Το Euronews Culture μίλησε με τη Γερμανίδα φωτογράφο Έλεν φον Ούνβερτ για το ημερολόγιο Toiletpaper 2027, τη ματιά της στη φωτογραφία μόδας και τις ιστορίες πίσω από τις εμβληματικές εικόνες της.
Αν έχετε δει ποτέ μια φωτογραφία μόδας όπου η γυναίκα μοιάζει να ξεφεύγει από κάτι, να τρέχει πάνω σε τακούνια, να γελά με τα εσώρουχα ή να κλέβει αυτοκίνητο φορώντας τουαλέτα, το πιθανότερο είναι ότι έχετε δει μια εικόνα της Έλεν φον Ούνβερτ. Ίσως απλώς να μην ξέρατε ότι ήταν δική της.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, η Γερμανίδα φωτογράφος έχει χτίσει το όνομά της με πορτρέτα αισθησιακά, προκλητικά και παιχνιδιάρικα.
Από διαφημίσεις πολυτελών οίκων μέχρι περιοδικά μόδας, έχει ασκήσει τεράστια επιρροή όλα αυτά τα χρόνια, τελειοποιώντας ένα στυλ φωτογράφισης που συχνά αντιγράφεται. Με λίγα λόγια, η φον Ούνβερτ δεν αποτύπωσε απλώς τη μόδα, τη διαμόρφωσε η ίδια.
Έχει αναπτύξει αυτό που αναγνωρίζεται ευρέως ως το «γυναικείο βλέμμα» και έχει αλλάξει το ποιος μπορεί να είναι σέξι και, κυρίως, ποιος αποφασίζει.
Ίσως αυτό να οφείλεται στα δέκα χρόνια που πέρασε η ίδια ως μοντέλο και στο ότι γνώριζε πολύ καλά πώς είναι να σου λένε «μείνε ακίνητη και να είσαι όμορφη».
Σε αυτή την έκδοση του European Lens, η φον Ούνβερτ μιλά για τη ζωή και την εποχή της, για τη στιγμή που έπιασε για πρώτη φορά κάμερα στα χέρια της, για τα γέλια στο πλατό και για το πώς «χαλαρώνει» με τις διασημότητες.
Εκμεταλλευτήκαμε επίσης την ευκαιρία για μια κρυφή ματιά σε ένα από τα πιο πρόσφατα πρότζεκτ της, μια συνεργασία με το περιοδικό σύγχρονης τέχνης Toiletpaper, που δημιούργησαν ο Μαουρίτσιο Κατελάν και ο Πιερπάολο Φεράρι.
Υπήρξατε μοντέλο και γίνατε γνωστή χάρη στο ιδιαίτερο βλέμμα σας και, κυρίως, τον τρόπο με τον οποίο φωτογραφίζετε τις γυναίκες και τη δύναμη που τους δίνετε στις εικόνες σας. Πώς προέκυψε αυτό;
Έλεν φον Ούνβερτ: Νομίζω πως η μεγαλύτερη έμπνευση ήταν το ότι υπήρξα μοντέλο επί δέκα χρόνια και ήμουν αρκετά απογοητευμένη, γιατί πάντα ήθελα να εκφράζομαι μπροστά στην κάμερα, να κινούμαι, να κάνω χαζομάρες και να δείχνω την προσωπικότητά μου. Οι φωτογράφοι έλεγαν πάντα: «Όχι, όχι, όχι, μην κουνιέσαι. Κοίτα αριστερά, δεξιά και απλώς πόζαρε».
Δεν ένιωσα ποτέ πραγματικά καλά με αυτό. Πάντα έβλεπα τις φίλες μου, τα άλλα μοντέλα, να ζουν τη ζωή τους και να είναι τόσο όμορφες. Μετά από δέκα χρόνια στο μόντελινγκ, ο τότε φίλος μου μού χάρισε μια κάμερα και μου είπε: «Έχει ένα συν, έναν κύκλο και ένα μείον. Όταν ανάβει ο κύκλος, πατάς το κουμπί». Αυτό ήταν το ταχύρρυθμο μάθημά μου.
