Ύστερα από μια μακρά περίοδο υποχώρησης, ιδιαίτερα στα χρόνια της οικονομικής κρίσης, η ελληνική αμυντική βιομηχανία δείχνει να αποκτά ξανά δυναμική
Η ελληνική αμυντική βιομηχανία φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα φάση ανασυγκρότησης και τεχνολογικής ωρίμανσης, καθώς οι εξελίξεις στο πεδίο των συγκρούσεων στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή επανακαθορίζουν τις προτεραιότητες των κρατών και των ενόπλων δυνάμεων παγκοσμίως. Η ανάγκη για μεγαλύτερη επιχειρησιακή ευελιξία, αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, ανάπτυξη μη επανδρωμένων συστημάτων και ενίσχυση της τεχνολογικής αυτονομίας έχει φέρει στο προσκήνιο τη σημασία της αμυντικής καινοτομίας.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στην Ελλάδα, κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια διαδραματίζει το ΕΛΚΑΚ, το οποίο συμπλήρωσε δύο χρόνια λειτουργίας παρουσιάζοντας έναν απολογισμό που καταγράφει τόσο την κινητοποίηση του εγχώριου οικοσυστήματος όσο και τα πρώτα απτά αποτελέσματα σε επίπεδο επιχειρησιακών εφαρμογών.
Όπως εξηγεί ο διευθύνων σύμβουλος του ΕΛΚΑΚ, Παντελής Τζωρτζάκης, στο euronews, το σημαντικότερο επίτευγμα της πρώτης διετίας ήταν η δημιουργία ενός μηχανισμού που μπορεί να λειτουργεί ταυτόχρονα προς δύο κατευθύνσεις: να καταγράφει τις ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων και παράλληλα να χαρτογραφεί τις τεχνολογικές δυνατότητες που υπάρχουν στην ελληνική αγορά, στα πανεπιστήμια και στα ερευνητικά κέντρα.
«Το πιο σημαντικό είναι ότι δημιουργήθηκε μια ομάδα που κατάφερε να κάνει έναν διπλό ρόλο: να δει τις επιχειρησιακές ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων και ταυτόχρονα να ιχνηλατήσει το οικοσύστημα, να δει τι προϊόντα και υπηρεσίες έχουν αναπτυχθεί στη χώρα και πώς μπορούν να συνδυαστούν», αναφέρει.
Η φιλοσοφία του ΕΛΚΑΚ διαφέρει από την παραδοσιακή λογική χρηματοδότησης ερευνητικών ιδεών. Όπως τονίζει ο κ. Τζωρτζάκης, «εμείς δεν ξεκινάμε από την ιδέα. Ξεκινάμε από ένα προϊόν που βρίσκεται ήδη σε επίπεδο τεχνολογικής ωριμότητας 6 ή 7. Το 1 είναι η ιδέα και το 9 είναι το τελικό προϊόν. Ο στόχος μας είναι να το φέρουμε στο 9».
Αυτή η προσέγγιση φαίνεται ήδη να αποδίδει αποτελέσματα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στον διετή απολογισμό, τρία έργα ανάπτυξης καινοτομίας έχουν ολοκληρωθεί, ενώ έξι ακόμη βρίσκονται σε εξέλιξη. Παράλληλα, τρία νέα έργα Έρευνας και Ανάπτυξης πρόκειται να ξεκινήσουν εντός του Ιουνίου του 2026.
Μεταξύ των έργων που έχουν ήδη περάσει στην πράξη συγκαταλέγεται το σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου «Κένταυρος», το οποίο αναπτύχθηκε από την Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία με την υποστήριξη του ΕΛΚΑΚ. Παράλληλα, βρίσκονται σε χρήση ή σε προχωρημένο στάδιο ανάπτυξης συστήματα αναγνώρισης, επιτήρησης και άλλες εφαρμογές που έχουν προκύψει από συνεργασίες με ελληνικές εταιρείες και ερευνητικούς φορείς.
