Η πρώτη ταινία του Πάβελ Παβλικόφσκι μετά από οκτώ χρόνια με τη Σάντρα Χίλερ και τον Χανς Τσίσλερ ως Έρικα και Τόμας Μαν σε οδικό ταξίδι στη Γερμανία του Ψυχρού Πολέμου
Μετά την παγκόσμια πρεμιέρα του σε Διαγωνιστικό τμήμα στο 79ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών, όπου ο Πολωνός σκηνοθέτης Πάβελ Παβλικόφσκι κέρδισε για δεύτερη φορά το βραβείο καλύτερης σκηνοθεσίας, έπειτα από το Cold War του 2018, το Ojczyzna (Fatherland) είναι ακόμη ένα ασπρόμαυρο ιστορικό στιγμιότυπο που εστιάζει σε ένα ζευγάρι παρασυρμένο από τα κύματα της Ιστορίας.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Αντί για εραστές, επικεντρώνεται σε έναν πατέρα, τον Γερμανό βραβευμένο με Νόμπελ Τόμας Μαν («Θάνατος στη Βενετία», «Δόκτωρ Φάουστους») και την κόρη του, Έρικα.
Ο Τόμας (Χανς Τσίσλερ) επιστρέφει στη γενέτειρά του, τη Γερμανία, μόλις τέσσερα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου. Αφού έφυγε το 1933 για τις ΗΠΑ, αυτός ο «εθνικός θησαυρός» που γυρίζει πίσω ετοιμάζεται να τιμηθεί με δύο διακρίσεις, με διαφορά λίγων μόνο ημερών.
Η πρώτη είναι στη Δυτική Γερμανία, υπό αμερικανική κατοχή. Η δεύτερη είναι στην Ανατολική Γερμανία, υπό σοβιετικό έλεγχο. Και οι δύο πλευρές θέλουν να οικειοποιηθούν τον Μαν ως «δικό τους», με τους Δυτικογερμανούς να ελπίζουν ότι η διάσημη πνευματική φυσιογνωμία θα αγκαλιάσει τον καπιταλισμό, ενώ οι Ανατολικογερμανοί υποστηρίζουν ότι ο Γκαίτε, η μεγάλη επιρροή του Μαν, θα συμφωνούσε με τις μαρξιστικές αξίες.
Η Έρικα (Σάντρα Χίλερ) δεν θέλει να συνοδεύσει τον πατέρα της στον τόπο που κάποτε αποκαλούσε σπίτι της. Το ίδιο ισχύει και για τον απογοητευμένο αδελφό της, τον Κλάους (Άουγκουστ Ντιελ), που ζει στη Γαλλία και του οποίου το βιβλίο «Μεφίστο» απαγορεύτηκε λόγω της αντιναζιστικής του στάσης.
«Ποτέ ξανά Γερμανία, άσχημος τόπος, άσχημοι άνθρωποι, μια γλώσσα φτιαγμένη για ψέματα», λέει στην αδελφή του στο τηλέφωνο.
Ο Τόμας επιμένει να πάνε, ακόμη κι αν το ταξίδι στη Βαϊμάρη θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την αμερικανική του υπηκοότητα. Η Έρικα, απρόθυμα, συμφωνεί να τον συνοδεύσει, αναλαμβάνοντας χρέη βοηθού, μεταφράστριας, διορθώτριας ομιλιών, μπαρμπέρισσας και οδηγού. Ως μικρή αποζημίωση, ανυπομονεί να δει ξανά τον Κλάους, αν τελικά εμφανιστεί...
Καθώς πατέρας και κόρη ξεκινούν το οδοιπορικό τους μέσα από μια διχασμένη Γερμανία, οι οικογενειακές ρωγμές βγαίνουν στην επιφάνεια, καθώς αντικρίζουν τις πληγές του πολέμου σε έναν τόπο που δεν υπάρχει πια.