Μετά άρχισα να φωτογραφίζω τις φίλες μου, τα μοντέλα. Τις έντυνα με τα ρούχα μου. Είχα πάντα διασκεδαστικά ρούχα, όπως βίνταζ κομμάτια από το παζάρι. Τις έντυνα, τους έκανα το μακιγιάζ. Γρήγορα παρατήρησα ότι είχαμε φοβερή χημεία και ότι συμπεριφέρονταν διαφορετικά. Ένιωθαν ελεύθερες και παιχνιδιάρες. Εγώ πάθαινα πάθος με αυτό πάρα πολύ γρήγορα. Είχαμε σκοτεινό θάλαμο στο μικροσκοπικό μας διαμέρισμα και ο φίλος μου μού έμαθε να εμφανίζω φωτογραφίες. Άρχισα να τυπώνω τις εικόνες μου και κόλλησα. Δούλευα όλη νύχτα και τις κολλούσα στους τοίχους στο μικρό μου μπάνιο. Έτσι ξεκίνησα.
Εξακολουθείτε να εκπλήσσετε τον εαυτό σας; Πώς έχει αλλάξει η προσέγγισή σας με τα χρόνια;
Δεν έχει αλλάξει πραγματικά. Φυσικά, από τότε έχω κάνει μια εκπληκτική καριέρα και στάθηκα πολύ, πολύ τυχερή. Γνώρισα πάρα πολλούς υπέροχους ανθρώπους. Αλλά εξακολουθώ να αγαπώ να αιχμαλωτίζω τη ζωή και εκείνες τις στιγμές που είναι αληθινές και αυθόρμητες. Μέσα από αυτόν τον τρόπο νιώθω μια φοβερή σύνδεση με τους ανθρώπους.
Καθώς μιλούσατε, σκέφτηκα την πρόσφατη ιστορία με την καμπάνια της Σίντνεϊ Σουίνι. Όσον αφορά την αντικειμενοποίηση των γυναικών, πιστεύετε ότι τα πράγματα έχουν βελτιωθεί ή έχουν πάει πίσω;
Εγώ δεν αντικειμενοποίησα ποτέ τις γυναίκες. Αυτό ήταν το θέμα μου. Νομίζω ότι η Σίντνεϊ Σουίνι αποφασίζει μόνη της τι θέλει να κάνει, και αυτό είναι που θέλει. Δεν την νοιάζει, και κάπως το βρίσκω υπέροχο. Φυσικά, δεν είναι όλοι ευχαριστημένοι με αυτό, αλλά εκείνη ζει τη ζωή της, κι έτσι πρέπει να είναι.
Ήθελα να σας ρωτήσω για τις τεχνικές, ειδικά για την τεχνολογία και το πώς έχει εξελιχθεί η φωτογραφία. Πώς χρησιμοποιείτε σήμερα τα σύγχρονα εργαλεία; Τόσοι πολλοί άνθρωποι έχουν πλέον ισχυρές κάμερες στην τσέπη τους. Επηρεάζει αυτό το όραμά σας;
Καταρχήν, σχεδόν όλοι έχουν ένα τηλέφωνο. Οι άνθρωποι δεν έχουν καν φωτογραφικές. Είναι πια σπάνιο να δεις κάποιον με φωτογραφική μηχανή. Ναι, φυσικά, αυτό έχει επηρεάσει τα πράγματα τρομερά. Ίσως ήμουν από τους τελευταίους που πέρασαν στην ψηφιακή εποχή, γιατί λάτρευα το φιλμ. Το αγαπώ ακόμη και μάλιστα όλο και περισσότερο ξαναφωτογραφίζω με φιλμ.
Με το φιλμ έχεις έναν συγκεκριμένο κόκκο και μια συγκεκριμένη ποιότητα. Δεν μπορείς πραγματικά να το αλλάξεις μετά, ενώ με το ψηφιακό έχεις τα αρχεία RAW και όλες τις δυνατότητες του κόσμου για να κάνεις ό,τι θέλεις. Είναι υπέροχο, αλλά είναι και πιο δύσκολο να βρεις το στυλ σου. Εγώ είχα το στυλ μου από πριν και το κράτησα, αλλά οι δυνατότητες είναι αμέτρητες.
