Πιστεύεται ότι το φαινόμενο έχει εξελικτικές ρίζες, αλλά υπάρχουν τρόποι να εξασφαλίσετε έναν καλό νυχτερινό ύπνο ακόμη και σε ένα άγνωστο μέρος.
Τα ξενοδοχεία καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια για να εξασφαλίσουν ότι οι επισκέπτες θα κοιμηθούν καλά, με τις πολυτελείς μάρκες να επενδύουν σε ιδιαίτερα ακριβά στρώματα και σεντόνια, προσφέροντας ακόμη και μενού μαξιλαριών.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Όμως αυτό δεν αρκεί για να αποτρέψει τις συνέπειες αυτού που οι ειδικοί στον ύπνο αποκαλούν «φαινόμενο της πρώτης νύχτας». Όσοι το βιώνουν χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να τους πάρει ο ύπνος, ξυπνούν πιο συχνά μέσα στη νύχτα και το φαινόμενο μπορεί να επηρεάσει τόσο τους συχνούς ταξιδιώτες όσο και όσους κάνουν σπάνια διακοπές.
Το φαινόμενο έχει επιβεβαιωθεί από δεκάδες μελέτες και θεωρείται ότι έχει εξελικτικές ρίζες, σύμφωνα με την Anna Wick, ανώτερη ερευνήτρια ύπνου στο Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ στην Ελβετία.
«Πιστεύεται ότι πρόκειται για προσαρμοστική αντίδραση: ο εγκέφαλος παραμένει σε επαγρύπνηση ενώ κοιμόμαστε σε ένα άγνωστο περιβάλλον», λέει η Wick.
Γιατί εμφανίζεται το φαινόμενο της πρώτης νύχτας
Ο Ahmad Mayeli, καθηγητής ψυχιατρικής και ερευνητής ύπνου στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπεργκ, αναφέρει ότι οι περισσότεροι το βιώνουν, και ότι ακόμη και όσοι μπορεί να μην το αντιλαμβάνονται πιθανότατα το αισθάνονται σε μικρό βαθμό. Κατά μέσο όρο, οι άνθρωποι κοιμούνται περίπου 20 έως 30 λεπτά λιγότερο σε ένα νέο περιβάλλον.
Η έρευνά του έδειξε ότι ο μετωπιαίος λοβός, μια περιοχή που συνδέεται με το βαθύτερο στάδιο του ύπνου, ήταν πιο δραστήριος, κάτι που υποδηλώνει αίσθηση εγρήγορσης. Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι όχι μόνο κοιμούνται λιγότερο, αλλά και πιο επιφανειακά.
«Είναι σαν τα δελφίνια, όπου ένα τμήμα του εγκεφάλου μένει ξύπνιο ενώ κοιμάσαι», λέει ο Mayeli. «Δεν είναι ακριβώς όπως στα δελφίνια, αλλά παρ’ όλα αυτά οι μελέτες δείχνουν ότι ένα μέρος του εγκεφάλου κοιμάται λιγότερο.»
Σημειώνει ότι η ηλικία παίζει ρόλο. Το φαινόμενο είναι πιο έντονο στα παιδιά, τους εφήβους και τους ηλικιωμένους, και συνήθως επιδεινώνεται με τα χρόνια. Οι άνθρωποι γύρω στα 20 επηρεάζονται λιγότερο.
Ο Mayeli υποψιάζεται ότι ο εγκέφαλος είναι «καλωδιωμένος» ώστε να αντιμετωπίζει με επιφύλαξη τα νέα μέρη, επειδή ιστορικά ήταν τα πιο επικίνδυνα για ξεκούραση.
«Δεν έχει σημασία αν πρόκειται για ξενοδοχείο Marriott ή για τη σαβάνα», λέει. «Ο εγκέφαλός σας δεν έχει λάβει το μήνυμα ότι αυτό το μέρος είναι απολύτως ασφαλές.»
Η Wick σημειώνει ότι τα στοιχεία δείχνουν πως το φαινόμενο υποχωρεί μετά την πρώτη νύχτα.
Η Lisa Strauss, ψυχολόγος με ειδίκευση στη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία των διαταραχών ύπνου, αναφέρει ότι αρκετοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο σε ένα νέο μέρος πέρα από αυτή την εξελικτική εγρήγορση.
