Τα μέτρα ασφαλείας έξω από το MSC ήταν τα συνηθισμένα: φράγματα, ισχυρή αστυνομική παρουσία, σχολαστικοί έλεγχοι. Αλλά καθώς το συνέδριο ολοκληρώνεται το βράδυ της Κυριακής, μια ενοχλητική διαπίστωση παραμένει: στο εσωτερικό, τίποτα δεν ήταν το ίδιο φέτος.
Όταν φύσηξε ο πρώτος «άνεμος της αλλαγής» το 1989, συμβόλιζε την υπόσχεση μιας ενωμένης, φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης. Το τέλος του διπολισμού φάνταζε ως θρίαμβος της δημοκρατίας και ως απαρχή μιας εποχής κατά την οποία η Δύση θα καθόριζε τους παγκόσμιους κανόνες του παιχνιδιού. Για τρεις δεκαετίες, αυτή η αισιοδοξία αποτέλεσε τον ούριο άνεμο της Ευρώπης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σήμερα, με τη λήξη της 62ης Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου, ο άνεμος έχει αλλάξει κατεύθυνση. Πνέει πλέον κατά μέτωπο και δεν προέρχεται μόνο από την Ανατολή. Αναδύεται από το εσωτερικό της ίδιας της Δύσης, κλονίζοντας τα θεμέλια της αρχιτεκτονικής ασφάλειας περισσότερο από ποτέ άλλοτε.
Αντιπαλότητα μεταξύ των υπερδυνάμεων
Για πρώτη φορά από την ίδρυση του ΝΑΤΟ, δεν υπάρχει κοινή απάντηση στο θεμελιώδες ερώτημα της ύπαρξής του. Στο παρελθόν, οι διαφωνίες αφορούσαν το «πώς» της συνεργασίας. Σήμερα, το ερώτημα έχει μετατοπιστεί στο «αν».
Ο Γερμανός καγκελάριος Friedrich Merz το διατύπωσε με σαφήνεια στο Μόναχο, όταν σημείωσε ότι η αξίωση των Ηνωμένων Πολιτειών για ηγετικό ρόλο «αμφισβητείται ίσως έχει ήδη διακυβευθεί». Ήταν μία από τις πιο καθαρές διαγνώσεις που έχουν ακουστεί μέχρι σήμερα από το Βερολίνο για έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται ολοένα και περισσότερο από την ωμή αντιπαλότητα των μεγάλων δυνάμεων.
Εντυπωσιακό, ωστόσο, ήταν το πόσο περιορισμένος υπήρξε φέτος ο χώρος της συζήτησης για την Κίνα σαν η Δύση, σε κατάσταση σοκ, να επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάβρωση του δικού της άξονα συνοχής.
Για να επιβιώσει σε αυτή τη νέα εποχή, η Ευρώπη οφείλει να αποβάλει τρεις επικίνδυνες ψευδαισθήσεις.
Αυταπάτη 1: Διατλαντική ευφορία αντί για στρατηγική πραγματικότητα
Το όρθιο χειροκρότημα για τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, το πρωί του Σαββάτου ικανοποίησε τη βαθιά επιθυμία πολλών Ευρωπαίων για αξιοπιστία. Η γοητευτική ομολογία του ότι οι ΗΠΑ είναι «παιδί της Ευρώπης» και ότι η Ουάσινγκτον επιθυμεί μια «ισχυρή, ανεξάρτητη Ευρώπη» προκάλεσε έναν σχεδόν απελπισμένο αναστεναγμό ανακούφισης. Αλλά η νοσταλγία δεν αποτελεί εγγύηση στην πολιτική ασφάλειας.
Τα λόγια του Ρούμπιο δεν πρέπει να επισκιάζουν την πραγματικότητα: η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ σήμερα ακολουθεί μια ψυχρή, συναλλακτική λογική. Στην παρούσα κυβέρνηση ισχύει μια απλή αλήθεια: στο τέλος, μόνο ένα πρόσωπο είναι καθοριστικό, ο Ντόναλντ Τραμπ. Οι διεκδικήσεις των εκπροσώπων της κυβέρνησης στις διεθνείς σκηνές έχουν δευτερεύουσα σημασία. Η τελική εξουσία λήψης αποφάσεων και η απρόβλεπτη συμπεριφορά βρίσκονται αποκλειστικά στο Οβάλ Γραφείο.
Όποιος μιλά σήμερα για φιλία στο Μόναχο παραβλέπει ότι ο διπλωματικός συναισθηματισμός υποχωρεί αμέσως μπροστά στην ασυμβίβαστη λογική «Πρώτα η Αμερική», όταν πρόκειται για θέματα όπως οι εμπορικοί δασμοί, ο τεχνολογικός ανταγωνισμός ή οι επιδοτήσεις. Σε μια χρονιά εκλογών στις ΗΠΑ, οι φιλικοί τόνοι συχνά είναι συμβολική πολιτική όχι εγγύηση.
Η Ευρώπη πρέπει να καλωσορίσει το πιο ευγενικό ύφος, αλλά ταυτόχρονα να προωθήσει τη στρατηγική της αυτονομία με αμείωτη συνέπεια. Τα ωραία λόγια δεν διασφαλίζουν τα σύνορα μόνο η δική μας δύναμη το κάνει.