Όπως λέω, είναι πιο δύσκολο να βρεις το στυλ σου. Και, φυσικά, υπάρχει και το iPhone. Το λατρεύω κι αυτό. Είναι απίστευτο, με όλες τις δυνατότητες και τις επιλογές. Μπορείς να τραβάς βίντεο, να μοντάρεις, να κάνεις τόσα πολλά πράγματα και μετά έχεις το Instagram ως άμεσο κανάλι. Αλλά την ίδια στιγμή υπάρχουν τόσο πολλές εικόνες. Υπάρχει υπερφόρτωση εικόνων, και οι άνθρωποι απλώς σκρολάρουν, σκρολάρουν, σκρολάρουν. Καμιά φορά περνάς τόσο πολύ χρόνο για να δημιουργήσεις μια εικόνα με μια μεγάλη ομάδα, σκέφτεσαι «ουάου, τώρα βγήκε στον κόσμο» και δύο δευτερόλεπτα μετά έχει εξαφανιστεί.
Νιώθετε ότι αυτό έχει επηρεάσει τη διαδικασία σας όταν φωτογραφίζετε; Σκέφτεστε, «εντάξει, αυτό μπορεί αύριο να πεταχτεί»; Ξοδεύετε τον ίδιο χρόνο για να συνθέσετε και να πετύχετε το σωστό καρέ;
Ναι, γιατί αυτό που αγαπώ στη φωτογραφία, πρώτα απ’ όλα, είναι η ομαδική δουλειά. Λατρεύω να διαλέγω την ομάδα: τους ανθρώπους για τα μαλλιά, το μακιγιάζ, το στυλ, το σκηνικό. Το λατρεύω. Πάντα λέω ότι αν δεν ήμουν φωτογράφος, θα ήμουν διευθύντρια σε τσίρκο. Είναι λίγο έτσι: διαλέγεις την ομάδα. Θέλεις να είναι δημιουργικοί, αλλά θέλεις επίσης να περνάς καλά μαζί τους. Για μένα, η χαρά είναι στη δημιουργία. Δεν σκέφτομαι τι θα γίνει αύριο.
Και μετά είναι το «ταλέντο», φυσικά. Πρέπει να υπάρχει σύνδεση με το πρόσωπο, είτε είναι μοντέλο, είτε τραγουδιστής, είτε ηθοποιός. Αγαπώ τη διαδικασία, οπότε δεν το βλέπω ως κάτι αναλώσιμο, γιατί, ευτυχώς, μπορώ να κάνω βιβλία και εκθέσεις. Σκέφτεσαι, «α, ίσως μια μέρα αυτή η εικόνα να είναι σε έναν τοίχο και κάποιος να την αγοράσει» ή κάτι τέτοιο.
Ας μιλήσουμε για τη σχέση σας με το «ταλέντο», γιατί τόσες πολλές από τις φωτογραφίες σας είναι εμβληματικές. Πάντα αναρωτιέμαι: πώς τους πείσατε να το κάνουν αυτό;
Αυτό είναι που ανέφερα στην αρχή. Νομίζω ότι υπάρχει κάτι σε μένα και στην κάμερά μου που κάνει τον κόσμο να νιώθει ελεύθερος μπροστά της. Δεν ξέρω, υπάρχει κάτι ιδιαίτερο στον φακό. Ακόμη και τα ζώα αρχίζουν να συμπεριφέρονται περίεργα.
