάχους της τις ανησυχίες της και να θέτει τα ζητήματα ασφαλείας που θεωρεί κρίσιμα για τη σταθερότητα στην περιοχή.
Στο πλαίσιο αυτό, οι ανώτατες διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι η Ελλάδα συνεχίζει να επιδιώκει τη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας με την Τουρκία, χωρίς όμως να υποχωρεί στις βασικές της θέσεις.
Η Αθήνα θεωρεί ότι ο διάλογος μπορεί να συμβάλει στη μείωση της έντασης, αλλά παράλληλα υπογραμμίζει ότι οι συμμαχικές σχέσεις προϋποθέτουν σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, αποφυγή απειλών χρήσης βίας και διασφάλιση ότι οι αμυντικές δυνατότητες κάθε χώρας δεν στρέφονται εναντίον άλλων μελών της ίδιας συμμαχίας.
Το ζήτημα των F-35, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, δεν αντιμετωπίζεται από την Αθήνα ως ένα απλό εξοπλιστικό θέμα, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης συζήτησης για την αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο και τη συνοχή του ΝΑΤΟ.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» και η προϋπόθεση της άρσης της απειλής πολέμου
Ανώτατες διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι η Αθήνα εξακολουθεί να θεωρεί το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» ως μια προβληματική αντίληψη που δημιουργεί εντάσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και δεν συνάδει με το πλαίσιο συνεργασίας που απαιτείται μεταξύ δύο συμμάχων στο ΝΑΤΟ.
Όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές, η ελληνική πλευρά δεν επιδιώκει μια αντιπαράθεση σε επίπεδο ρητορικής, αλλά επιμένει ότι οι σχέσεις των δύο χωρών μπορούν να προχωρήσουν μόνο στη βάση συγκεκριμένων αρχών και του διεθνούς δικαίου.
Σε ό,τι αφορά το ζήτημα της οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών, σημειώνεται ότι η Αθήνα θεωρεί πως πρόκειται για τη μοναδική διαφορά που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο ουσιαστικής συζήτησης, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρχει η απαραίτητη τεχνική προεργασία και ότι η Τουρκία θα προσέλθει με αντίστοιχη προσέγγιση.
Παράλληλα, οι ίδιες πηγές υπογραμμίζουν ότι η ύπαρξη της απειλής πολέμου από την Τουρκία αποτελεί ένα θεμελιώδες ζήτημα για την Ελλάδα και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια τυπική πολιτική διαφωνία. Η Αθήνα θεωρεί ότι όσο παραμένει σε ισχύ η απειλή χρήσης βίας, δημιουργείται ένα ουσιαστικό πρόβλημα ως προς τη συμμετοχή της Τουρκίας σε οποιαδήποτε βαθύτερη μορφή συλλογικής άμυνας και ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας.
Η ελληνική θέση, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, είναι ότι η άρση αυτής της απειλής θα αποτελούσε ένα κρίσιμο βήμα για τη δημιουργία διαφορετικού κλίματος στις σχέσεις των δύο χωρών.
Η στρατηγική σχέση Ελλάδας – Ισραήλ
Σε ό,τι αφορά στις σχέσεις Ελλάδας - Ισραήλ, ανώτατες διπλωματικές πηγές υπογραμμίζουν ότι η στρατηγική συνεργασία των δύο χωρών δεν εδράζεται αποκλειστικά στις κοινές ανησυχίες για τις περιφερειακές εξελίξεις, αλλά σε μια ευρύτερη σύγκλιση συμφερόντων σε ζητήματα ασφάλειας, ενέργειας, τεχνολογίας και γεωπολιτικής σταθερότητας.
Όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, η Αθήνα θεωρεί ότι η σχέση με το Ισραήλ έχει αυτοτελή στρατηγική αξία και δεν αποτελεί προϊόν μιας συγκυριακής προσέγγισης ή μιας κοινής αντίληψης απέναντι σε τρίτες χώρες. Παράλληλα, σημειώνουν ότι η Ελλάδα διατηρεί τη δυνατότητα να εκφράζει αυτόνομα τις θέσεις της σε διεθνή fora και δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με όλες τις επιλογές οποιουδήποτε εταίρου της.
Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, η ανάπτυξη της ελληνοϊσραηλινής συνεργασίας δεν έχει λειτουργήσει ανασταλτικά στις σχέσεις της Ελλάδας με τις αραβικές χώρες, την Αίγυπτο, την Ιορδανία και τις χώρες του Κόλπου. Αντίθετα, η Αθήνα θεωρεί ότι η πολυδιάστατη περιφερειακή της πολιτική ενισχύει τον ρόλο της ως παράγοντα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τελωνειακή ένωση ΕΕ – Τουρκίας και Κυπριακό: Οι ευρωπαϊκές προϋποθέσεις της Άγκυρας
Ανώτατες διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι τα ζητήματα της αναβάθμισης της τελωνειακής ένωσης Ευρωπαϊκής Ένωσης - Τουρκίας και της απελευθέρωσης των ευρωτουρκικών σχέσεων παραμένουν σύνθετα και δεν παρουσιάζουν μέχρι στιγμής ουσιαστική πρόοδο.
Όπως αναφέρουν, η εμβάθυνση της τελωνειακής ένωσης συνδέεται άμεσα με την υποχρέωση της Τουρκίας να εφαρμόζει πλήρως τις δεσμεύσεις που απορρέουν από το ευρωπαϊκό κεκτημένο έναντι όλων των κρατών-μελών της Ένωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, το Κυπριακό αποτελεί καθοριστικό παράγοντα, καθώς η εφαρμογή των ευρωπαϊκών υποχρεώσεων της Τουρκίας έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας παραμένει ένα από τα βασικά εμπόδια.
Οι ίδιες πηγές υπογραμμίζουν ότι η Ελλάδα, σε συντονισμό με την Κυπριακή Δημοκρατία, δεν τάσσεται επί της αρχής κατά μιας πιθανής προόδου στις ευρωτουρκικές σχέσεις, υπό την προϋπόθεση όμως ότι αυτή θα στηρίζεται στον πλήρη σεβασμό του ευρωπαϊκού δικαίου και των υποχρεώσεων που έχει κάθε υποψήφια ή συνδεδεμένη χώρα απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σε ό,τι αφορά το Κυπριακό, επισημαίνεται ότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή συμφωνημένη ημερομηνία για σύγκληση νέας πενταμερούς διάσκεψης. Οι επαφές συνεχίζονται υπό τον συντονισμό των Ηνωμένων Εθνών, με τον Γενικό Γραμματέα, τον προσωπικό του απεσταλμένο, τις δύο κοινότητες στην Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Ένωση να βρίσκονται σε διαρκή επικοινωνία.
Η Αθήνα, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, βρίσκεται σε στενή επαφή τόσο με την κυπριακή κυβέρνηση όσο και με τα Ηνωμένα Έθνη, εκτιμώντας ότι απαιτείται προσεκτική προετοιμασία ώστε να δημιουργηθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για την επανέναρξη μιας ουσιαστικής διαδικασίας και ότι κατά πάσα πιθανότητα η διευρυμένη Πενταμερής που αναμένεται για το Κυπριακό δεν θα συγκληθεί το αμέσως επόμενο διάστημα.
Η προετοιμασία για την ελληνική Προεδρία της ΕΕ
Ανώτατες διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι η προετοιμασία για την ανάληψη της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται σε ιδιαίτερα προχωρημένο στάδιο, με την Αθήνα να έχει ήδη ολοκληρώσει σημαντικά οργανωτικά βήματα.
Όπως επισημαίνεται, έχουν προχωρήσει η στελέχωση των αρμόδιων δομών, τόσο στο Γραφείο της Προεδρίας όσο και στη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες, ενώ έχουν ήδη διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό οι βασικές προτεραιότητες της ελληνικής προεδρικής ατζέντας.
Οι ίδιες πηγές υπογραμμίζουν ότι η επιλογή της κυβέρνησης ήταν να ακολουθηθεί μια διαδικασία με αυξημένα χαρακτηριστικά διαφάνειας για τη στελέχωση της Προεδρίας, μέσω ανοικτών διαδικασιών και αξιολόγησης υποψηφίων, αντί για απευθείας επιλογές.
Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, η ελληνική πλευρά επιδιώκει η Προεδρία να αποτελέσει μια ευκαιρία ανάδειξης του ευρωπαϊκού ρόλου της χώρας, με έμφαση στον συντονισμό με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και στις προτεραιότητες που θα τεθούν στην ευρωπαϊκή ατζέντα.