Η Σερβία μπορεί να επιχειρήσει να μπλοκάρει τη διαδικασία ένταξης του Μαυροβουνίου για να διαφυλάξει την επιρροή της και να αποφύγει ερωτήσεις για την πρόοδό της, λένε αξιωματούχοι στο Euronews
Το Μαυροβούνιο είναι ο επικρατέστερος υποψήφιος για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο αξιωματούχοι, διπλωμάτες και ειδικοί φοβούνται ότι το Βελιγράδι θα κάνει ό,τι μπορεί για να αποτρέψει αυτή την εξέλιξη, αφήνοντας τις Βρυξέλλες σε δύσκολη θέση ανάμεσα στις δύο υποψήφιες χώρες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Την ώρα που το Μαυροβούνιο πλησιάζει στην τελική ευθεία, η υποψηφιότητα της Σερβίας μοιάζει να έχει μείνει στάσιμη: το Βελιγράδι δεν έχει ανοίξει ακόμη όλα τα διαπραγματευτικά κεφάλαια με την ΕΕ και οκτώ κράτη μέλη μπλόκαραν την τελευταία του προσπάθεια τον περασμένο μήνα.
«Βλέπουμε ορισμένες ενέργειες από τη σερβική κυβέρνηση και τα κόμματα της αντιπολίτευσης που περιπλέκουν την εσωτερική κατάσταση στο Μαυροβούνιο», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο ευρωβουλευτής Τονίνο Πικούλα (Κροατία/S&D) πριν από την ψηφοφορία της Ολομέλειας του Ιουλίου για την ετήσια έκθεση προόδου των υποψήφιων χωρών.
Τρεις αξιωματούχοι που εργάζονται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και σε εθνικές κυβερνήσεις αναγνώρισαν ότι είναι ενήμεροι για αυτές τις απόπειρες ανάμειξης στα εσωτερικά του Μαυροβουνίου, κάτι που αποτελεί μια ιδιαιτέρως σύνθετη πρόκληση για την ΕΕ.
Προσπάθειες διχασμού
«Η Σερβία κάνει ό,τι μπορεί για να διαμορφώσει το Μαυροβούνιο από μέσα, επηρεάζοντας το ποιοι είμαστε ως χώρα», δήλωσε στο Euronews η πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης του Μαυροβουνίου Γιοβάνα Μάροβιτς.
«Αυτές οι προσπάθειες θα συνεχιστούν και μετά την ένταξη του Μαυροβουνίου στην ΕΕ, αλλά η επίτευξη ορισμένων στόχων θα αποδειχθεί πολύ δυσκολότερη.»
Η Μάροβιτς αναφέρθηκε σε μια σειρά πρωτοβουλιών που, όπως πιστεύει, προωθεί το Βελιγράδι για να εκτροχιάσει την ενταξιακή πορεία του Μαυροβουνίου, μεταξύ των οποίων και μια προσπάθεια να αναχθεί η σερβική σε επίσημη γλώσσα, δίπλα στη μαυροβουνιακή, κατοχυρώνοντάς την στο Σύνταγμα της χώρας.
Άλλη αντιπαράθεση επικεντρώθηκε σε μια πρόσφατη απόπειρα, την οποία σταμάτησε το υπουργείο Πολιτισμού, να μετονομαστεί η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ποντγκόριτσα, που φέρει το όνομα του διαπρεπούς αντιφασίστα Ραντόσαβ Λιούμοβιτς, σε Μάρκο Μίλγιανοβ, στρατιωτικό ηγέτη και συγγραφέα στενά συνδεδεμένο με τη μαυροβουνιακή-σερβική ιστορική παράδοση.
Παρότι η Μάροβιτς δεν αμφισβητεί την ιστορική παρακαταθήκη του Μίλγιανοβ, επισημαίνει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: η αντιφασιστική κληρονομιά μπαίνει στο στόχαστρο προς όφελος της πολιτικής ταυτότητας.
«Η Σερβία προσπαθεί συστηματικά να δημιουργήσει εθνοτικές διαιρέσεις», είπε η Μάροβιτς, παραπέμποντας σε πρωτοβουλίες σε επίπεδο δήμων που προωθούν φιλοσερβικές πολιτικές δυνάμεις για να «ακυρώσουν» την αναγνώριση του Κοσόβου από το Μαυροβούνιο.