Φυσικά, έχω τα κόλπα μου. Έχω πάντα μουσική. Λατρεύω τη ντίσκο μουσική, κάτι με το οποίο όλοι μπορούν να χαλαρώσουν. Βλέπω όλη την ομάδα να διασκεδάζει και να χορεύει στο φόντο. Πριν πάω σε μια φωτογράφιση, πρέπει να ξέρω ότι μπορώ να συνδεθώ με αυτούς τους ανθρώπους. Με ορισμένους ξέρω ότι δεν θα βγάλω σπουδαίες φωτογραφίες. Είναι κάτι στα μάτια τους, κάτι στον τρόπο που είναι. Έχει περισσότερο να κάνει με την προσωπικότητά τους.
Κοιτάζοντας πίσω στην καριέρα σας, ποιος ξεχωρίζει στο πορτφόλιό σας; Υπάρχουν φωτογραφίες για τις οποίες σκέφτεστε «ναι, αν έπρεπε να διαλέξω πέντε κορυφαίες, αυτές είναι που με κάνουν πιο περήφανη» ή εικόνες με μια ιστορία από πίσω που σας κάνει να λέτε «ποτέ δεν πίστευα ότι θα το πετυχαίναμε, με τον τρόπο που ξεκινήσαμε»;
Φυσικά, στην αρχή της καριέρας μου, η Κλαούντια Σίφερ ήταν από τις αγαπημένες μου. Όχι μόνο η φωτογραφία, αλλά, φυσικά, εκείνη η μία φωτογραφία της με το κορσέ. Είναι πολύ διάσημη και ίσως η πιο διάσημη εικόνα που έχω κάνει. Ήταν τόσο διασκεδαστική περίοδος, να γνωρίζω αυτό το κορίτσι και να λέω: «Κοίτα, μοιάζει με τη Μπριζίτ Μπαρντό. Ας της κάνουμε μαλλιά και μακιγιάζ για να μοιάζει με τη Μπριζίτ Μπαρντό».
Μετά άρχισα να δουλεύω για τη Guess και είπα στον Πολ Μαρτσιανό: «Κοίτα αυτό το κορίτσι», γιατί πάντα του άρεσε εκείνη η κινηματογραφική αύρα των ’50s και ’60s, το γαλλικό και ιταλικό σινεμά. Μου είπε: «Ναι, ας το δοκιμάσουμε». Τη φωτογραφίσαμε μέσα σε μια νύχτα, και όταν βγήκαν οι φωτογραφίες, όλοι μιλούσαν γι’ αυτές. Φυσικά, τότε δεν υπήρχε Instagram. Έτσι ξεκίνησε πραγματικά η καριέρα μου, και αυτό είναι πολύ σημαντικό για μένα.
Και μετά υπάρχουν τόσοι άλλοι. Έκανα τη Ναόμι Κάμπελ και τράβηξα τόσες φωτογραφίες με τη Ναόμι, ανάμεσά τους και εκείνες με τα κουτάκια Coca-Cola στα μαλλιά της. Δούλεψα με τον Ντέιβιντ Μπάουι, τη Σοφία Λόρεν και τη Ντρου Μπάριμορ επίσης. Η Ντρου Μπάριμορ ήταν από τις αγαπημένες μου. Θυμάμαι σε ένα πάρτι μετά από απονομή βραβείων να βλέπω αυτό το κορίτσι, με μια τεράστια ουρά ανθρώπων έξω από την τουαλέτα. Σκέφτηκα: «Ποιο είναι αυτό το κοριτσάκι που μοιάζει τόσο ’20ς και τόσο γοητευτικό;». Πήγα κοντά της, τη ρώτησα και κάναμε πολλές φωτογραφίσεις μαζί.
Και, φυσικά, κάποιες από τις αγαπημένες μου φωτογραφίες είναι της κόρης μου.
Ήθελα επίσης να σας ρωτήσω για κάτι που θίξαμε νωρίτερα: την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ). Σας δελεάζει; Τη βλέπετε ως βοήθεια ή ως εμπόδιο σε ό,τι κάνετε;
Σίγουρα βοηθάει καμιά φορά στο ρετούς. Την άλλη μέρα είχαμε μια φωτογραφία δίπλα στο ποτάμι και υπήρχε ένα πολύ άσχημο σκάφος που αποσπούσε την προσοχή. Είπα στον retoucher μου: «Μπορούμε να κάνουμε κάτι;». Το κύκλωσε και εξαφανίστηκε. Εγώ έμεινα: «Καταπληκτικό!». Φυσικά βοηθάει σε τέτοια πράγματα. Μερικές φορές επίσης ζωντανεύουμε τις εικόνες μου, και είναι τρελό το πόσο εύκολο είναι. Θέλει μια κάποια δεξιότητα, κι εγώ διασκεδάζω με αυτό.
