Μετά την αλλαγή ονόματος και την ολική στροφή στην εικονική πραγματικότητα, η Meta περιορίζει το metaverse. Αυτό ίσως ωφελήσει τη VR, λένε ειδικοί στο Euronews Next.
Η αρχή του 2026 έβαλε το τελευταίο καρφί στο φέρετρο του μετασύμπαντος, του ψηφιακού κόσμου που κάποτε ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ είχε υμνήσει ως το μέλλον της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης.
Αφού έβαλε όλα τα αυγά του σε αυτό το ένα, εικονικό καλάθι και έφτασε να αλλάξει ακόμη και το όνομα της εταιρείας του για να αποτυπώσει τον κεντρικό ρόλο που θα είχε το μετασύμπαν στις δραστηριότητές της, ο διευθύνων σύμβουλος της Meta έχει ουσιαστικά εγκαταλείψει την ιδέα.
Στις αρχές Ιανουαρίου, η Meta ανακοίνωσε απολύσεις στη μονάδα Reality Labs, περικόπτοντας το 10% των θέσεων, κυρίως όσες σχετίζονταν με την ανάπτυξη του μετασύμπαντος, μεταξύ άλλων μηχανικούς δεδομένων, μηχανικούς λογισμικού και προγραμματιστές παιχνιδιών.
Η έκθεση αποτελεσμάτων για το τέταρτο τρίμηνο, την Τετάρτη, επιβεβαίωσε τις βαριές ζημιές της συγκεκριμένης μονάδας. Η Meta ανέφερε ότι η δραστηριότητά της στην εικονική πραγματικότητα «αιμορράγησε» 19,1 δισ. δολάρια (16 δισ. ευρώ) πέρυσι, με 6,2 δισ. δολάρια (5,2 δισ. ευρώ) να χάνονται μόνο στο τέταρτο τρίμηνο.
Ο Ζάκερμπεργκ είπε στους επενδυτές, κατά τη διάρκεια της τηλεδιάσκεψης για τα αποτελέσματα, ότι η Meta θα συνεχίσει να αναπτύσσει τη δραστηριότητά της στην εκτεταμένη πραγματικότητα (XR), ιδίως φορετές συσκευές τεχνητής νοημοσύνης όπως τα γυαλιά Ray-Ban της εταιρείας.
Τώρα που ο πιο προβεβλημένος υπέρμαχος του μετασύμπαντος αναζητεί πιο πρόσφορα εδάφη, τι σημαίνει αυτό για την εικονική πραγματικότητα (VR) και τους ψηφιακούς κόσμους; Ειδικοί είπαν στο Euronews Next ότι η αποχώρηση της Meta ίσως να μην είναι τελικά κακή εξέλιξη.
Γιατί απέτυχε το μετασύμπαν;
Όταν ο Ζάκερμπεργκ βούτηξε με το κεφάλι στο μετασύμπαν, ο κόσμος ήταν πολύ διαφορετικός. Η κοινωνία συνέχιζε να παραπαίει από την πανδημία της COVID-19· η εξ αποστάσεως εργασία άνθιζε και η κοινωνική ζωή είχε μεταφερθεί σε ψηφιακές πλατφόρμες όπως το Zoom.
Για τον George Jijiashvili, τον ανώτατο επικεφαλής αναλυτή στην εταιρεία ερευνών και συμβουλευτικής τεχνολογίας Omdia, που παρακολουθεί τις εξελίξεις στο VR για πάνω από μια δεκαετία, αυτό ήταν μια χρυσή ευκαιρία για τη Meta να τοποθετηθεί ως ηγέτιδα της επόμενης μεγάλης υπολογιστικής πλατφόρμας.
«Η Meta είναι πραγματικά ενοχλημένη από το γεγονός ότι εξαρτάται πλήρως από το iOS, που ελέγχει η Apple, και από το Android και το Google Play Store, που ελέγχει η Google», είπε ο Jijiashvili στο Euronews Next.
«Άρα η υπ’ αριθμόν ένα επιδίωξη της Meta και του Μαρκ Ζάκερμπεργκ ήταν να ποντάρουν ότι [το μετασύμπαν] θα γίνει η επόμενη υπολογιστική πλατφόρμα και να είναι η εταιρεία που θα ηγηθεί αυτής της νέας, επόμενης πλατφόρμας», πρόσθεσε.
Το στοίχημα όμως δεν βγήκε, για πολλούς λόγους. Πρώτον, η τεχνολογία δεν ήταν, και ακόμη δεν είναι, αρκετά ώριμη ώστε να στηρίξει μια καταναλωτική πλατφόρμα όπως αυτή που είχε κατά νου η Meta.
«Το όραμα για την πλατφόρμα δεν συνέπιπτε με το τεχνολογικό status quo», είπε ο Jijiashvili. «Σε τεχνολογικό επίπεδο, το μετασύμπαν ως όνειρο απαιτούσε ραγδαίες προόδους σε κράνη, γυαλιά, έξυπνα γυαλιά, τέτοιου τύπου εξοπλισμό, κάτι που δεν πρόκειται να γίνει τόσο γρήγορα».