Παρά ταύτα, υπογράμμισε η Μάροβιτς, αυτές οι προσπάθειες μέχρι στιγμής δεν έχουν εκτροχιάσει την ενταξιακή διαδικασία. Η πολιτική ελίτ του Μαυροβουνίου παραμένει συνεκτική, όπως δείχνει η ευρεία πλειοψηφία – 74 από τους 77 βουλευτές – που ψήφισε τον Ιούλιο υπέρ της έναρξης της διαδικασίας συνταγματικής μεταρρύθμισης, με μοναδικό αντίθετο το σκληροπυρηνικό φιλοσερβικό κόμμα.
Η συναίνεση αυτή επιβεβαιώθηκε στα τέλη Αυγούστου, όταν οι συνταγματικές τροποποιήσεις εγκρίθηκαν με πλειοψηφία δύο τρίτων, 68 ψήφους.
Ιστορικές εντάσεις
Όπως συμβαίνει συχνά στα Δυτικά Βαλκάνια, το Μαυροβούνιο και η Σερβία μοιράζονται μια μακρά και δύσκολη κοινή ιστορία. Το Μαυροβούνιο αναγνωρίστηκε ως κυρίαρχο κράτος στο Συνέδριο του Βερολίνου το 1878, όμως στη συνέχεια έχασε αυτή την ανεξαρτησία προς όφελος της Σερβίας προτού την ανακτήσει το 2006.
Σημειώνοντας την 20ή επέτειο της ανεξαρτησίας του Μαυροβουνίου τον Μάιο, ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς χαρακτήρισε την εκδήλωση «μια λαμπερή γιορτή της απόσχισης από τη δική μου Σερβία» και είπε ότι η παρουσία του εκεί θα ισοδυναμούσε με «φτύσιμο στο πρόσωπο» για τους Σέρβους.
Τον επόμενο μήνα, ο Βούτσιτς παρέστη στη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων στο Τίβατ του Μαυροβουνίου, όπου δήλωσε ότι οι σερβικές μυστικές υπηρεσίες τον είχαν προειδοποιήσει για υψηλό κίνδυνο ασφαλείας λόγω πιθανής απόπειρας δολοφονίας από μαυροβουνιακές εγκληματικές ομάδες.
«Οι σχέσεις μεταξύ Σερβίας και Μαυροβουνίου έχουν επιδεινωθεί τους τελευταίους μήνες. Η Σερβία μπορεί να θέλει να λειτουργήσει ως παράγοντας υπονόμευσης της ενταξιακής πορείας του Μαυροβουνίου», δήλωσε στο Euronews ο Φλόριαν Μπίμπερ, συντονιστής της ομάδας Balkans in Europe Policy Advisory Group.
«Η ένταξη του Μαυροβουνίου στην ΕΕ δημιουργεί δυσάρεστα ερωτήματα για τη Σερβία», πρόσθεσε ο Μπίμπερ.
Σύμφωνα με το Πολωνικό Κέντρο Ανατολικών Σπουδών, το Βελιγράδι θα μπορούσε να επιχειρήσει να αποσταθεροποιήσει το Μαυροβούνιο ώστε να εκτροχιάσει την ενταξιακή του πορεία, καθώς η ένταξη του Μαυροβουνίου θα υπονόμευε τον ρόλο της Σερβίας ως περιφερειακής δύναμης και θα αποδυνάμωνε την επιρροή της στην Ποντγκόριτσα.
Περίπου το ένα τρίτο των πολιτών του Μαυροβουνίου είναι εθνοτικοί Σέρβοι και το Βελιγράδι έχει διατηρήσει σημαντική επιρροή στον γείτονά του μέσω συγγενών πολιτικών δυνάμεων, μέσων ενημέρωσης και της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
«Η Σερβία δεν έχει κανένα συμφέρον να παρεμβαίνει στην ενταξιακή διαδικασία του Μαυροβουνίου στην ΕΕ», δήλωσε στην Euronews ο πρέσβης της Σερβίας στην ΕΕ, Ντανιέλ Αποστόλοβιτς.
«Η προσοχή μας είναι στραμμένη στη δική μας μεταρρυθμιστική διαδικασία και στην οικονομική ανάπτυξη. Ταυτόχρονα, λυπάμαι για την απουσία στρατηγικής απόφασης από ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ όσον αφορά τη Σερβία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συστήσει πέντε φορές το άνοιγμα του Κεφαλαίου 3, όμως ακόμη δεν έχουμε καταφέρει να το ανοίξουμε», πρόσθεσε.