Με πολλούς τρόπους, το Fatherland λειτουργεί ως τρίτο μέρος μιας άτυπης τριλογίας που άρχισε με το οσκαρικό Ida (2013) και το Cold War, το στυλιστικό του αδελφάκι, που επίσης χρησιμοποιεί έντονη ασπρόμαυρη φωτογραφία, το φορμά Academy και διαδραματίζεται σε μια ευρωπαϊκή σκηνή στοιχειωμένη από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Παρά την αίσθηση οικειότητας, η επιστροφή του Παβλικόφσκι είναι σεμινάριο ατμόσφαιρας και λεπτών αποχρώσεων, αλλά και μια διεισδυτική διερεύνηση του πένθους, της ιδεολογικής εργαλειοποίησης της κουλτούρας και της έννοιας του ανήκειν.
«Πάμε σπίτι μας», λέει η Έρικα στον πατέρα της στη διάρκεια του ταξιδιού τους.
«Πού είναι αυτό;» απαντά εκείνος, υπογραμμίζοντας ότι το Fatherland μιλά για δύο χαμένες ψυχές, των οποίων η πατρίδα έχει χαθεί για πάντα και έχει αντικατασταθεί από δύο αντίπαλες πλευρές που διεκδικούν την κληρονομιά τους.
Στη σφιχτή διάρκεια των 82 λεπτών, ο Παβλικόφσκι μεταμορφώνει το Fatherland και σε μια εύθραυστη ιστορία φαντασμάτων, όπου οι ήρωές του στοιχειώνονται από απουσίες, ιστορικές και προσωπικές. Ο σταθερός του διευθυντής φωτογραφίας, Λουκάς Ζαλ, προσθέτει μια στοιχειωμένη ομορφιά στα θέματα, μέσα από σχολαστικά στημένα στατικά κάδρα και κλειστοφοβικά, μεγάλα μονοπλάνα.
Όσο για τη Χίλερ, κάνει την Έρικα τη ζωντανή καρδιά του Fatherland και προσθέτει άλλη μία δυνατή ερμηνεία στη φιλμογραφία της. Η Έρικα Μαν είναι ήδη μια συναρπαστική μορφή ως πολεμική ανταποκρίτρια, ηθοποιός και συγγραφέας, αλλά η ηθοποιός την φορτίζει με χειροπιαστή θλίψη και καταπιεσμένο πόνο. Είτε πνίγει το μίσος της είτε ξεσπά στιγμιαία όταν συναντά τον πρώην σύζυγό της και υποστηρικτή των ναζί Γκούσταφ Γκρύντγκενς (Γιόαχιμ Μάγερχοφ), κάθε μορφασμός και κίνηση της Χίλερ είναι ζυγισμένα και απόλυτα ελεγχόμενα. Το πώς έφυγε από τις Κάννες χωρίς Φοίνικα παραμένει αίνιγμα.
Όταν η Έρικα καταλήγει με τον πατέρα της να κάθονται στα ερείπια μιας μισογκρεμισμένης εκκλησίας, όπου ένας μοναχικός οργανίστας παίζει Μπαχ, η Χίλερ και ο Τσίσλερ προσφέρουν μία από τις πιο συνταρακτικές σκηνές που είναι πιθανό να δούμε μέσα στη χρονιά.
Σε έναν χώρο γεμάτο ομορφιά και φθορά, τα απωθημένα συναισθήματα βγαίνουν επιτέλους στην επιφάνεια και το βάρος τους αναγνωρίζεται. Είναι μια απλή και κομψή στιγμή την οποία ο Παβλικόφσκι χειρίζεται με τη λεπτότητα που της αξίζει, μια συναισθηματική εκτόνωση όπου τα πάντα λέγονται στη σιωπή.
Θα χρειαστεί μια εξαιρετικά συναρπαστική ταινία για να ξεπεράσει το Fatherland όταν κάνουμε τον απολογισμό των καλύτερων κινηματογραφικών προσφορών του 2026.
Fatherland προβάλλεται ήδη στις πολωνικές αίθουσες και θα κυκλοφορήσει σταδιακά στην υπόλοιπη Ευρώπη από τον Σεπτέμβριο και μετά.