Τα σχέδια του Έλον Μασκ για διαστημικά κέντρα δεδομένων μπορεί να απέχουν δεκαετίες, όμως ειδικοί προειδοποιούν ότι τα κράτη δεν μπορούν να περιμένουν μέχρι να γίνουν πραγματικότητα.
Το επόμενο σύνορο στην παγκόσμια κούρσα για την τεχνητή νοημοσύνη (AI) και το cloud computing ίσως να μη βρίσκεται στη Γη.
Η SpaceX, η εταιρεία του Έλον Μασκ, εξαγοράζει την άλλη του εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης, την xAI· μια κίνηση που σχετίζεται μεν με τα έσοδα, αλλά ακόμη περισσότερο με την αποστολή κέντρων δεδομένων στο διάστημα.
Παρότι οι ειδικοί εκτιμούν ότι αυτό θα χρειαστεί τουλάχιστον μερικές δεκαετίες για να γίνει πραγματικότητα, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να καταστήσει την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα λογισμικού εξαρτημένη από ένα μονοπώλιο των ΗΠΑ εκτός Γης.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η ιδέα του cloud computing σε τροχιά, που θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα σε μόλις πέντε χρόνια.
«Όταν πρόκειται για τον Έλον Μασκ, σκέφτομαι πάντα να προσθέτω ένα αόρατο μηδενικό σε κάθε πρόβλεψή του», δήλωσε ο Τζερμέιν Γκιτιέρες, ερευνητής στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Διαστημικής Πολιτικής (ESPI), αναφερόμενος στις προβλέψεις του Μασκ ότι θα εμφανιστούν διαστημικά κέντρα δεδομένων σε δύο με τρία χρόνια.
Ωστόσο, έκθεση του ESPI υπολογίζει ότι ένα κέντρο δεδομένων ανταγωνιστικό ως προς την ισχύ του απέχει «τουλάχιστον 20 χρόνια».
Τα κέντρα δεδομένων είναι οι φυσικές εγκαταστάσεις όπου στεγάζονται τα πληροφοριακά συστήματα ενός οργανισμού και τεράστιοι όγκοι δεδομένων, που μπορούν να ανακτηθούν από οπουδήποτε στον κόσμο. Χρειάζονται πολλή ενέργεια τόσο για να λειτουργούν όσο και για να ψύχονται, ενώ καταλαμβάνουν και μεγάλο χώρο στη Γη.
Ένα ακόμη πλεονέκτημα είναι η ασφάλεια. Στο διάστημα υπάρχει μεγαλύτερη ασφάλεια, καθώς τα δεδομένα δεν χρειάζεται να μεταφέρονται πάνω και κάτω, από και προς τη Γη, δήλωσε ο Χαβιέρ Ιθκιέρδο, διευθυντής στρατηγικής στον τηλεπικοινωνιακό δορυφορικό πάροχο Hispasat.
Γιατί δεν θα στείλουμε ακόμη κέντρα δεδομένων στο διάστημα
Η ιδέα του διαστημικού κέντρου δεδομένων είναι ότι θα μπορεί να λειτουργεί με ηλιακή ενέργεια, καθιστώντας το λιγότερο ενεργοβόρο.
Το διάστημα είναι επίσης πολύ πιο ψυχρό από τη Γη, όμως, αντίθετα με αυτό που θα περίμενε κανείς, παρότι εκεί επικρατεί ψύχος, η ψύξη κέντρων δεδομένων σε τροχιά είναι πολύ δυσκολότερη απ’ ό,τι στη Γη.
«Δεν υπάρχει ρευστό για να απομακρύνει τη θερμότητα», είπε ο Γκιτιέρες. «Είσαι αναγκασμένος να βασιστείς σε ψυγεία και ουσιαστικά βρίσκεσαι αντιμέτωπος με τον νόμο Στέφαν-Μπόλτσμαν», πρόσθεσε, αναφερόμενος στον νόμο σύμφωνα με τον οποίο όταν η θερμοκρασία αυξάνεται λίγο, η εκπεμπόμενη θερμική ακτινοβολία αυξάνεται πολύ περισσότερο.
Αυτό θα οδηγούσε στην ανάγκη για μια τεράστια υποδομή διαχείρισης θερμότητας, μεγαλύτερη σε κλίμακα ακόμη και από το ίδιο το υπολογιστικό υλικό.
