Οι επαφές της Μαρία Άνχελα Ολγκίν με Νίκο Χριστοδουλίδη και Τουφάν Έρχιουρμαν ανοίγουν τον νέο κύκλο διεργασιών. Η στάση της Τουρκίας αλλά και ο παράγοντας Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελούν αποτελούν δύο από τις βασικές μεταβλητές.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες φθάνει το βράδυ της Δευτέρας στην Κύπρο, σε μια επίσκεψη που αναμένεται να δοκιμάσει κατά πόσον υπάρχουν οι ελάχιστες πολιτικές προϋποθέσεις για επιστροφή σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η επίσκεψη δεν παρουσιάζεται από τα Ηνωμένα Έθνη ως διαδικασία που θα οδηγήσει άμεσα σε συμφωνία. Ο επίσημος στόχος είναι να συζητηθούν οι προσπάθειες για την προώθηση της ειρηνευτικής διαδικασίας και τη διατήρηση της σταθερότητας στο νησί, μέσα από επαφές με τους ηγέτες των δύο κοινοτήτων και άλλους εμπλεκόμενους φορείς. Είναι η πρώτη επίσκεψη γενικού γραμματέα του ΟΗΕ στην Κύπρο εδώ και 16 χρόνια.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι, επομένως, τι περιλαμβάνει το πρόγραμμα των συναντήσεων, αλλά εάν ο Αντόνιο Γκουτέρες μπορεί να εντοπίσει κοινό σημείο εκκίνησης ανάμεσα σε δύο πλευρές που εξακολουθούν να διαβάζουν διαφορετικά τόσο τη σημερινή συγκυρία όσο και τη βάση μιας μελλοντικής λύσης.
Οι επαφές της Ολγκίν πριν από την άφιξη Γκουτέρες
Πριν από την άφιξη του γενικού γραμματέα, η προσωπική απεσταλμένη του για το Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, συναντάται το πρωί της Δευτέρας χωριστά με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν.
Οι συναντήσεις πραγματοποιούνται μετά τις επαφές της Ολγκίν στην Άγκυρα και στις Βρυξέλλες και θεωρούνται μέρος της τελικής προετοιμασίας πριν από τις συνομιλίες του Αντόνιο Γκουτέρες. Η προσωπική απεσταλμένη αναμένεται να μεταφέρει στους δύο ηγέτες την εικόνα που αποκόμισε για τις θέσεις της Τουρκίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και να καταγράψει τις τελευταίες θέσεις των δύο πλευρών πριν από την έναρξη των επαφών του γενικού γραμματέα.
Μέχρι την ώρα σύνταξης του κειμένου δεν είχαν ανακοινωθεί τα αποτελέσματα των δύο συναντήσεων.
«Συγκρατημένη αισιοδοξία» για την Κυπριακή κυβέρνηση
Η κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας δηλώνει έτοιμη για την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων, διατηρώντας όμως χαμηλούς τόνους ως προς το άμεσο αποτέλεσμα της επίσκεψης.
«Είμαστε συγκρατημένα αισιόδοξοι, παραμένουμε ρεαλιστές και γνωρίζουμε ότι ο δρόμος είναι μακρύς και δύσκολος», δήλωσε ο αναπληρωτής κυβερνητικός εκπρόσωπος Γιάννης Αντωνίου.
Η Κυπριακή κυβέρνηση υποστηρίζει ότι μια νέα διαδικασία πρέπει να βασιστεί στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, στο συμφωνημένο πλαίσιο λύσης και στις συγκλίσεις που είχαν επιτευχθεί πριν από την κατάρρευση των διαπραγματεύσεων στο Κραν Μοντανά το 2017.
Η Λευκωσία επιδιώκει επίσης ενεργότερη σύνδεση της διαδικασίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, υποστηρίζοντας ότι μια τελική συμφωνία πρέπει να διασφαλίζει ένα λειτουργικό ευρωπαϊκό κράτος, με μία κυριαρχία, μία διεθνή προσωπικότητα και μία ιθαγένεια. Επιμένει ακόμη ότι οι εγγυήσεις τρίτων χωρών και τα μονομερή επεμβατικά δικαιώματα δεν μπορούν να έχουν θέση σε μια μελλοντική διευθέτηση.
Η κυβέρνηση θεωρεί ότι η κινητικότητα των τελευταίων μηνών, ο διορισμός προσωπικής απεσταλμένης του γενικού γραμματέα και η προσωπική παρουσία του Γκουτέρες στο νησί δημιουργούν μια διπλωματική ευκαιρία. Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι η δυνατότητα μετάβασης σε μια νέα διαπραγματευτική διαδικασία θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη στάση της Τουρκίας.
Χαμηλότερος ο πήχης από την τουρκοκυπριακή πλευρά
Ο Τουφάν Έρχιουρμαν κινείται επίσης σε χαμηλούς τόνους, προειδοποιώντας ότι δεν πρέπει να αποδοθούν στην επίσκεψη προσδοκίες που δεν ανταποκρίνονται στο σημερινό στάδιο της διαδικασίας.
Σε δημόσια τοποθέτησή του χαρακτήρισε σημαντική την παρουσία του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο και τη συνέδεσε με τη συνέχιση των προσπαθειών του ΟΗΕ. Διευκρίνισε, όμως, ότι «δεν θα ήταν σωστό να αποδώσουμε σε αυτή την επίσκεψη την έννοια μιας λύσης ή την αρχή ή το τέλος οποιασδήποτε διαδικασίας».
«Υποστηρίζουμε τις προσπάθειες που καταβάλλει ο γενικός γραμματέας και προσπαθούμε να συμβάλουμε με καλή πίστη», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η τουρκοκυπριακή πλευρά ενεργεί σε στενή συνεννόηση με τις αρχές της Τουρκίας.