Το ίδιο το ταξίδι μπορεί να έχει αρνητική επίδραση, ακόμη και μέσα στην ίδια ζώνη ώρας. Περιβαλλοντικοί παράγοντες ίσως δημιουργούν εμπόδια, όπως μια φωτεινή ένδειξη στον ανιχνευτή καπνού του δωματίου. Οι εντάσεις στις σχέσεις, για παράδειγμα όταν επισκέπτεστε μέλη της οικογένειας με τα οποία δεν νιώθετε ιδιαίτερα κοντά, μπορεί επίσης να συμβάλλουν.
Η Strauss επισημαίνει ότι κάποιοι άνθρωποι μπορεί να κοιμηθούν καλύτερα την πρώτη νύχτα εάν είναι εξαντλημένοι μετά από μια κουραστική ημέρα ταξιδιού ή αν ο τόπος τους προσφέρει αίσθηση αποστασιοποίησης από τις καθημερινές πιέσεις. Και όσοι δυσκολεύονται να κοιμηθούν στο σπίτι τους ενδέχεται να τα πάνε καλύτερα, γιατί δεν συνδέουν το νέο μέρος με προηγούμενες εμπειρίες κακού ύπνου.
Παρότι οποιοσδήποτε μπορεί να βιώσει το φαινόμενο της πρώτης νύχτας, η Strauss τονίζει ότι όσοι είναι γενικά πιο αγχώδεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι. Το φαινόμενο καταλήγει να λειτουργεί ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία: η ανησυχία για το αν θα καταφέρουν να κοιμηθούν είναι ακριβώς αυτό που τους κρατά ξύπνιους.
Πώς να κοιμηθείτε καλύτερα την πρώτη νύχτα
Η Strauss προτείνει γενικές πρακτικές υγιεινής του ύπνου, όπως το να κοιμάστε σε ένα δροσερό, σκοτεινό δωμάτιο την ίδια ώρα κάθε βράδυ, να ακολουθείτε μια σταθερή βραδινή ρουτίνα και να κλείνετε τις οθόνες αρκετή ώρα πριν πάτε για ύπνο. Αυτές οι πρακτικές είναι ιδιαίτερα βοηθητικές αν αρχίσετε – ή ξαναρχίσετε – να τις εφαρμόζετε τις ημέρες ή τις εβδομάδες πριν από ένα σημαντικό ταξίδι.
Προτείνει επίσης να προσπαθήσετε να κάνετε το νέο περιβάλλον «δικό σας», περνώντας λίγο παραπάνω χρόνο στο καινούριο κρεβάτι. Μπορείτε να διαβάσετε ή να κάνετε κάποια άλλη ήρεμη, οικεία δραστηριότητα ώστε η εμπειρία να φαίνεται λιγότερο ξένη. Μπορείτε ακόμη να πάρετε μαζί σας αντικείμενα που σας είναι γνώριμα, όπως ένα αγαπημένο μαξιλάρι ή κουβέρτα.
Για κάποιον που είναι ιδιαίτερα αγχωμένος, η Strauss συνιστά να οραματιστεί τον εαυτό του σε ένα ασφαλές, οικείο περιβάλλον στη φύση, όπως σε μια αγαπημένη πεζοπορία ή σε μια παραλία.
Καλό είναι να παρατηρείτε το άγχος που νιώθετε και στη συνέχεια να επαναλαμβάνετε θετικές φράσεις που μειώνουν την υπερεγρήγορση. Η δική της πρόταση: «Είθε να γνωρίζεις πως είσαι ασφαλής. Είθε να γνωρίζεις πως είσαι αγαπητός. Είθε να είσαι γαλήνιος.»
Ο Mayeli λέει ότι το φαινόμενο της πρώτης νύχτας δεν είναι κάτι για το οποίο πρέπει να ανησυχούμε ιδιαίτερα και ότι οι άνθρωποι μπορούν εύκολα να αναπληρώσουν μία ή δύο χαμένες ώρες ύπνου από μία μόνο νύχτα. Ωστόσο, συνιστά να φτάνετε μια μέρα νωρίτερα για να προσαρμοστείτε, εάν έχετε μια σημαντική συνάντηση ή εκδήλωση.
«Αν η αυριανή μέρα έχει σημασία, φτάστε εκεί μία νύχτα νωρίτερα», λέει, «ώστε να κοιμηθείτε όπως συνήθως όταν αυτό μετράει.»