Ο Πολ Κρούγκμαν λέει ότι νέα μοντέλα στήριξης εισοδήματος κρατούν κίνητρα για οικοδόμηση και μετριάζουν την «αφόρητη» κρίση. Προειδοποιεί για «καταστροφικό» γαλλικό χρέος και ζητά από την Ευρώπη «προσωρινό προστατευτισμό».
Εδώ και σχεδόν δύο μήνες, ένα κύμα κοινωνικής αναταραχής βγάζει πλήθη στους δρόμους σε πολλές χώρες της Ευρώπης, όπου η επίμονη αύξηση του κόστους ζωής έχει γίνει βάρος ολοένα και πιο δύσκολο να σηκωθεί.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Από την Αλβανία, περνώντας από την Ιταλία, τη Γαλλία, το Βέλγιο και τη Γερμανία, μέχρι την Πορτογαλία και την Ισπανία, τα κίνητρα για τις διαδηλώσεις δεν είναι πάντα τα ίδια, όμως ένα από τα βασικά παράπονα, ιδίως μεταξύ των νεότερων, είναι η εκτίναξη του κόστους στέγασης, που στην πραγματικότητα επιδεινώνεται ήδη από το 2010.
Παρότι τίθεται εν αμφιβόλω μια αρχή κατοχυρωμένη στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (1948) και ένα αγαθό θεμελιώδες για την οικονομική ασφάλεια των κοινωνιών, μόλις τον περασμένο Σεπτέμβριο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε μια νομοθετική πρόταση (πηγή στα Πορτογαλικά) για να δράσει σε αυτό το πεδίο. Το πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικό στη γηραιά ήπειρο, λέει στο Euronews ο Πολ Κρούγκμαν, ο οποίος δέχεται ανώτατα όρια στις ενοικιάσεις ως προσωρινό μέτρο, με άμεσο αντίκτυπο, για να περιοριστεί η κερδοσκοπία.
«Το περίεργο είναι ότι, από οικονομική άποψη, το ζήτημα είναι απλό. Αρκεί να χτίσουμε περισσότερες κατοικίες. Αρκεί να αφαιρέσουμε τους περιορισμούς που δυσκολεύουν την οικοδόμηση», αναφέρει ο Αμερικανός οικονομολόγος. Στα μέρη όπου η οικοδόμηση έχει απελευθερωθεί, προσθέτει, οι τιμές των ακινήτων έχουν πέσει σημαντικά.
Παρόλα αυτά, ο Κρούγκμαν δεν παύει να αναγνωρίζει ότι η τρέχουσα κατάσταση στην αγορά ακινήτων είναι «αδύνατον» να αντέξει κανείς. Σε δηλώσεις που επικαλέστηκε το πρακτορείο AFP στην κάλυψη μιας από τις πρόσφατες διαδηλώσεις στην Ιταλία, μια Ιταλίδα φοιτήτρια, 21 ετών, κατήγγειλε ότι στη Ρώμη ένα μονόκλινο δωμάτιο έφτασε να κοστίζει 1.200 ευρώ.
Στο πόρισμα (πηγή στα Πορτογαλικά) για το σχέδιο στέγασης της Επιτροπής, η Ευρωπαϊκή Ένωση Φοιτητών (União Europeia de Estudantes) προειδοποιούσε ότι χιλιάδες νέοι και φοιτητές αποκλείονται από την ανώτατη εκπαίδευση λόγω κερδοσκοπικών πρακτικών. Σύμφωνα με την Ένωση Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων (Associação das Universidades Europeias), οι φοιτητές που δεν ζουν με τους γονείς τους δαπανούν σχεδόν 40% του μηνιαίου εισοδήματός τους σε δαπάνες στέγασης.
Η ίδια η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (πηγή στα Πορτογαλικά) αναγνωρίζουν άλλωστε ότι η χρηματιστικοποίηση της στέγασης, δηλαδή η επένδυση σε αυτόν τον τομέα από ταμεία που αντιμετωπίζουν τις ιδιοκτησίες ως περιουσιακά στοιχεία για την παραγωγή κερδών, συμβάλλει στη δραστική άνοδο των τιμών.
Σε αυτό το πλαίσιο, και λαμβάνοντας υπόψη ότι η κατασκευή νέων κατοικιών σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες χρειάζεται, τουλάχιστον, τρία έως πέντε χρόνια, ο Πολ Κρούγκμαν υιοθετεί μια πραγματιστική προσέγγιση ως προς την αγορά ενοικίασης, αποδεχόμενος την εφαρμογή των λεγόμενων μοντέλων σταθεροποίησης ενοικίων δεύτερης γενιάς.
«Η Νέα Υόρκη, η γενέτειρά μου, σταθεροποιεί τα ενοίκια. Ο δήμαρχος, που είναι άνθρωπος της αριστεράς, όπως λέγεται στην Ευρώπη, το κάνει, την ίδια στιγμή που επιτρέπει κίνητρα και περισσότερη οικοδόμηση. Δεν είμαι καθαρολόγος σε αυτό το θέμα», σημειώνει ο Νομπελίστας Οικονομίας του 2008, υποστηρίζοντας ότι η οικοδόμηση και η ρύθμιση μπορούν να συνυπάρχουν.