Ένας ακόμη λόγος που τα διαστημικά κέντρα δεδομένων θα αργήσουν είναι ότι το Starship της SpaceX θα πρέπει να πετύχει πλήρη επαναχρησιμοποίηση και υψηλή συχνότητα πτήσεων, ώστε το κόστος εκτόξευσης να πέσει ουσιαστικά στο επίπεδο του καυσίμου. Το επιπλέον πρόβλημα είναι ότι το Starship δεν έχει καν φτάσει ακόμη σε τροχιά.
Όμως όποιος εξετάζει σοβαρά τα διαστημικά κέντρα δεδομένων έχει στραμμένο το βλέμμα στο Starship, ανέφερε ο Guiterrez, επειδή το επιχειρηματικό του μοντέλο εξαρτάται από την επιτυχία του Starship, και αυτό ισχύει και για την ίδια τη SpaceX.
Πέρα όμως από το κόστος εκτόξευσης, τίθεται και το ζήτημα του κατά πόσο είναι εφικτή η επισκευή των επιμέρους στοιχείων των κέντρων δεδομένων.
Σε τροχιά, τα εξαρτήματα συνήθως αντέχουν μόλις πέντε χρόνια, λόγω της φθοράς από την ακτινοβολία. Η συντήρηση αυτής της υποδομής θα απαιτούσε ρομπότ που θα πηγαίνουν στο διάστημα, αλλά τα σημερινά ρομπότ δεν διαθέτουν ακόμη τις ικανότητες για τέτοιες αποστολές. Ωστόσο, αυτό θα μπορούσε να είναι ένας στόχος προς τον οποίο εργάζεται η άλλη εταιρεία του Μασκ, η Tesla.
Θα ελέγξουν οι ΗΠΑ την υπολογιστική στο διάστημα;
Ο Γκιτιέρες υποστηρίζει ότι, ναι μεν τα κέντρα δεδομένων σε τροχιά απέχουν 20 χρόνια, αλλά θα είναι όντως 20 χρόνια μόνο αν αρχίσουμε να δουλεύουμε πάνω σε αυτά από τώρα· και όποιος ελέγχει αυτή την υποδομή για την τεχνητή νοημοσύνη θα μπορεί να ελέγχει και την ίδια την τεχνολογία.
Ο διευθύνων σύμβουλος και συνιδρυτής της OpenAI, Σαμ Άλτμαν, έχει δηλώσει ότι το κόστος της υπολογιστικής ισχύος για την AI θα συγκλίνει τελικά προς το ίδιο το κόστος της ενέργειας.
Σε τροχιά, η ηλιακή ενέργεια είναι πρακτικά δωρεάν και συνεχής. Όποιος ελέγξει τη φθηνή, διαστημική παραγωγή ενέργειας θα μπορούσε να κυριαρχήσει στις υπηρεσίες AI, ανεξάρτητα από τα σημερινά οικονομικά δεδομένα. «Αν αφήσουμε όλη αυτή την υποδομή για τη διαστημική ηλιακή ενέργεια να κυριαρχηθεί από τους Αμερικανούς, ίσως εκεί να βρίσκεται ο κίνδυνος», είπε ο Γκιτιέρες.
Ωστόσο, για τον Χιμάνσου Τιάγκι, συνιδρυτή της εταιρείας ανοιχτού κώδικα AI Sentient, ο έλεγχος των δορυφόρων δεν συνεπάγεται και νίκη στην κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης: «ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι κάποια επιστημονικής φαντασίας ανεξέλεγκτη υπερνοημοσύνη, αλλά το ποιος θα κρατά τελικά τα κλειδιά».
Όπως λέει, η εκτέλεση μοντέλων σε δορυφόρους δεν διαφέρει θεμελιωδώς από την εκτέλεσή τους σε εργοστάσια, καθώς η edge AI θα υπάρχει παντού. Εκείνο που θα έπρεπε να ανησυχεί τον κόσμο, πρόσθεσε, είναι η συσσώρευση ισχύος σε όλα τα επίπεδα – υπολογιστική ισχύς, ανάπτυξη, διανομή, κεφάλαιο και διακυβέρνηση.