Η δυσχρηστία των κρανών VR είναι από τα μεγαλύτερα εμπόδια για την ανάπτυξη του μετασύμπαντος, σημείωσε ο Per Ola Kristensson, καθηγητής μηχανικής διαδραστικών συστημάτων στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ.
Σε μελέτη του 2022, ο ίδιος και η ερευνητική του ομάδα ζήτησαν από ανθρώπους να περάσουν μια ολόκληρη 40ωρη εργάσιμη εβδομάδα σε έναν εικονικό χώρο εργασίας, χρησιμοποιώντας κράνος VR για την καθημερινή τους δουλειά γραφείου.
«Μας ενδιέφερε αν πράγματι μπορείς να κάνεις γνωσιακή εργασία [σε VR] για μια ολόκληρη εργάσιμη εβδομάδα», είπε στο Euronews Next ο Kristensson. «Η απάντηση είναι: μπορείς, αλλά θα το μισήσεις».
Οι συμμετέχοντες ανέφεραν χαμηλότερη αντιλαμβανόμενη παραγωγικότητα, μεγαλύτερο εκνευρισμό, αυξημένο άγχος, περισσότερη ναυτία προσομοιωτή και εντονότερη οπτική κόπωση.
«Δεν είναι εργονομικό, πρέπει να παλεύεις με καλώδια, αν θέλεις να πιεις μια γουλιά καφέ, πρέπει να σηκώσεις [το κράνος]. Πάντα υπάρχουν μικρά, λεπτά πράγματα που δεν λειτουργούν όπως πρέπει», είπε ο Kristensson.
Πέρα από τον δυσλειτουργικό εξοπλισμό, ο Kristensson είπε ότι το μετασύμπαν δεν προσέφερε αρκετά ισχυρά κίνητρα για χρήστες και επιχειρήσεις.
«Πιστεύω ότι το μετασύμπαν ως αφήγημα ήταν λάθος. Έδωσε την εντύπωση ενός κόσμου εικονικής πραγματικότητας όπου ουσιαστικά ζούμε σαν στο Facebook. Θεωρώ ότι αυτό είναι ένα πολύ φτωχό όραμα».
Τι ακολουθεί για την εικονική πραγματικότητα;
Παρότι η Meta μπορεί να απομακρύνεται από τον όρο «μετασύμπαν», η τελευταία τηλεδιάσκεψη για τα αποτελέσματα δίνει ενδείξεις για το πού μπορεί να κατευθύνονται οι κλάδοι του VR και του XR.
«Για τα Reality Labs, κατευθύνουμε πλέον το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεών μας προς τα γυαλιά και τις φορετές συσκευές, ενώ εστιάζουμε στο να γίνει το Horizon μια τεράστια επιτυχία στα κινητά και να καταστήσουμε το VR ένα κερδοφόρο οικοσύστημα τα επόμενα χρόνια», είπε ο Ζάκερμπεργκ στην τηλεδιάσκεψη, αναφερόμενος στην κοινωνική πλατφόρμα Meta Horizon, βελτιστοποιημένη για το μετασύμπαν.
Και άλλοι πρώιμοι υποστηρικτές του μετασύμπαντος στράφηκαν σε μια ευρύτερη ερμηνεία του όρου. Για παράδειγμα, η Gartner Inc., εταιρεία ερευνών και συμβουλευτικής που είχε προβλέψει ότι 1 στους 4 ανθρώπους θα περνά τουλάχιστον μία ώρα την ημέρα στο μετασύμπαν έως το 2026, υποστηρίζει ότι το μετασύμπαν απλώς έχει παρεξηγηθεί.
«Το μετασύμπαν δεν είναι μία μόνο τεχνολογία, τάση, εφαρμογή ή χρήση, αλλά ένας συνδυασμός όλων αυτών, κάτι που απαιτεί από τους επικεφαλής προϊόντων να δημιουργήσουν πιο στοχευμένη επιχειρηματική αξία, ενώ παράλληλα να καθιερώσουν συν-καινοτομία και συνεργασίες καναλιών διανομής για να αποκτήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα», έγραψε η εταιρεία σε έκθεση που δημοσιεύτηκε στις 5 Ιανουαρίου και μοιράστηκε με το Euronews Next.
Ερευνητές όπως ο Kristensson, ο οποίος έχει εργαστεί στο παρελθόν ως σύμβουλος για τη Meta, βλέπουν αυτή τη στροφή ως ευκαιρία για τις τεχνολογίες XR με ενσωμάτωση τεχνητής νοημοσύνης να επωφεληθούν από το ανανεωμένο ενδιαφέρον και τη χρηματοδότηση.
