Η δυναμική της Σουηδίας στον χώρο των νεοφυών επιχειρήσεων κινδυνεύει από υπερρύθμιση, προειδοποιεί η ίδια η startup κοινότητα της χώρας.
Ο τεχνολογικός κλάδος της Σουηδίας βρίσκεται σε άνθηση, αλλά αντιμετωπίζει ένα παράδοξο: την ώρα που κυβερνητικοί αξιωματούχοι ρωτούν τις νεοφυείς επιχειρήσεις τι είδους στήριξη χρειάζονται, πολλοί ιδρυτές τους ζητούν να κάνουν πίσω και να προχωρήσουν σε απορρύθμιση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Αυτή η ένταση βρέθηκε στο επίκεντρο της εκδήλωσης Techarena στη Στοκχόλμη, όπου η αντιπρωθυπουργός Έμπα Μπους κάλεσε τις νεοφυείς επιχειρήσεις της σκανδιναβικής χώρας να της πουν «τι χρειάζεστε».
Μιλώντας στο Euronews Next από τις κερκίδες της Strawberry Arena, ο Τόμπιας Μπένγκτσνταλ, γενικός εταίρος στο επενδυτικό ταμείο επιχειρηματικού κεφαλαίου Antler, είχε μια άμεση απάντηση: «Κάντε στην άκρη».
«Ένα από τα πράγματα που [η κυβέρνηση] κάνει σωστά αυτή τη στιγμή είναι ότι δεν κάνει πάρα πολλά», είπε ο Μπένγκτσνταλ.
«Έχω μιλήσει ανοιχτά για το τι μπορούν να κάνουν η σουηδική κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ό,τι αφορά τις νεοφυείς επιχειρήσεις και την τεχνολογία: Σας παρακαλώ, μην κάνετε τίποτα. Προχωρήστε σε απορρύθμιση».
Τον Ιανουάριο του 2026, η Σουηδία βρέθηκε, για άλλη μια φορά, στο επίκεντρο μιας τεχνολογικής άνθησης, αυτή τη φορά ακόμη μεγαλύτερης από το πρώτο κύμα της σουηδικής τεχνολογίας τη δεκαετία του 2010, από το οποίο προέκυψαν η Spotify και η Klarna. Το 2025, οι νεοφυείς επιχειρήσεις τεχνητής νοημοσύνης (AI) στη Σουηδία άντλησαν σχεδόν 1 δισ. δολάρια (843 εκατ. ευρώ), καθώς εταιρείες μετά βίας δύο ετών, όπως η Lovable, μια startup «vibe-coding» τεχνητής νοημοσύνης, έγιναν γνωστές σε κάθε σπίτι.
Σε πολλά σημεία, οι νέοι ιδρυτές της Σουηδίας ήταν σαν να έχουν γεννηθεί για να αναλάβουν αυτόν τον υπερμεγέθη ρόλο στην παγκόσμια έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης. Τη δεκαετία του 1990, η σουηδική κυβέρνηση παρείχε φορολογικά κίνητρα στις εταιρείες για να δίνουν προσωπικούς υπολογιστές στους εργαζομένους τους και επένδυσε εκατομμύρια σε συνδέσεις υψηλής ταχύτητας στο διαδίκτυο.
Ήταν ένας Σουηδός, ο Νίκλας Ζένστρεμ, που το 2003 λάνσαρε το Skype μαζί με τον Δανό συνιδρυτή του, Γιάνους Φρις.
«Το Skype συγκέντρωσε πολύ κεφάλαιο και άρχισε να δείχνει τον δρόμο, ότι δεν χρειάζεται να είσαι μια μικρή, άθλια εταιρεία σε μια μικρή, καθυστερημένη χώρα όπως η Σουηδία. Μπορείς στην πραγματικότητα να δημιουργήσεις κάτι με νόημα», δήλωσε ο Περ-Γιούργκεν Πέρσον, εταίρος στο επενδυτικό ταμείο Northzone.
Το πρώτο τεχνολογικό κύμα
Το πρώτο κύμα της σουηδικής τεχνολογικής σκηνής τοποθετείται συνήθως στα χρόνια που ακολούθησαν αμέσως μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση, όταν τρεις σουηδικές εταιρείες, η Spotify, η Klarna και ο κολοσσός του gaming King, άρχισαν να απογειώνονται. Ταλέντα της τεχνολογίας κατέκλυσαν τη Στοκχόλμη και εταιρείες όπως η Spotify, που μπήκε στο χρηματιστήριο το 2018, δεν προλάβαιναν να προσλαμβάνουν. Όμως αυτό αποδείχθηκε δίκοπο μαχαίρι, σημειώνει ο Πέρσον.