«Όταν η ίδια μικρή ομάδα ελέγχει πολλαπλά σημεία ασφυξίας, όπως την εκτόξευση και τις επικοινωνίες, συν την AI, συν τη ρομποτική, συν τις καταναλωτικές πλατφόρμες, τότε πλησιάζουμε σε ένα είδος ολιγαρχίας που είναι δύσκολο να ρυθμιστεί, να της γίνει ανταγωνισμός ή ακόμη και να ελεγχθεί ουσιαστικά», είπε ο Τιάγκι.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι η μόνη χώρα που εργάζεται πάνω σε διαστημικά κέντρα δεδομένων. Η Κίνα έχει ήδη αναπτύξει τον αστερισμό Three Body, με δορυφόρους που δουλεύουν ενεργά σε δυνατότητες edge computing και φιλοξενούν φορτία τεχνητής νοημοσύνης.
Η θέση της Ευρώπης
Για την Ευρώπη, παρά το εκπεφρασμένο ενδιαφέρον για διαστημικά κέντρα δεδομένων, δεν υπάρχει ακόμη κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο.
Όπως ακριβώς η ήπειρος δεν διαθέτει ανταγωνιστική υποδομή cloud, με τις υπηρεσίες να κυριαρχούνται από την Amazon Web Services και τη Google, έτσι κινδυνεύει να επαναλάβει την ίδια εξάρτηση και στο διάστημα.
Βάσει του αμερικανικού Cloud Act, οι αμερικανικές εταιρείες μπορούν να εξαναγκαστούν να διακόψουν υπηρεσίες οπουδήποτε στον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης.
Οι ρυθμιστικές αρχές της ΕΕ έχουν ήδη αντιληφθεί ότι η ψηφιακή κυριαρχία προϋποθέτει την ιδιοκτησία και λειτουργία της υποδομής, και όχι την εξάρτηση από ξένους παρόχους.
«Η Ευρώπη δεν έχει την ίδια λογική “φτιάχνω ένα brand και ρισκάρω”», σχολίασε ο Guiterrez, σημειώνοντας ότι η τελευταία φορά που η Ευρώπη είχε μια ξεκάθαρη διαστημική στρατηγική ήταν με τον πύραυλο Ariane 4, που κάποτε ήταν το πιο ανταγωνιστικό σύστημα εκτόξευσης παγκοσμίως.
Εν τω μεταξύ, παρότι τα κέντρα δεδομένων στο διάστημα ίσως να γίνουν πραγματικότητα σε δύο δεκαετίες, εφαρμογές όπως η υπολογιστική στην περιφέρεια (edge computing) σε διαστημικούς σταθμούς θα μπορούσαν να εμφανιστούν μέσα στην επόμενη πενταετία, ανάλογα με την πρόοδο στο κόστος εκτόξευσης και στη θερμική μηχανική.
«Η Ευρώπη πρέπει να πάρει σοβαρά το μέλλον των δικών της δεδομένων και να αναπτύξει τις δικές της δυνατότητες», είπε ο Ιθκιέρδο, προσθέτοντας ότι αυτό είναι κρίσιμο και για την κυβερνοασφάλεια της ηπείρου, αφού «είναι πιο δύσκολο να χακάρεις κάτι στο διάστημα».
Ευρωπαϊκές εταιρείες όπως η Thales διαθέτει ήδη ομάδες που ερευνούν την τεχνολογία διαστημικών κέντρων δεδομένων. Ωστόσο, χωρίς συντονισμένη ευρωπαϊκή στήριξη και πελάτες, αυτές οι προσπάθειες κινδυνεύουν να παραμείνουν μεμονωμένες τεχνικές ασκήσεις.
«Η Thales έχει τη δική της ομάδα που δουλεύει πάνω σε αυτό, αλλά δεν βρίσκει ούτε πελάτες ούτε εταίρους, γιατί δεν υπάρχει ευρύτερος ευρωπαϊκός συντονισμός», είπε ο Guiterrez.
Το ζήτημα δεν είναι αν τα διαστημικά κέντρα δεδομένων βγάζουν σήμερα οικονομικό νόημα, αλλά αν τα κράτη μπορούν να περιμένουν μέχρι να βγάλουν.
Όταν η υπολογιστική σε τροχιά και τα κέντρα δεδομένων καταστούν βιώσιμα, η σχετική υποδομή ίσως να έχει ήδη «κλειδώσει» υπέρ της χώρας και της εταιρείας που ξεκίνησαν πρώτες.