Πάντα δέχομαι πάρα πολλά αρνητικά σχόλια: «Έλεν, είσαι καλλιτέχνις. Γιατί χρησιμοποιείς Τεχνητή Νοημοσύνη;». Κι εγώ λέω: «Ναι, υπάρχει. Είναι ένα εργαλείο. Πρέπει να ανέβεις στο τρένο, αλλιώς θα μείνεις πίσω».
Από την άλλη, αγαπώ πραγματικά τη διαδικασία της φωτογράφισης, τη σύνδεση με τους ανθρώπους, τη δημιουργική διαδικασία, το να έχω ιδέες και να κάθομαι στο δωμάτιό μου σκεπτόμενη. Αυτό είναι το στοιχείο μου, όχι να κάθομαι απλώς στο δωμάτιο και να τα κάνω όλα με την ΤΝ. Και φυσικά, ξέρεις τι κάνει: αφήνει πάρα πολλούς ανθρώπους χωρίς δουλειά. Ακόμα και τα μοντέλα δημιουργούν τώρα τις δικές τους εκδοχές ΤΝ. Το βλέπω σαν ένα τεράστιο τέρας που έρχεται κατά της ανθρωπότητας και το βρίσκω αρκετά τρομακτικό, στην πραγματικότητα.
Δεν είστε η μόνη. Πείτε μου τώρα κάτι για το Toiletpaper. Πώς ξεκίνησε αυτή η συνεργασία;
Ήμουν στο Βερολίνο και είχα μια εκδήλωση στο Fotografiska, όπου οι δύο συνιδρυτές, ο Μαουρίτσιο Κατελάν και ο Πιερπάολο Φεράρι, είχαν μια έκθεση. Ήταν μια πολύ διασκεδαστική έκθεση, με μια μεγάλη πισίνα, ξέρετε, από αυτές γεμάτες πλαστικές μπανάνες. Μπορούσες να κυλιστείς μέσα και οι φωτογραφίες ήταν κομμένες, ώστε να μπορείς να περπατάς μέσα τους. Ήταν μια σούπερ διασκεδαστική εμπειρία.
Ανέβασα πολλές φωτογραφίες από εκεί στο Instagram και με πήραν οι ίδιοι. Μου είπαν: «Έλεν, ελπίζουμε να διασκέδασες στην έκθεσή μας». Κι εγώ: «Θεέ μου, την λάτρεψα!».
Από εκεί ξεκινήσαμε τη συνεργασία. Λατρεύω αυτό το πολύ pop, δυνατό, φανταχτερό στυλ και ένα κομμάτι της δουλειάς μου είναι επίσης πολύ δυνατό, φανταχτερό και pop. Μιλήσαμε και ήμουν πολύ περήφανη που με προσέγγισαν, γιατί είμαι μεγάλη θαυμάστρια όσων κάνουν. Ήμουν πολύ περήφανη και ξεκινήσαμε τη συνεργασία.
Ήταν πολύ δύσκολο να διαλέξουμε, γιατί υπάρχουν μόνο έξι εικόνες από την καθεμία. Είχαμε τόσες πολλές και το να τις περιορίσουμε σε έξι ήταν πολύ δύσκολο.
Καταλαβαίνω πώς υπήρξε συνάντηση μυαλών εδώ. Αλλά πώς λειτούργησε πρακτικά η συνεργασία; Είχατε εντελώς ελεύθερο χέρι; Με ενδιαφέρει πώς κύλησε.