«Αυτές οι μεγάλες εταιρείες όπως η Klarna και η Spotify απορρόφησαν ουσιαστικά όλο το ταλέντο, και για ένα διάστημα υπήρξε μια μικρή κάμψη. Όμως κάτι άλλαξε πραγματικά μετά την COVID-19 και όταν η γενετική τεχνητή νοημοσύνη μπήκε στην αγορά. Εμφανίστηκε μια νέα γενιά ιδρυτών: πολλοί από αυτούς είχαν εργαστεί σε αυτές τις μεγάλες εταιρείες, έμαθαν τα κατατόπια, είδαν πώς μοιάζουν οι ισχυρές διαδικασίες», είπε.
Έτσι, η άποψη ανθρώπων όπως ο Μπένγκτσνταλ είναι ότι η σουηδική κυβέρνηση καλό θα ήταν να αφήσει τις νεοφυείς επιχειρήσεις της χώρας να κάνουν τη δουλειά τους. Η νέα φουρνιά ιδρυτών που πέρασαν από εταιρείες όπως η Skype, η Spotify και η Klarna και, πιο πρόσφατα, από την εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης Sana Laba, η οποία εξαγοράστηκε πέρυσι από τον αμερικανικό κολοσσό ανθρώπινου δυναμικού Workday σε συμφωνία ύψους 1,1 δισ. δολαρίων, τη μεγαλύτερη εξαγορά εταιρείας AI που έχει γίνει ποτέ στην Ευρώπη, αποτελεί από μόνη της μια υπολογίσιμη δύναμη.
Περαιτέρω απορρύθμιση, όμως, αποτελεί βασικό αίτημα. Πολλοί ιδρυτές παραπονιούνται ότι δεν μπορούν να προσλάβουν αρκετά γρήγορα τους ανθρώπους που χρειάζονται: η Σουηδία είναι μια μικρή χώρα με περιορισμένη δεξαμενή ταλέντου και, με νεοφυείς επιχειρήσεις όπως η Legora, εταιρεία νομικής τεχνολογίας AI που πλέον αποτιμάται σε 1,8 δισ. δολάρια, να διπλασιάζονται πρακτικά σε μέγεθος από εβδομάδα σε εβδομάδα, ένα από τα βασικά εμπόδια είναι το μεταναστευτικό σύστημα της χώρας.
«Δεν το κάνουν εύκολο», λέει ο Όμιντ Εκλάσι, ιδρυτής της Techarena. «Είναι λίγο πιο εύκολο, αλλά δεν είναι εύκολο. Πρέπει ακόμα να περάσεις από τη διαδικασία να αποδείξεις ότι κανείς στη Σουηδία δεν μπορεί να κάνει αυτή τη δουλειά, και όταν τελικά έρθουν εδώ, υπάρχουν τόσο πολλοί κανόνες και κανονισμοί».
Αναφέρει παραδείγματα εργαζομένων που δούλευαν σε εταιρείες για δύο χρόνια με πολύ υψηλούς μισθούς, στους οποίους αρνήθηκαν βίζα και τους επέστρεψαν στις χώρες καταγωγής τους επειδή έχασαν κάποιες ασφαλιστικές εισφορές, καθώς και άλλες τεχνικές λεπτομέρειες που δυσκολεύουν την εγκατάσταση των νέων μεταναστών. Η Σουηδία αύξησε πρόσφατα την ελάχιστη περίοδο παραμονής για την απόκτηση ιθαγένειας από πέντε σε οκτώ χρόνια.
«Είναι τεράστιο πρόβλημα για τη Σουηδία. Δεν πρέπει να είμαστε κλειστή χώρα. Δεν θα μας κάνει καλό μακροπρόθεσμα», πρόσθεσε.
Την κυβέρνηση της Σουηδίας ηγούνται οι Χριστιανοδημοκράτες, το κόμμα της Μπους, σε συνεργασία με τους Σουηδούς Δημοκράτες, ένα ακροδεξιό, αντιμεταναστευτικό κόμμα που έχει αναδειχθεί σε βασικό παίκτη μετά την εισροή προσφύγων το 2015. Η ίδια η Μπους έχει κατά καιρούς ασκήσει κριτική στην πολυπολιτισμικότητα στη Σουηδία. Δεν απάντησε στα ερωτήματα που της εστάλησαν με email.