Ψευδαίσθηση 2: Η Ευρώπη πορεύεται μαζί - ή καθόλου
Η δεύτερη αυταπάτη είναι η ιδέα ότι η ευρωπαϊκή ικανότητα δράσης μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της ομοφωνίας. Στο Μόναχο, ο Friedrich Merz ζήτησε δικαίως να μπει τέλος στην «αυτοπροκαλούμενη ανωριμότητα» και να ληφθεί επιτέλους σοβαρά υπόψη η αξίωση της Ευρώπης να αναλάβει ηγετικό ρόλο. Ωστόσο, η πραγματικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι δυναμική: οι μεταβαλλόμενες κυβερνητικές πλειοψηφίες σημαίνουν ότι πάντα θα υπάρχουν αποκλίσεις και εκτροπές.
Όσοι περιμένουν τον μικρότερο κοινό παρονομαστή σε αυτή την κατάσταση δεν θα μπορέσουν ποτέ να ηγηθούν στην εποχή των μεγάλων δυνάμεων. Η Ευρώπη χρειάζεται έναν πυρήνα κρατών έτοιμο να προωθήσει τη στρατηγική αυτονομία, μια Ευρώπη πολλών ταχυτήτων, ικανή να αναλάβει δράση. Σήμερα, ένας τέτοιος κινητήρας πρέπει πρωτίστως να επιδιώξει τη στενή σύμπραξη με τα κράτη της βορειοανατολικής Ευρώπης. Εκεί όπου η απειλή γίνεται πιο άμεσα αισθητή, υπάρχει και η μεγαλύτερη στρατηγική σαφήνεια.
Ο πυρήνας αυτός πρέπει να δημιουργήσει δεδομένα, στρατιωτικά, τεχνολογικά και από την άποψη της βιομηχανικής πολιτικής. Πρόκειται όχι για ένα ρομαντικό όραμα, αλλά για τη νηφάλια προϋπόθεση της βιωσιμότητας της ευρωπαϊκής ιδέας.
Αυταπάτη 3: Οι συμμαχίες είναι για την αιωνιότητα
Μια συμμαχία ήταν κάποτε μια υπόσχεση. Σήμερα είναι μια προσωρινή συμφωνία. Πρέπει να απομακρυνθούμε από τη συναισθηματική νοσταλγία και να αναγνωρίσουμε τις συμμαχίες ως αυτό που έχουν γίνει: συμμαχίες ευκολίας που καθοδηγούνται από συμφέροντα.
Οι συμμαχίες επιβιώνουν μόνο εάν προσφέρουν σαφή στρατηγική προστιθέμενη αξία και βασίζονται σε κοινή realpolitik. Ο καγκελάριος Merz άπλωσε το χέρι του στην Ουάσινγκτον, αλλά το εξαρτούσε απερίφραστα από τη συμμόρφωση με το κράτος δικαίου και τις πολιτικές ελευθερίες - αξίες οι οποίες είναι πλέον ανοιχτά υπό αμφισβήτηση στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Οι συμμαχίες είναι εργαλεία, όχι ηθικές ζώνες άνεσης. Όσοι τις αντιλαμβάνονται διαφορετικά θα είναι οι πρώτοι που θα απογοητευτούν και θα μείνουν ευάλωτοι.
Συμπέρασμα: Το θάρρος να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα
Η μεγαλύτερη γεωπολιτική αλλαγή στο παρελθόν ήταν η κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ. Η μεγαλύτερη αλλαγή σήμερα είναι ο μετασχηματισμός της Δύσης στο εσωτερικό της. Ο άνεμος έχει αλλάξει - και έρχεται από κατευθύνσεις που επί μακρόν πιστεύαμε ότι ήταν ασφαλείς. Η Ευρώπη έχει στη διάθεσή της τεράστιους πόρους: οικονομική δύναμη, πνευματικό κεφάλαιο, διπλωματική εμπειρία. Ωστόσο, αυτό το δυναμικό δεν πρέπει να αξιοποιηθεί μόνο ρητορικά, αλλά πρέπει να τεθεί σε πραγματική χρήση.
Ζούμε σε μια εποχή όπου η αξιοπιστία δεν είναι πλέον μια σταθερά, αλλά επαναδιαπραγματεύεται καθημερινά. Ανεξάρτητα από τη ρητορική του Μονάχου, το στρατηγικό επίκεντρο των ΗΠΑ παραμένει ο Ινδο-Ειρηνικός. Το 2026, ηγεσία σημαίνει να περιμένουμε αυτή την αλήθεια από τους δικούς μας ανθρώπους: Είμαστε σε μεγάλο βαθμό μόνοι μας. Αυτό δεν είναι λόγος απαισιοδοξίας, αλλά ένα κάλεσμα αφύπνισης.
Δεν είμαστε ανυπεράσπιστοι - αρκεί να βρούμε το θάρρος να προωθήσουμε τις αμυντικές μας δυνατότητες και τη στρατηγική μας αυτονομία με τη συνέπεια που έχουμε ξεχάσει εδώ και δεκαετίες. Με την αύξηση των αμυντικών της δαπανών στο 5%, η Γερμανία στέλνει ένα αδιαμφισβήτητο μήνυμα από αυτή την άποψη. Όσοι περιμένουν τον άνεμο του χθες, θα ανατραπούν σε αυτή την καταιγίδα. Όσοι την χρησιμοποιούν για να καθορίσουν τη δική τους πορεία μπορούν να επιβιώσουν.
Ήρθε η ώρα για έναν «άνεμο της αλλαγής 2.0».