«Πιστεύω ότι θα ήταν πολύ χρήσιμο να μιλάμε λιγότερο για το μετασύμπαν και περισσότερο για την εκτεταμένη πραγματικότητα και το πώς μπορεί να μας βοηθήσει να αλληλεπιδρούμε με την τεχνητή νοημοσύνη στον φυσικό κόσμο», είπε.
«Η επαυξημένη πραγματικότητα [...] έχει πολλές πειστικές εφαρμογές. Τα γυαλιά σου γίνονται το τηλέφωνό σου, και τα γυαλιά σου θα βλέπουν τι συμβαίνει στον φυσικό κόσμο και θα μπορούν επίσης να προβάλλουν ψηφιακές πληροφορίες μέσα στον φυσικό κόσμο. Οπότε, ουσιαστικά, τα γυαλιά σου γίνονται μια διεπαφή τεχνητής νοημοσύνης», είπε.
Αυτή η τεχνολογία θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα για τη νέα γενιά ρομποτικής γενικού σκοπού, σύμφωνα με τον Kristensson, επιτρέποντας στους χρήστες να δίνουν οδηγίες σε οικιακά ρομπότ χωρίς αδέξιες φωνητικές εντολές.
Οι εικονικές κοινωνικές πλατφόρμες φέρνουν τους χρήστες στο επίκεντρο
Όσο για άλλα «μετασύμπαντα» ή πλατφόρμες που γειτνιάζουν με το μετασύμπαν, η στροφή της Meta μακριά από τους εικονικούς κόσμους πέρασε σχεδόν απαρατήρητη. Κάποιοι επικεφαλής μάλιστα έδειξαν ανακουφισμένοι που η ιδέα οδεύει προς το τέλος της.
«Συμφωνούμε ότι η εκδοχή του Διαδικτύου που οι άνθρωποι αποκαλούσαν μετασύμπαν έχει τελειώσει», δήλωσε η Kim Currier, επικεφαλής μάρκετινγκ και συνεργασιών στο Decentraland Foundation, που διαχειρίζεται έναν από τους δημοφιλέστερους εικονικούς κόσμους του μετασύμπαντος.
«Αυτή η ιδέα συνοδεύτηκε από μη ρεαλιστικές προσδοκίες και πολλές εικασίες για μία, τεράστια μελλοντική πλατφόρμα που όλοι θα επισκεπτόμαστε φορώντας κράνη VR», ανέφερε σε email στο Euronews Next.
Το ότι δέχεται λιγότερη προσοχή, ειδικά από εταιρείες και μέσα ενημέρωσης, έδωσε στο Decentraland την ελευθερία να καλλιεργήσει τις σχέσεις του με πραγματικούς χρήστες, είπε η Currier.
«Έχει υπάρξει σαφής μετατόπιση μακριά από τα εταιρικά πειράματα και προς τη δραστηριότητα που καθοδηγεί η κοινότητα», είπε. «Περισσότερα meetups, περισσότερες επαναλαμβανόμενες συγκεντρώσεις και περισσότερα spaces που χτίζονται γύρω από κοινά ενδιαφέροντα, αντί για θέαμα και “στιγμές για τα μέσα”».
Η Currier είπε ότι η πλατφόρμα φιλοξενεί πλέον περίπου 24 εκδηλώσεις τον μήνα που διοργανώνονται από την κοινότητα, δείχνοντας τη γοητεία της αλληλεπίδρασης με πρωτοβουλία των χρηστών.
«Συνολικά, βλέπουμε λιγότερο κερδοσκοπικό ενδιαφέρον και περισσότερους ανθρώπους που είναι πραγματικά περίεργοι για το τι είναι εφικτό σε αυτόν τον χώρο», είπε. «Πρόκειται για ανθρώπους που θέλουν να συμβάλουν, όχι απλώς να εμφανιστούν, να αποσπάσουν αξία και να φύγουν».
Μια προσέγγιση με επίκεντρο τον χρήστη έχει οδηγήσει επίσης στην εκρηκτική επιτυχία πλατφορμών gaming όπως τα Roblox και Fortnite, που είναι εξαιρετικά δημοφιλή στις νεότερες γενιές. Η στροφή της Meta προς τα κινητά για την πλατφόρμα Horizon φαίνεται να αποτελεί άμεση απάντηση στη δημοτικότητα αυτών των πλατφορμών, σύμφωνα με τον Jijiashvili.
«Για να είμαστε δίκαιοι με τη Meta, δεν πιστεύω ότι έκαναν ιδιαίτερα λάθος στο ότι ο κόσμος θα το ήθελε αυτό», είπε ο Jijiashvili. «Έχουν δίκιο ότι όλο και περισσότερο οι κόσμοι μας είναι ψηφιακοί, πιο online, πιο συνδεδεμένοι. Απλώς ο κόσμος δεν ήθελε την εκδοχή του μετασύμπαντος της Meta του 2021».
«Στο μέλλον θα είναι κάποια άλλη εκδοχή, ή θα είναι η εξέλιξη του Fortnite ή του Roblox, ή θα είναι εντελώς νέοι παίκτες».