Η δήλωση υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο της Άγκυρας.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αντόνιο Γκουτέρες την Κυριακή, δύο ημέρες μετά τη συνάντησή του στην Άγκυρα με τη Μαρία Άνχελα Ολγκίν.
Σύμφωνα με το τουρκικό κρατικό πρακτορείο Anadolu, συζητήθηκαν οι περιφερειακές εξελίξεις με αφορμή τις επισκέψεις του γενικού γραμματέα στη Συρία και στην Κύπρο, χωρίς να δοθούν περισσότερες πληροφορίες για το περιεχόμενο της συνομιλίας.
Το χάσμα για τη βάση των συνομιλιών
Παρά τη νέα διπλωματική κινητικότητα, το κρίσιμο ζήτημα παραμένει η βάση πάνω στην οποία θα μπορούσε να επαναληφθεί η διαπραγμάτευση.
Η Λευκωσία επιμένει σε λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, όπως προβλέπουν τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Το ίδιο πλαίσιο εξακολουθεί να αποτελεί την επίσημη βάση των προσπαθειών των Ηνωμένων Εθνών.
Η Τουρκία, αντιθέτως, έχει τα τελευταία χρόνια υποστηρίξει ότι οποιαδήποτε νέα επίσημη διαδικασία πρέπει να αναγνωρίζει εκ των προτέρων την κυριαρχική ισότητα και το ισότιμο διεθνές καθεστώς των Τουρκοκυπρίων, συνδέοντας αυτή τη θέση με τη λογική της λύσης δύο κρατών.
Η αλλαγή στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας έχει δημιουργήσει προσδοκίες για διαφορετικό κλίμα στις επαφές. Δεν έχει, όμως, ακόμη αποσαφηνιστεί εάν μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστική μεταβολή της τουρκικής θέσης ή σε επιστροφή στο ομοσπονδιακό πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών.
Το Κυπριακό 52 χρόνια μετά την εισβολή
Η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη εδώ και 52 χρόνια.
Στις 15 Ιουλίου 1974 πραγματοποιήθηκε πραξικόπημα κατά του Προέδρου Μακαρίου, το οποίο οργανώθηκε με τη στήριξη της στρατιωτικής χούντας της Αθήνας. Πέντε ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο. Μετά τη δεύτερη φάση των στρατιωτικών επιχειρήσεων τον Αύγουστο, το νησί παρέμεινε χωρισμένο από τις γραμμές κατάπαυσης του πυρός και τη νεκρή ζώνη που επιτηρεί ο ΟΗΕ.
Η διεθνώς αναγνωρισμένη Κυπριακή Δημοκρατία ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο στο νότιο τμήμα του νησιού. Στον βορρά λειτουργεί από το 1983 η αυτοανακηρυχθείσα «Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου», η οποία αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία.
Ολόκληρη η Κύπρος αποτελεί έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2004, αλλά το ευρωπαϊκό κεκτημένο έχει ανασταλεί στις περιοχές όπου η κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο.
Από το Κραν Μοντανά στις πληροφορίες για «Γκουτέρες συν»
Η τελευταία ολοκληρωμένη προσπάθεια επίλυσης κατέρρευσε τον Ιούλιο του 2017 στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας. Οι συνομιλίες απέτυχαν να καταλήξουν σε συμφωνία στα βασικά ανοικτά ζητήματα, μεταξύ των οποίων η ασφάλεια, οι εγγυήσεις, η παρουσία στρατευμάτων, η πολιτική ισότητα και η κατανομή εξουσιών. Από τότε δεν έχει επαναληφθεί επίσημη διαπραγματευτική διαδικασία αντίστοιχου εύρους.
Κυπριακά και τουρκικά μέσα ενημέρωσης αναφέρονται τις τελευταίες ημέρες στο ενδεχόμενο επικαιροποίησης του πλαισίου που είχε παρουσιάσει τότε ο Αντόνιο Γκουτέρες. Ορισμένα δημοσιεύματα χρησιμοποιούν τον όρο «Γκουτέρες συν», ενώ άλλα υποστηρίζουν ότι στόχος του γενικού γραμματέα είναι να διαφυλάξει το διαπραγματευτικό κεκτημένο και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια νέα άτυπη διευρυμένη συνάντηση.
Μέχρι στιγμής, όμως, τα Ηνωμένα Έθνη δεν έχουν δημοσιοποιήσει νέο γραπτό σχέδιο ή αναθεωρημένο πλαίσιο.
Τι θα κριθεί από την επίσκεψη
Ο Αντόνιο Γκουτέρες θα έχει, κατά την επίσκεψή του, χωριστές και κοινές επαφές με τους δύο ηγέτες, αλλά και συναντήσεις με τους διαπραγματευτές, τις δικοινοτικές Τεχνικές Επιτροπές, εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και στελέχη της ειρηνευτικής δύναμης.
Το αποτέλεσμα, ωστόσο, δεν θα κριθεί από τον αριθμό των συναντήσεων ή από το εάν θα υπάρξει μια γενική δήλωση υπέρ της συνέχισης του διαλόγου.
Το ουσιαστικό τεστ είναι εάν μπορεί να καταγραφεί κοινή αντίληψη για τη βάση των συνομιλιών, εάν η Τουρκία εμφανίζεται διατεθειμένη να επιτρέψει επιστροφή σε μια διαδικασία στηριγμένη στα ψηφίσματα του ΟΗΕ και εάν οι δύο πλευρές μπορούν να συμφωνήσουν σε συγκεκριμένα επόμενα βήματα.
Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, η επίσκεψη θα επιβεβαιώσει απλώς τη συνέχιση της επαφής.