Η τελική έκβαση της υπόθεσης θα εξαρτηθεί από την ισορροπία ανάμεσα στη βούληση του Λευκού Οίκου για επαναπροσέγγιση με την Άγκυρα και στη στάση του Κογκρέσου, το οποίο έχει ήδη δημιουργήσει ένα αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο γύρω από την κατοχή των S-400
Η πιθανότητα επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35 έχει ανοίξει ένα νέο πεδίο αντιπαράθεσης στην Ουάσιγκτον, με το ελληνοαμερικανικό λόμπι και μέλη του Κογκρέσου να επιχειρούν να διατηρήσουν τα υφιστάμενα νομικά εμπόδια απέναντι στην πώληση των αμερικανικών μαχητικών στην Άγκυρα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το ζήτημα επανήλθε στο προσκήνιο μετά τις επαφές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αλλά μέχρι σήμερα δεν υπάρχει επίσημη απόφαση της αμερικανικής κυβέρνησης για την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα.
Η Αθήνα αναγνωρίζει ότι οι εξοπλιστικές αποφάσεις αποτελούν κυρίαρχο δικαίωμα κάθε χώρας και ότι δεν διαθέτει δυνατότητα βέτο σε αμερικανικές αποφάσεις, ωστόσο θεωρεί ότι έχει το δικαίωμα και την υποχρέωση να θέτει στους συμμάχους της τα ζητήματα ασφαλείας που θεωρεί κρίσιμα για τη σταθερότητα της περιοχής.
Στην Αθήνα υπογραμμίζουν ότι η Τουρκία παραμένει σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, ωστόσο υπάρχουν ανοιχτά ζητήματα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, όπως η διατήρηση του casus belli από την τουρκική Εθνοσυνέλευση, οι αμφισβητήσεις ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και οι διαφορές στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Για τον λόγο αυτό, η Ελλάδα ζητά οι όποιες αποφάσεις για την πώληση προηγμένων οπλικών συστημάτων να συνοδεύονται από σαφείς δικλείδες ασφαλείας και διαβεβαιώσεις ότι αυτά δεν θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον άλλου κράτους-μέλους της Συμμαχίας.
Η συζήτηση, ωστόσο, έχει ήδη μεταφερθεί στο Κογκρέσο, όπου οι υποστηρικτές της διατήρησης των περιορισμών υπενθυμίζουν ότι η απομάκρυνση της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 το 2019 δεν ήταν μόνο πολιτική απόφαση, αλλά συνδέθηκε άμεσα με την απόκτηση του ρωσικού συστήματος S-400.
Η επιστολή της Ντίνα Τάιτους και οι κινήσεις στο Κογκρέσο
Η πρώτη δημόσια κίνηση κατά μιας πιθανής αλλαγής πολιτικής έγινε από τη Δημοκρατική βουλευτή της Νεβάδα, Ντίνα Τάιτους, η οποία συγκέντρωσε τις υπογραφές 18 βουλευτών σε επιστολή προς την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων.
Οι βουλευτές ζητούν να διασφαλιστεί ότι θα τηρηθεί η ισχύουσα αμερικανική νομοθεσία και ότι το Κογκρέσο θα είναι έτοιμο να παρέμβει σε περίπτωση που η κυβέρνηση επιχειρήσει να προχωρήσει στην επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα.
Όπως εξηγεί ο Θάνος Νταβέλης, Διευθυντής Δημοσίων Σχέσεων του Ελληνοαμερικανικού Συμβουλίου Ηγεσίας (HALC), η συγκεκριμένη επιστολή αποτελεί την πρώτη οργανωμένη αντίδραση στο Κογκρέσο.
«Η Ντίνα Τάιτους έχει μαζέψει διάφορους, κυρίως Δημοκρατικούς βουλευτές, 18 συγκεκριμένους, που έχουν στείλει μια επιστολή στους ηγέτες της Βουλής, έτσι ώστε να είναι έτοιμοι να κινηθούν και να αποτρέψουν οποιαδήποτε κίνηση δούμε από τον πρόεδρο Τραμπ σχετικά με τα F-35», σημειώνει.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει, η εικόνα στους Ρεπουμπλικάνους είναι διαφορετική. Αρκετοί εμφανίζονται επίσης επιφυλακτικοί απέναντι σε μια πιθανή πώληση, αλλά επιλέγουν να κινηθούν περισσότερο παρασκηνιακά.
«Οι Ρεπουμπλικάνοι φαίνεται να κινούνται εσωτερικά. Δεν θέλουν να βάλουν το όνομά τους στην επιστολή αυτή και προσπαθούν να πείσουν εσωτερικά την κυβέρνηση Τραμπ και να αξιοποιήσουν τις διάφορες επαφές που έχουν», αναφέρει ο κ. Νταβέλης.
Το νομικό «τείχος» απέναντι στην πώληση
Το βασικό επιχείρημα όσων αντιδρούν στην επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 είναι ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι νομοθετικοί περιορισμοί που έχει θεσπίσει το ίδιο το Κογκρέσο.