Εμπόδια στη διεύρυνση της ΕΕ
Για τις Βρυξέλλες, η επιδεινούμενη σχέση μεταξύ Σερβίας και Μαυροβουνίου συνιστά μια ιδιαίτερη πρόκληση: η Ποντγκόριτσα είναι η υποψήφια χώρα που βρίσκεται πιο κοντά στην ένταξη στην Ένωση, ενώ η Σερβία θεωρείται ευρέως η σημαντικότερη χώρα στα Δυτικά Βαλκάνια.
Η πρόσφατη προσπάθεια της Επιτροπής να επαναφέρει την ένταξη της Σερβίας στο τραπέζι προκλήθηκε ακριβώς από την πίεση κρατών μελών που θεωρούν το Βελιγράδι υπερβολικά σημαντικό και επιδραστικό στην περιοχή για να μείνει πίσω.
Αντίστοιχα, η ανάγκη διατήρησης της γεωγραφικής ισορροπίας μεταξύ των υποψήφιων χωρών ενδέχεται να ωθήσει ορισμένα κράτη μέλη να συνδέσουν την υποψηφιότητα της Ουκρανίας με την πρόοδο της διαδικασίας διεύρυνσης προς τη Σερβία.
Για το Βελιγράδι, η ενταξιακή διαδικασία δεν βασίζεται στην αξιοκρατία αλλά καθοδηγείται σε μεγάλο βαθμό από γεωπολιτικούς υπολογισμούς: επισημαίνει την παρουσία ορισμένων από τις ισχυρότερες εγκληματικές ομάδες της περιοχής στο Μαυροβούνιο ως απόδειξη ότι το κράτος δικαίου εκεί δεν ανταποκρίνεται στα πρότυπα της ΕΕ.
Παρότι οι Σέρβοι είναι η μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα στο Μαυροβούνιο, σύμφωνα με την απογραφή του 2023, το Βελιγράδι επισημαίνει ότι η χώρα δεν αναγνωρίζει τη σερβική ως επίσημη γλώσσα, ενώ η Σερβία αναγνωρίζει αρκετές γλώσσες μειονοτήτων σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
Αντιθέτως, η Ποντγκόριτσα αποδίδει την πρόοδο του Μαυροβουνίου στις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την ένταξη στην ΕΕ σε μια συμπεριληπτική προσέγγιση, η οποία εντάσσει όλες τις εθνοτικές ομάδες στη διαδικασία λήψης αποφάσεων – προσέγγιση που την καθιστά εξαίρεση στα Δυτικά Βαλκάνια.
Ωστόσο, ενώ ορισμένα φιλοσερβικά κόμματα συμμετείχαν στη μεταρρυθμιστική διαδικασία, άλλα λειτούργησαν ως «πράκτορες ξένης χώρας», όπως είπε στο Euronews ένας διπλωμάτης που ζήτησε να μην κατονομαστεί λόγω της ευαισθησίας του θέματος.
«Η Σερβία μπορεί να απειλήσει την πορεία προς την ένταξη στην ΕΕ», προειδοποίησε ο διπλωμάτης. «Το Μαυροβούνιο διαφέρει από τους γείτονές του χάρη στην πολιτική του σταθερότητα και τη διαρκή προσπάθεια να ικανοποιούνται όλα τα συμφέροντα. Οι πολιτικές ελίτ άλλων χωρών έχουν κάνει διαφορετικές επιλογές.»
Οι εθνοτικές διαιρέσεις είναι βαθιά ριζωμένες στις κοινωνίες των Δυτικών Βαλκανίων και η επανεμφάνισή τους θα δυσκόλευε ιδιαίτερα την αποφασιστικότητα του Μαυροβουνίου να υλοποιήσει τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στο τελευταίο στάδιο πριν από την πλήρη ένταξή του στην ΕΕ.
Επομένως, το κατά πόσο η σημερινή ενότητα θα αντέξει στις μελλοντικές πιέσεις θα καθορίσει την πορεία της Ποντγκόριτσα προς την ένταξη στην ΕΕ. Στο μεταξύ, οι Βρυξέλλες θα παρακολουθούν με αμηχανία.