Ναι, είχα εντελώς ελεύθερο χέρι. Αλλά μετά από τόσα χρόνια δουλειάς, ξέρεις το στυλ κάθε έκδοσης ή brand. Όταν δουλεύεις για τη Vogue είναι ένα πράγμα, όταν δουλεύεις για το i-D είναι κάτι άλλο, όταν δουλεύεις για τη Dior, είναι κάτι διαφορετικό. Μαθαίνεις το στυλ τους.
Μετά γνωρίζεις και το στυλ των ανθρώπων. Η ομάδα μου κι εγώ κοιτάξαμε το αρχείο μου και διαλέξαμε εικόνες που ταίριαζαν στο στυλ, γιατί είπαν ότι θα κάνουμε μια αντιπαράθεση: μία φωτογραφία δική μου και μία δική τους. Διαλέξαμε φωτογραφίες που είχαν κάτι κοινό, ώστε να μπορούμε να κάνουμε ένα παιχνίδι και να ρωτάμε τον κόσμο ποιες είναι οι ομοιότητες.
Ήταν διασκεδαστικό. Ήταν ένα πολύ διασκεδαστικό πρότζεκτ και είμαι πάρα πολύ περήφανη και χαρούμενη που μόλις κυκλοφόρησε.
Κοιτάζοντας μπροστά, Έλεν, τι άλλο ετοιμάζετε αυτή τη στιγμή; Μου μιλήσατε για την έκθεση στο Σαν Τροπέ. Πόσο συχνά εκθέτετε πλέον; Πώς γεμίζετε τις μέρες σας;
Έχω μια μεγάλη έκθεση στο Μάαστριχτ. Λέγεται My Circus, γιατί, πριν καν γίνω μοντέλο, δούλευα σε τσίρκο στη Γερμανία. Είδα το τσίρκο και μου φάνηκε τόσο μαγικό. Μετά την παράσταση, ρώτησα τον διευθυντή αν μπορούσα να δουλέψω στο τσίρκο.
Μου είπε: «Α, μοιάζεις με κορίτσι του τσίρκου. Μπορείς να αρχίσεις αύριο». Δεν ήμουν ζογκλέρ ή κάτι τέτοιο, αλλά ήμουν βοηθός του ζογκλέρ. Ήταν μια πολύ, πολύ διασκεδαστική περίοδος, που στην πραγματικότητα με ενέπνευσε πολύ. Στις φωτογραφίες μου υπάρχει πάντα γκλίτερ, ατημέλητη γκλαμουριά και μαγεία. Έτσι, στο μουσείο στο Μάαστριχτ, το θέμα είναι My Circus. Υπάρχουν περίπου 130 φωτογραφίες εμπνευσμένες από το τσίρκο, με ηθοποιούς και ηθοποιούς, αλλά και τις ιστορίες μόδας μου για την ιταλική Vogue και την αμερικανική Vogue.
Έχω επίσης μια μικρή έκθεση στο Σαν Τροπέ που ονομάζεται Not Your Angel. Προφανώς, οι όμορφες γυναίκες μοιάζουν με αγγέλους, αλλά μην τις παίρνετε λάθος.
Δουλεύω επίσης πάνω σε νέα βιβλία. Έχω δύο-τρία νέα βιβλιαρά πρότζεκτ. Σχεδιάζω να κάνω μια ταινία βασισμένη σε ένα από τα βιβλία μου. Λέγεται Revenge. Είχαμε αρχίσει να μιλάμε γι’ αυτό πριν από χρόνια, αλλά μετά ήρθε η COVID. Ήταν να κάνουμε γυρίσματα και στην Ουκρανία, κάτι που δυστυχώς δεν έγινε. Τώρα αρχίζουμε πάλι να το συζητάμε και δημιουργώ και ένα άρωμα. Αυτό είναι το μεγάλο, μεγάλο πρότζεκτ μου για φέτος.
Το ημερολόγιο ToiletEllen von PaperUnwerth Calendar 2027 εκδίδεται από τις Damiani Books (πηγή στα Αγγλικά) και είναι ήδη διαθέσιμο.