Η πρόκληση της γραφειοκρατίας
Η Σουηδία δεν είναι βέβαια η μόνη που εισάγει περιοριστικούς κανόνες για τις βίζες, οι οποίοι δέχονται σφοδρή κριτική από τον επιχειρηματικό κόσμο. Η αμφιλεγόμενη καταστολή των βίζων H1B από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, για παράδειγμα, αναμένεται να ωθήσει περισσότερο ταλέντο προς ευρωπαϊκές χώρες όπως η Σουηδία, παρά τις δυσκολίες. Είναι επίσης δίκαιο να ειπωθεί ότι τα κατώτατα όρια μισθών που αύξησε πρόσφατα η σουηδική κυβέρνηση δεν θα επηρεάσουν τους ειδικευμένους μετανάστες που εργάζονται στον τεχνολογικό τομέα.
Η πανευρωπαϊκή γραφειοκρατία αποτελεί επίσης πρόκληση με την οποία πρέπει να αναμετρηθούν οι ταχύτερα αναπτυσσόμενες σουηδικές startups. Ο Λούκας Σάαρι, ιδρυτής της Tandem Health, δήλωσε στο Euronews Next ότι η επέκταση σε πολλές ευρωπαϊκές αγορές αποδείχθηκε εξαιρετικά περίπλοκη όσον αφορά τα σχήματα κινήτρων και τη συμμετοχή των εργαζομένων στο μετοχικό κεφάλαιο, στοιχείο-κλειδί της αμοιβής στον τεχνολογικό κλάδο.
«Περάσαμε μισό χρόνο δουλεύοντας με μια σειρά δικηγόρους από διαφορετικά γραφεία μόνο και μόνο για να καταλάβουμε πώς μπορούμε να προσφέρουμε stock options σε διάφορες χώρες, και είναι απλώς τεράστια σπατάλη χρόνου. Συνήθως, η απάντηση στην οποία καταλήγεις είναι ότι δεν υπάρχουν καλές επιλογές για να το κάνεις αυτό», είπε στο Euronews Next.
Η πολυσυζητημένη πρωτοβουλία EU Inc, που έχει σχεδιαστεί για να διευκολύνει τις διασυνοριακές δραστηριότητες των startups, είναι, όπως είπε, μια αισιόδοξη νότα στον ορίζοντα.
«Τη θεωρώ απίστευτα σημαντική για τη δημιουργία πανευρωπαϊκών νικητών και για να σταματήσει η αντανακλαστική σκέψη κάθε εταιρείας ότι “ξεκινάω στη Σουηδία και μετά πάω στις ΗΠΑ”», δήλωσε ο Σάαρι.
«Φανταστείτε απλώς πόσο πιο εύκολο θα ήταν να ιδρύεις εταιρείες, να τις καταχωρίζεις, να προσλαμβάνεις και να απολύεις προσωπικό, να αντλείς κεφάλαια σε ολόκληρη την Ευρώπη, αντί όλα αυτά να είναι πολύ δεμένα με τα εθνικά σύνορα», δήλωσε ο Όσκαρ Χέγκλουντ, συνιδρυτής της σουηδικής startup Epidemic Sound, η οποία απέκτησε καθεστώς «μονόκερου» το 2021 και εξαγόρασε το 2025 τη Song Sleuth, μια startup αναγνώρισης μουσικής με AI.
Ο Χέγκλουντ δήλωσε στο Euronews Next: «Είμαι βέβαιος ότι αυτές οι αλλαγές έρχονται. Εντάξει, είναι αισιόδοξο, αλλά νομίζω ότι αυτό είναι μεγάλο μέρος του να είσαι επιχειρηματίας, έτσι; Να είσαι αισιόδοξος».
Όμως, και η ΕΕ πρέπει να απορρυθμίσει, υποστηρίζει ο Μπένγκτσνταλ. Ο νόμος για την τεχνητή νοημοσύνη (AI Act), όπως λέει, επιβλήθηκε πολύ νωρίς και θα φρενάρει τις ευρωπαϊκές startups. Προσθέτει ότι το ίδιο συμβαίνει ήδη με τους κανόνες για τα δεδομένα, το GDPR.
«Η Ευρώπη πρέπει να σκεφτεί ποια είναι μια λογική ισορροπία. Θα ήθελα να δω την Ευρώπη να φτάνει στο επίπεδο όπου βρίσκονται τώρα οι ΗΠΑ. Ανεξαρτησία, ανθεκτικότητα, κυριαρχία», είπε.
«Αντί να βάζουμε εμπόδια στην καινοτομία, δεν θα έπρεπε να συζητάμε για το πώς θα κάνουμε τη Mistral δέκα φορές καλύτερη;» είπε, αναφερόμενος στη γαλλική εταιρεία AI που αναπτύσσει LLMs. Πρόσθεσε ότι το ίδιο ισχύει και για τα data centres που «ανήκουν πράγματι σε εμάς και όχι σε κάποιον άλλον».