Η αγορά των S-400 από τη Ρωσία οδήγησε στην εφαρμογή του νόμου CAATSA, ο οποίος προβλέπει κυρώσεις για σημαντικές αγορές ρωσικού αμυντικού εξοπλισμού. Παράλληλα, μέσω των αμυντικών προϋπολογισμών των Ηνωμένων Πολιτειών θεσπίστηκαν ειδικές διατάξεις που συνδέουν την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 με την απομάκρυνση των S-400.
«Το θέμα ξεκίνησε στην πρώτη θητεία του προέδρου Τραμπ. Η Βουλή και η Γερουσία είχαν περάσει τον νόμο CAATSA, ο οποίος δεν είχε να κάνει μόνο με την Τουρκία, αλλά ήταν ένας τρόπος ώστε η κυβέρνηση της Αμερικής να μπορεί να επιβάλει κυρώσεις σε κράτη που αγοράζουν αμυντικά συστήματα από χώρες όπως η Ρωσία», εξηγεί ο Θάνος Νταβέλης.
Όπως προσθέτει, μετά την απόφαση της Άγκυρας για τους S-400, το Κογκρέσο προχώρησε σε επιπλέον νομοθετικές παρεμβάσεις:
«Υπάρχουν δύο νομοθετήματα τα οποία προβλέπουν ουσιαστικά ότι δεν μπορούν να πάνε τα F-35 στην Τουρκία εφόσον ακόμα κατέχει τα S-400».
Η κρίσιμη ερμηνεία της λέξης «κατοχή»
Ένα από τα βασικά ζητήματα που εξετάζονται στην Ουάσιγκτον αφορά την ερμηνεία της λέξης «κατοχή».
Η αμερικανική νομοθεσία δεν αναφέρεται μόνο στη χρήση ή στην ενεργοποίηση των S-400, αλλά στο εάν η Τουρκία εξακολουθεί να έχει στην κατοχή της το ρωσικό σύστημα.
Για αυτό και ένα από τα σενάρια που συζητούνται είναι η απομάκρυνση των S-400 από τον τουρκικό έλεγχο ή η μεταφορά τους σε τρίτη χώρα, ώστε να υποστηριχθεί ότι δεν υφίσταται πλέον το συγκεκριμένο νομικό εμπόδιο.
Πέρα από το νομικό σκέλος, η βασική ανησυχία της αμερικανικής πλευράς αφορά την προστασία της τεχνολογίας του F-35.
Η Ουάσιγκτον φοβάται ότι η λειτουργία ενός ρωσικού συστήματος S-400 στο ίδιο περιβάλλον με το αμερικανικό μαχητικό πέμπτης γενιάς θα μπορούσε να επιτρέψει τη συλλογή κρίσιμων δεδομένων για τα χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας (stealth), τα ηλεκτρονικά συστήματα και τις επιχειρησιακές δυνατότητες του αεροσκάφους.
«Υπάρχει κίνδυνος ότι τα S-400 μπορούν να καταγράψουν ή να πάρουν διάφορα στοιχεία τα οποία είναι μυστικά της Αμερικής γύρω από αυτά τα F-35 και μετά αυτά να μεταφερθούν στους Ρώσους», τονίζει ο κ. Νταβέλης.
Αυτός ήταν και ο βασικός λόγος που η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα το 2019, παρά το γεγονός ότι συμμετείχε σε αυτό από το 2007 ως συμπαραγωγός χώρα.
Οι επόμενες κινήσεις του ελληνοαμερικανικού λόμπι
Η προσπάθεια άσκησης πίεσης δεν περιορίζεται μόνο στους Ελληνοαμερικανούς. Σύμφωνα με τον Θάνο Νταβέλη, στο ζήτημα εμπλέκονται και άλλες οργανώσεις στην Ουάσιγκτον, μεταξύ των οποίων φορείς της αμερικανοεβραϊκής κοινότητας.
«Οι Αμερικανοεβραίοι συνεχίζουν να είναι μια δυνατή πολιτική φωνή. Είναι καλά οργανωμένοι και κινούνται αντίστοιχα στην Ουάσιγκτον γύρω από το θέμα των F-35», αναφέρει.
Παράλληλα, το HALC συνεχίζει τις επαφές του με μέλη του Κογκρέσου, κυβερνητικούς παράγοντες και δεξαμενές σκέψης.
«Είμαστε σε επικοινωνία με διάφορους φορείς και στην κυβέρνηση και στο Κογκρέσο και σε διάφορες δεξαμενές σκέψης, έτσι ώστε να έχουμε αυτό το αποτέλεσμα», σημειώνει ο κ. Νταβέλης.
Η τελική έκβαση της υπόθεσης θα εξαρτηθεί από την ισορροπία ανάμεσα στη βούληση του Λευκού Οίκου για επαναπροσέγγιση με την Άγκυρα και στη στάση του Κογκρέσου, το οποίο έχει ήδη δημιουργήσει ένα αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο γύρω από την κατοχή των S-400.
Όπως εκτιμά ο Θάνος Νταβέλης, «αν κινητοποιηθεί το Κογκρέσο αρκετά, μπορούμε να δούμε κάποιο αποτέλεσμα».