Το πρόγραμμα που εφαρμόζεται στη Νέα Υόρκη υπάγει τις ετήσιες αυξήσεις των ενοικίων σε έναν δείκτη, ο οποίος καθορίζει ένα μέγιστο ποσοστό για την αναπροσαρμογή της τιμής, προσφέροντας μαζικές φορολογικές απαλλαγές, διάρκειας έως και 40 ετών, στους ιδιώτες προωθητές, με αντάλλαγμα την υποχρεωτική ένταξη ενός σημαντικού μέρους των νέων κατοικιών στο ρυθμιζόμενο καθεστώς.
Το μοντέλο του Βερολίνου, που έχει παραταθεί έως το 2029, περιορίζει την αναπροσαρμογή των τιμών σε 10% πάνω από τον συγκρίσιμο τοπικό μέσο όρο, εξαιρώντας τις κατοικίες με χρήση και ενοικίαση μετά τον Οκτώβριο του 2014.
«Είναι [ένα σχήμα] ατελές, αλλά δεν θα διαρκέσει πολύ, αν η οικοδόμηση προχωρήσει. Μιλάμε για μερικά χρόνια, το πολύ. Τα θετικά αποτελέσματα είναι πολύ γρήγορα», αναφέρει.
Η γαλλική οικονομία είναι «υπερβολικά μεγάλη για να σωθεί»
Στο ευρύτερο οικονομικό πλαίσιο, το δημόσιο χρέος της Γαλλίας, που αντιστοιχεί σε 119% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ), προκαλεί ανησυχία στις αγορές. Πάνω από μία δεκαετία μετά την αναταραχή των κρατικών χρεών, υπάρχουν φαντάσματα που επιστρέφουν να πλανώνται πάνω από την Ευρώπη.
«Αν η Γαλλία βρισκόταν σε μια αξιόπιστη πορεία προς τη δημοσιονομική βιωσιμότητα, δεν θα χρειαζόταν να εφαρμόσει λιτότητα βραχυπρόθεσμα. Το ζήτημα της Γαλλίας είναι σχετικά απλό: η ηλικία συνταξιοδότησης είναι παράλογα χαμηλή», τονίζει ο Κρούγκμαν.
Ο οικονομολόγος εκφράζει ανησυχία για το ενδεχόμενο η Γαλλία να αντιμετωπίσει κρίση παρόμοια με εκείνη που βίωσε η Πορτογαλία (2010-2012). Σε ένα σενάριο στο οποίο το Παρίσι θα έμπαινε σε κατάσταση αθέτησης, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν συστημικές ανισορροπίες.
«Είναι καταστροφικό [για την Ευρώπη]. Αν η Γαλλία αντιμετωπίσει κρίση, αυτό μπορεί να καταρρίψει ολόκληρο το σύστημα του ευρώ», εξηγεί. Σε αντίθεση με την Πορτογαλία, χώρα της περιφέρειας, η Γαλλία είναι η δεύτερη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή οικονομία και, κατά την άποψη του Κρούγκμαν, έχει πάψει να είναι «υπερβολικά μεγάλη για να αποτύχει» για να γίνει «υπερβολικά μεγάλη για να σωθεί».
«Δεν μπορείς να διασώσεις το 20% του ΑΕΠ της Ζώνης του Ευρώ. Δεν υπάρχουν αρκετοί πόροι για κάτι τέτοιο», προειδοποιεί.
Η Ευρώπη σε κίνδυνο αποβιομηχάνισης
Πέρα από τις εσωτερικές δημοσιονομικές αδυναμίες, οι Ευρωπαίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με εξωτερικά σοκ που προκαλούνται από τους εμπορικούς δασμούς των Ηνωμένων Πολιτειών και την υπερπαραγωγή της Κίνας, που πλημμυρίζει την αγορά της Ένωσης με επιδοτούμενα προϊόντα.
Ο Κρούγκμαν θεωρεί ότι η Ευρώπη «βρίσκεται σε κίνδυνο να αποβιομηχανιστεί, ως έναν βαθμό». Πιστεύει, ωστόσο, ότι η αυτοκινητοβιομηχανία της γηραιάς ηπείρου μπορεί να γίνει ξανά ανταγωνιστική.
Κατά την περίοδο προσαρμογής, υπάρχουν πολλές προκλήσεις μπροστά. «Ο κίνδυνος είναι ότι, όταν η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία ανακάμψει από τα λάθη που έκανε στο παρελθόν, να είναι πλέον πολύ αργά, επειδή ολόκληρο το βιομηχανικό οικοσύστημα θα έχει εξαφανιστεί», επισημαίνει.
Γι’ αυτό θα χρειαστούν «κάποια μαξιλάρια ασφαλείας». Ο Κρούγκμαν, γνωστός για την υπεράσπιση ανοικτών αγορών, διευκρινίζει ότι εξακολουθεί να στηρίζει το ελεύθερο εμπόριο, αλλά, απέναντι στο σημερινό γεωπολιτικό τοπίο, συστήνει να παίξει κανείς άμυνα.
«Τώρα, δυστυχώς, είναι η ώρα για έναν προσωρινό προστατευτισμό», καταλήγει.
Δείτε, στο βίντεο επάνω, τη συνέντευξη του Πολ Κρούγκμαν στο Euronews, από τις Διασκέψεις του Εστορίλ 2026.