«Έχουμε ένα σύνολο πρότζεκτ που αυτή τη στιγμή είναι ήδη σε χρήση από τις Ένοπλες Δυνάμεις και υπάρχει ένας αριθμός έργων που μέσα στη χρονιά θα μπουν σε παραγωγή», σημειώνει ο κ. Τζωρτζάκης.
Τα διδάγματα από τον πόλεμο στην Ουκρανία αλλά και από τις επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή έχουν επηρεάσει άμεσα τις προτεραιότητες του ελληνικού αμυντικού οικοσυστήματος. Η συζήτηση διεθνώς επικεντρώνεται πλέον στα αυτόνομα και μη επανδρωμένα συστήματα, τα οποία μεταβάλλουν ριζικά τον τρόπο διεξαγωγής των επιχειρήσεων.
«Τα αυτόνομα και τα μη επανδρωμένα συστήματα είναι πάρα πολύ σημαντικά. Όμως δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τον άνθρωπο. Μπορούν να αναλάβουν πολλές λειτουργίες, αλλά η τελική απόφαση πρέπει να παραμένει στον άνθρωπο, ειδικά όταν μιλάμε για οπλικά συστήματα», υπογραμμίζει ο κ. Τζωρτζάκης.
Επενδύσεις στην έρευνα και το ανθρώπινο δυναμικό
Παράλληλα με τα επιχειρησιακά προγράμματα, το ΕΛΚΑΚ επενδύει στην ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού και τεχνογνωσίας. Ήδη, έχουν διατεθεί περισσότερα από 1,3 εκατ. ευρώ για έξι ερευνητικά έργα των Ανώτατων Στρατιωτικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων, ενώ χρηματοδοτούνται 12 διδακτορικές έρευνες, αριθμός που αναμένεται να διπλασιαστεί. Την ίδια στιγμή υλοποιείται για πρώτη φορά στη χώρα εκπαιδευτικό πρόγραμμα του MIT για τις Ένοπλες Δυνάμεις με αντικείμενο τη θαλάσσια ρομποτική και τα αυτόνομα συστήματα.
Σημαντική είναι και η ελληνική παρουσία στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε το ΕΛΚΑΚ, έχουν υποβληθεί 410 προτάσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από τις οποίες εγκρίθηκαν 57, ενώ οι 34 περιλαμβάνουν ελληνική συμμετοχή. Συνολικά, το 61% των εγκεκριμένων προτάσεων φέρει ελληνική συμμετοχή, γεγονός που αναδεικνύει τη σταδιακή ενίσχυση της θέσης της χώρας στο ευρωπαϊκό αμυντικό οικοσύστημα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ανάπτυξη των τεχνολογιών διττής χρήσης. Η έκθεση «A Dual Use Nation: Startups», που εκπονήθηκε σε συνεργασία με την Endeavor Greece, καταγράφει μια αγορά σε φάση δυναμικής ανάπτυξης. Το 76% των startups δηλώνει ότι αναπτύσσει τεχνολογίες διττής χρήσης, το 63% δραστηριοποιείται στην τεχνητή νοημοσύνη και το 49% θεωρεί ότι η Ελλάδα μπορεί να αποκτήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην άμυνα μέσω της αξιοποίησής της.
Παράλληλα, το 84% των startups σχεδιάζει άντληση κεφαλαίων μέσα στο επόμενο δωδεκάμηνο, ενώ το 50% των επενδυτικών κεφαλαίων δηλώνει ότι ήδη επενδύει ή σχεδιάζει να επενδύσει στον συγκεκριμένο τομέα μέσα στην επόμενη διετία. Μέσω της πρωτοβουλίας Pitch Arena, περισσότερες από 55 νεοφυείς επιχειρήσεις αναζήτησαν χρηματοδότηση που ξεπερνά τα 100 εκατ. ευρώ μέσα στο 2026.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο κ. Τζωρτζάκης, η πρόκληση δεν περιορίζεται στη χρηματοδότηση. «Πρέπει να αλλάξουμε νοοτροπία. Να αποδεχθούμε ότι η αποτυχία μπορεί να μας κάνει καλύτερους. Το σημαντικό είναι να βρουν οι εταιρείες έναν πρώτο πελάτη και να προσαρμοστούν στις πραγματικές επιχειρησιακές ανάγκες».
