Η σύνοδος COP17 στη Μογγολία αναζητά λύσεις για την υποβάθμιση της γης

Η γεωγραφία μας λέει ότι το 70% της ξηράς στον πλανήτη είναι κατάλληλο για ανθρώπινη ζωή. Το υπόλοιπο είναι ένα ακραίο περιβάλλον όπου οι άνθρωποι δύσκολα επιβιώνουν. Όμως αυτή η αναλογία αλλάζει γρήγορα. Το 40% των εδαφών που χρησιμοποιεί η ανθρωπότητα για να συντηρηθεί είναι ήδη υποβαθμισμένο και γίνεται άγονο. Λόγω της κλιματικής αλλαγής, της ξηρασίας, της κακής χρήσης της γεωργικής γης και άλλων ανθρώπινων δραστηριοτήτων, μεγάλο μέρος της κατοικήσιμης γης μετατρέπεται σε έρημο, ενώ οι φυσικές, γνωστές έρημοι επεκτείνονται καθημερινά.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η κρίση αυτή εντοπίστηκε και τα αποτελέσματά της περιγράφηκαν επιστημονικά ήδη από τον 20ό αιώνα. Τα Ηνωμένα Έθνη απηύθυναν έκκληση στα κράτη-μέλη, τονίζοντας ότι κάθε κοινότητα χρειάζεται γη για να στηρίξει τη ζωή. Χωρίς γη δεν υπάρχει τροφή και αυτό πυροδοτεί φτώχεια, μετανάστευση και συγκρούσεις. Γι’ αυτό εγκρίθηκε το 1994 η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης (UNCCD), η οποία τέθηκε σε ισχύ το 1996. Συμμετέχουν 197 συμβαλλόμενα μέρη, που συνεδριάζουν τακτικά για να αναζητήσουν μηχανισμούς αντιμετώπισης της ερημοποίησης και της υποβάθμισης της γης.

Φέτος, τα Ηνωμένα Έθνη ανέθεσαν στη Μογγολία τη διοργάνωση της Διάσκεψης των Μερών, COP17. Η διάσκεψη άνοιξε στις 17 Αυγούστου στην πρωτεύουσα Ουλάν Μπατόρ, με τη συμμετοχή της πλειονότητας των κρατών-μελών της UNCCD και περισσότερων από 400 διαφορετικών οργανώσεων και εκπροσώπων κοινοτήτων.

Οι κρατικοί εκπρόσωποι εξειδικεύουν τα σχέδια και τη χρηματοδότηση της UNCCD. Πρόκειται για τον μόνο νομικά δεσμευτικό μηχανισμό που αντιμετωπίζει την υποβάθμιση της γης. Μαζί τους, εκατοντάδες ειδικοί από την ακαδημαϊκή κοινότητα, ΜΚΟ και κρατικούς φορείς έχουν συγκεντρωθεί για να ανταλλάξουν εμπειρίες από την απώλεια εδαφών και να μοιραστούν σκέψεις και σχέδια για το πώς θα σταματήσει η ερημοποίηση και η υποβάθμιση της γης.

Η ανάγκη για άμεση δράση αποτυπώνεται σε αριθμούς. Σχεδόν τρεισήμισι δισεκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη πλήττονται από την υποβάθμιση της γης. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, κοστίζει στα κράτη και στις τοπικές κοινωνίες περίπου 900 εκατομμύρια δολάρια ετησίως να αντιμετωπίσουν το φαινόμενο και να προστατεύσουν τον πληθυσμό από την απώλεια εισοδήματος και πηγών τροφής.

Τα φαινόμενα ξηρασίας έχουν αυξηθεί κατά τα δύο τρίτα από το 2000.

Το νερό εξελίσσεται σε σπάνιο πόρο και η ζήτηση αναμένεται να υπερβεί τα διαθέσιμα αποθέματα κατά 40% έως το 2030.

Το 85% των πληττόμενων ανθρώπων ζει σε χώρες με μεσαία και χαμηλά εισοδήματα και μεγάλο μέρος της μαζικής μετανάστευσης συνδέεται με την έλλειψη τροφής και εισοδήματος λόγω της υποβάθμισης της γης.

Η ιστορία της χώρας που φιλοξενεί τη διάσκεψη, της Μογγολίας, όπου το κόστος παραγωγής ενός καρβελιού ψωμιού έχει τριπλασιαστεί μέσα σε μόλις μία δεκαετία, επαναλήφθηκε από όλες τις άλλες συμμετέχουσες περιοχές. Από την πρώτη στιγμή οι ηγέτες έσπευσαν να υπογραμμίσουν ότι η COP17 δεν αφορά κάποιον μακρινό περιβαλλοντικό κίνδυνο, αλλά ένα πρόβλημα που είναι ήδη εδώ και επιδεινώνεται μήνα με τον μήνα.

«Το φετινό καλοκαίρι είδαμε σε διάφορα σημεία του κόσμου, και στην Ευρώπη, πώς η ξηρασία διέκοψε τη μεταφορά μέσω ποταμών και πίεσε την παραγωγή ενέργειας. Μείωσε τις γεωργικές αποδόσεις και προκάλεσε δασικές πυρκαγιές με απώλειες ανθρώπινων ζωών. Παρόμοιες ιστορίες καταγράφονται σε περιοχές του πλανήτη που ποτέ δεν πιστεύαμε ότι θα επηρεάζονταν. Το μήνυμα είναι σαφές: οι ξηρασίες δεν αποτελούν πλέον μόνο ένα περιβαλλοντικό ζήτημα, δεν είναι απλώς απουσία βροχής ή ένα γεωγραφικό-περιβαλλοντικό φαινόμενο. Πρόκειται για έναν συστημικό κίνδυνο για την ασφάλεια της τροφής και του νερού, για το διεθνές εμπόριο, τον ενεργειακό εφοδιασμό, τα μέσα διαβίωσης και, απλούστερα, για τη σταθερότητα και την ευημερία», δήλωσε η δρ Γιασμίν Φουντ, εκτελεστική γραμματέας της UNCCD, στην τελετή έναρξης.

Η Μογγολία επιλέχθηκε ως τόπος διεξαγωγής της COP17 για τρεις λόγους. Πρώτον, εξέφρασε την πρόθεσή της να φιλοξενήσει τη διάσκεψη και υπέβαλε αίτηση πριν από τέσσερα χρόνια. Δεύτερον, συγκαταλέγεται στις χώρες που βιώνουν έντονα τις συνέπειες της υποβάθμισης της γης. Κατά τις τελευταίες οκτώ δεκαετίες η μέση θερμοκρασία στη Μογγολία έχει αυξηθεί κατά 2 βαθμούς Κελσίου και οι βροχοπτώσεις έχουν μειωθεί σημαντικά. Οι άνεμοι μεταφέρουν πλέον άμμο από την έρημο Γκόμπι πάνω από τις μογγολικές πεδιάδες μέχρι τη Νότια Κορέα και ακόμη και την Ιαπωνία. Τρίτον, και εξίσου σημαντικό, η χώρα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των παγκόσμιων προσπαθειών για την αντιμετώπιση της εξάπλωσης των ερήμων.

«Η Μογγολία, η απέραντη χώρα μας, είναι από τις πλέον πληγείσες από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα ο κόσμος. Σε αυτή τη μεγάλη επικράτεια, όπου αντιστοιχούν μόλις δύο άνθρωποι ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, το 77% της χώρας, ή αλλιώς οκτώ στα δέκα βήματα πάνω στη γη, επηρεάζονται από την ερημοποίηση και καλύπτονται ολοένα περισσότερο από τις επεκτεινόμενες αμμοθίνες», είπε ο πρωθυπουργός της Μογγολίας, υπενθυμίζοντας ότι από τότε που η χώρα του προσχώρησε στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης, έχει εντάξει πολλές σχετικές δράσεις στα αναπτυξιακά της σχέδια.

Αναλαμβάνοντας τον ρόλο της προέδρου της COP17, η υπουργός Εξωτερικών της Μογγολίας Μπατσετσέγκ Μπατμούνχ δεσμεύτηκε για την πλήρη προσήλωση της χώρας της στην αντιμετώπιση της υποβάθμισης της γης, πάνω στην οποία είναι χτισμένο το υφαντό του νομαδικού της έθνους. Μια δέσμευση που συνοδεύεται από τις δράσεις που έχουν ήδη υλοποιηθεί.