Στο ίδιο πλαίσιο τοποθετεί και το ζήτημα της διαφάνειας στις αμυντικές προμήθειες. «Η διαφάνεια είναι απολύτως απαραίτητη. Όταν όμως μετατρέπεται σε γραφειοκρατία, πολλές φορές σταματά να φέρνει αποτέλεσμα. Πρέπει να παίρνονται γρήγορες αποφάσεις, να δοκιμάζονται περισσότερες από μία λύσεις και να επιλέγεται η καλύτερη», αναφέρει.
Κοιτάζοντας προς το μέλλον, το ΕΛΚΑΚ προετοιμάζει ήδη κοινή διακρατική αναπτυξιακή δράση με τη γαλλική Agence de l’innovation de défense, με ορίζοντα εκκίνησης το 2027 και αντικείμενο ολοκληρωμένα συστήματα αεράμυνας, ναυτικής άμυνας και δυνατότητες multi-domain teaming.
Για τον κ. Τζωρτζάκη, η ανάπτυξη του αμυντικού οικοσυστήματος είναι μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο και στρατηγική επιμονή. «Υπάρχουν τομείς όπου μπορούμε να παράξουμε άμεσα αποτέλεσμα, υπάρχουν άλλοι που χρειάζονται ενίσχυση και άλλοι όπου πρέπει να ξεκινήσουμε από το μηδέν. Είναι σαν τη γεωργία: όπου υπάρχει στάρι το θερίζεις, όπου είναι μικρό βάζεις λίπασμα και όπου δεν υπάρχει καθόλου ρίχνεις σπόρο».
Η προσπάθεια ανασυγκρότησης της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας εντάσσεται στη συνολική στρατηγική μεταρρύθμισης των Ενόπλων Δυνάμεων που προωθεί το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Κατά την εκδήλωση για τα δύο χρόνια λειτουργίας του ΕΛΚΑΚ, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας υπογράμμισε ότι «η αμυντική καινοτομία συνιστά βασικό πυλώνα της Εθνικής Άμυνας», επισημαίνοντας πως η χώρα οφείλει να εξελιχθεί και να αλλάξει το παραγωγικό της μοντέλο. Όπως ανέφερε, το ΕΛΚΑΚ αποτελεί ένα κρίσιμο εργαλείο για τη σύνδεση των επιχειρησιακών αναγκών των Ενόπλων Δυνάμεων με τις δυνατότητες της ελληνικής έρευνας, της βιομηχανίας και της καινοτομίας, σε μια περίοδο όπου η τεχνολογική αυτονομία και η αμυντική ανθεκτικότητα αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.
Ύστερα από μια μακρά περίοδο υποχώρησης, ιδιαίτερα στα χρόνια της οικονομικής κρίσης, η ελληνική αμυντική βιομηχανία δείχνει να αποκτά ξανά δυναμική. Το αν αυτή η προσπάθεια θα μεταφραστεί σε ισχυρή παραγωγική βάση, εξαγωγές και ουσιαστική επιχειρησιακή υπεραξία για τις Ένοπλες Δυνάμεις θα φανεί τα επόμενα χρόνια. Ωστόσο, για πρώτη φορά μετά από αρκετές δεκαετίες, η συζήτηση δεν αφορά μόνο εξοπλισμούς που αγοράζονται από το εξωτερικό, αλλά και τεχνολογίες που σχεδιάζονται, αναπτύσσονται και δοκιμάζονται στην Ελλάδα.