«Σήμερα, η Μογγολία συμβάλλει στις παγκόσμιες προσπάθειες μέσα από εθνικές πρωτοβουλίες με στόχο την προστασία των οικοσυστημάτων, την καταπολέμηση της ερημοποίησης, την αποκατάσταση υποβαθμισμένων εδαφών, την ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας και την αύξηση της ανθεκτικότητας των ανθρώπων και των κοινοτήτων μας. Το Εθνικό Κίνημα “Ένα δισεκατομμύριο δέντρα”, η “Επανάσταση της τροφής”, οι πρωτοβουλίες “Λευκός χρυσός” και “Unlock”, που ξεκίνησαν ο πρόεδρος και ο πρωθυπουργός της Μογγολίας, μαζί με τον πρόσφατα θεσπισμένο νόμο για την κλιματική αλλαγή, αποτελούν απτές εκφράσεις αυτής της εθνικής δέσμευσης. Σε πολυμερές επίπεδο, η Μογγολία πήρε την πρωτοβουλία για την απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών που ανακηρύσσει το 2026 Διεθνές Έτος των λιβαδιών και των κτηνοτρόφων», ανέφερε η υπουργός Εξωτερικών Μπατμούνχ.

Ποιες είναι οι λύσεις και τι μπορεί να πετύχει η COP17;

Δεν υπάρχει μία και μοναδική λύση στο πρόβλημα της ερημοποίησης, καθώς κάθε περιοχή αντιμετωπίζει τις δικές της ειδικές δυσκολίες με την ξηρασία, την υποβάθμιση της γης και τις συνέπειές τους. Το τεράστιο κόστος που απαιτείται για την αντιμετώπιση του προβλήματος, το οποίο εκτιμάται σε σχεδόν 6.500 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, μοιάζει με χαμένη υπόθεση. Ωστόσο δεν είναι έτσι.

Οι ειδικοί έχουν υπολογίσει – και οι επιχειρηματίες έχουν αποδείξει – ότι σε πολλά έργα που στοχεύουν να σώσουν το έδαφος από τη μετατροπή του σε επιφάνεια που θυμίζει τον Άρη, για κάθε 1 δολάριο που επενδύεται μπορούν να επιστρέψουν 7 έως 30. Πρόκειται για επενδύσεις σε βιώσιμη παραγωγή τροφίμων και πράσινα έργα, όλα κερδοφόρα.

Αυτό είναι θετικό, διότι επιτρέπει στη ιδιωτική χρηματοδότηση να διοχετευθεί στις λύσεις που είναι τόσο αναγκαίες. Από την ίδρυση της UNCCD, πολλές χώρες έχουν υιοθετήσει μέτρα και τα έχουν εντάξει στα αναπτυξιακά τους προγράμματα. Έχουν δημιουργηθεί συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

«Οι χώρες έχουν ήδη δεσμευθεί για την αποκατάσταση ενός δισεκατομμυρίου εκταρίων έως το 2030 και περισσότερες από 70 έχουν ήδη υποβάλει τα σχέδια διαχείρισης της ξηρασίας. Άρα δεν ξεκινάμε από το μηδέν. Πάνω από 100 χώρες θέλουν να μετατρέψουν τα σχέδια για τη γη σε συγκεκριμένα έργα, επενδύσιμα έργα με δυναμικό 2 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Περισσότερες από 300 επιχειρήσεις συνεργάζονται ήδη μαζί μας εδώ», σημειώνει η εκτελεστική γραμματέας Φουντ.

Στη διάσκεψη συμμετέχουν πολλοί εταιρικοί φορείς, καθώς στόχος είναι να αξιοποιηθούν ιδιωτικά κεφάλαια, και μόνο η χώρα υποδοχής προσδοκά να κατευθυνθούν πάνω από 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια στα προγράμματά της για αναδασώσεις, πράσινη ενέργεια και βιώσιμη γεωργία.

Εξίσου σημαντική επίδραση των διασκέψεων COP είναι η επαφή μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων στην προσπάθεια για τη διάσωση των εδαφών. Σε αυτήν τη συγκεκριμένη διάσκεψη, περισσότεροι από 500 εκπρόσωποι αυτόχθονων κοινοτήτων, από τον Αμαζόνιο, την Αφρική μέχρι τις ασιατικές στέπες, είχαν τη δυνατότητα να μιλήσουν, να περιγράψουν τα προβλήματά τους και να παρουσιάσουν τις προτεινόμενες λύσεις τους.

Με 60 οργανισμούς που παρουσιάζουν τις λύσεις τους και περισσότερες από 400 πολιτιστικές και επιστημονικές εκδηλώσεις, η COP17 αναμένεται να είναι μία από τις πιο έντονες και ζωντανές διασκέψεις κατά τη διάρκεια των 12 ημερών της.

Οι διοργανωτές εκτιμούν ότι περισσότεροι από 30.000 άνθρωποι θα επισκεφθούν τη διοργάνωση μέχρι το κλείσιμό της, στις 28 Αυγούστου.