Απέναντι στις σοβαρές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, αυτοί οι νησιώτες καταγράφουν μια σημαντική επιτυχία και συνεχίζουν τον αγώνα τους.
Με άμμο σαν ζάχαρη, κοβαλτί μπλε νερά και αδιάκοπη λιακάδα, το νησί του Μποναίρ μοιάζει με προορισμό βγαλμένο από καρτ ποστάλ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Για τους 20.000 κατοίκους του όμως, η ζωή εδώ είναι «ψυχικά εξουθενωτική».
Βρίσκεται στο νότιο Καραϊβικό, το Μποναίρ - ένας ειδικός δήμος της Ολλανδίας - παλεύει εδώ και χρόνια με τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Οι αυξανόμενες θερμοκρασίες λόγω των αερίων του θερμοκηπίου τροφοδοτούν τροπικές καταιγίδες και ακραίες βροχοπτώσεις, προκαλώντας σοβαρές πλημμύρες και ανεπανόρθωτες ζημιές στα φημισμένα κοράλλια του.
Αυτή η πραγματικότητα διαπερνά κάθε πτυχή της ζωής στο Μποναίρ, επηρεάζοντας την υγεία των κατοίκων, την πρόσβασή τους σε τρόφιμα και την ίδια τη γη πάνω στην οποία πατούν. Ακόμη και οι συντηρητικές προβλέψεις εκτιμούν ότι τμήματα του νησιού θα βρίσκονται κάτω από το νερό έως το 2050, καθώς τα ολοένα θερμότερα νερά ανεβάζουν τη στάθμη της θάλασσας.
Ωστόσο, μέσα σε αυτή τη ζοφερή εικόνα, οι κάτοικοι του Μποναίρ δείχνουν αξιοσημείωτη αντοχή, αποδεικνύοντας ότι δεν προτίθενται να αφήσουν το νησί τους να βυθιστεί χωρίς μάχη.
Η δικαστική νίκη του Μποναίρ
Τον Ιανουάριο, οκτώ προσφεύγοντες, μαζί με την περιβαλλοντική οργάνωση Greenpeace, προσέφυγαν στα δικαστήρια κατά της ολλανδικής κυβέρνησης, απαιτώντας να προστατευθούν οι κάτοικοι από τις ολοένα υψηλότερες θερμοκρασίες και την άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Σε μια σαρωτική νίκη για τους νησιώτες, το Πρωτοδικείο της Χάγης έκρινε ότι η κυβέρνηση έκανε διακρίσεις σε βάρος των κατοίκων του Μποναίρ, επειδή δεν έλαβε «έγκαιρα και κατάλληλα μέτρα» για να τους προστατεύσει από την κλιματική αλλαγή προτού να είναι αργά.
Το δικαστήριο διέταξε την ολλανδική κυβέρνηση, μέσα σε διάστημα 18 μηνών από την απόφαση, να θέσει νομικά δεσμευτικούς στόχους για τη δραστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, σε ευθυγράμμιση με τη Συμφωνία των Παρισίων, η οποία δεσμεύει τα κράτη να συγκρατήσουν την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας κάτω από τους 2°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Ήταν μια αναμέτρηση Δαβίδ εναντίον Γολιάθ, που θύμισε την εμβληματική υπόθεση Urgenda του 2019, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο της Ολλανδίας δικαίωσε τους ακτιβιστές για το κλίμα και διέταξε την κυβέρνηση να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου της χώρας.
«Η ελπίδα πρέπει πλέον να μετατραπεί σε δράση»
«Η απόφαση του δικαστηρίου υπέρ του Μποναίρ είναι ένα μεγάλο ορόσημο, είναι ιστορική», λέει στην Euronews Earth η Τζάκι Μπερναμπέλα, μία από τις αρχικές προσφεύγουσες. «Αλλά το αν θα αλλάξει πραγματικά κάτι, εξαρτάται από το τι θα ακολουθήσει».
Παρακινημένη να συνεργαστεί με τη Greenpeace από μια «βαθιά ανησυχία» για το μέλλον του Μποναίρ, η Τζάκι έγινε ολοένα και πιο απογοητευμένη από τις ανεκπλήρωτες πολιτικές υποσχέσεις, ενώ έβλεπε τον τόπο της να υποφέρει.
«Για πολλούς κατοίκους σαν κι εμάς, το πιο επώδυνο είναι να βλέπουμε τις ορατές αλλαγές στη φύση: τους κοραλλιογενείς υφάλους, τις παραλίες και τα τοπία που είναι κεντρικά τόσο για την ταυτότητα όσο και για τα προς το ζην», λέει.
Παρά ταύτα, η Τζάκι παραμένει αισιόδοξη, επισημαίνοντας ότι τα δικαστήρια σπάνια αποφασίζουν «ελαφρά τη καρδία» σε υποθέσεις για το κλίμα και ότι τέτοιες αποφάσεις συχνά επηρεάζουν την ευρύτερη πολιτική.
«Όμως η κλιματική αλλαγή επιταχύνεται και ο χρόνος είναι περιορισμένος», λέει.
«Μας κορόιδευαν»
Για τον Όνι Εμερεντσιάνα, έναν αγρότη στο Μποναίρ, η κλιματική αλλαγή κάνει σχεδόν αδύνατη τη δουλειά του. Πάσχοντας από αναπνευστικά προβλήματα επειδή εργάζεται έξω σε σκονισμένες συνθήκες - και αναγκασμένος να φορά μακρυμάνικα ρούχα για να προστατεύει το δέρμα του από τις καυτές θερμοκρασίες - ο Όνι προσπαθεί να προσαρμοστεί στην παρατεταμένη ξηρασία του νησιού.
«Είναι πολύ δύσκολο να κάνεις γεωργία όταν δεν έχεις νερό», λέει. «Το χρειάζεσαι για να καλλιεργήσεις και να ποτίσεις τα ζώα. Επειδή δεν βρέχει, τα χωράφια είναι ξερά - το έδαφος είναι πολύ ζεστό - και δεν φυτρώνει τίποτα».
Ο Όνι έχει στραφεί στην καλλιέργεια σε θερμοκήπια, ώστε να προστατεύει την παραγωγή από ζώα όπως σαύρες και ιγκουάνα, και έχει φτιάξει δικά του κιβώτια φύτευσης για να παράγει φυλλώδη λαχανικά και άλλα μικρά κηπευτικά.
«Το μεγαλύτερο πρόβλημά μου είναι το νερό», εξηγεί. «Αγοράζω νερό από την τοπική εταιρεία ύδρευσης, αλλά μπορεί να μου φέρει μόνο έξι κυβικά την εβδομάδα με το φορτηγό της. Αν το φορτηγό χαλάσει, δεν σου φέρνουν νερό και μερικές φορές αυτό κρατάει μέχρι και δύο εβδομάδες - και τότε χάνω όλη μου την επένδυση».
Με την αγάπη για τη φύση που του κληροδότησε η ιθαγενής ινδιάνα γιαγιά του, ο Όνι μπήκε στη δικαστική μάχη της Greenpeace αφού είδε το «χαρούμενο νησί» να εξαφανίζεται μπροστά στα μάτια του.
Δεν ήταν εύκολη απόφαση, καθώς πολλοί κάτοικοι χλεύαζαν τους ενάγοντες και τις φαινομενικά ελάχιστες πιθανότητες νίκης τους.
«Κάποιοι δεν μας πίστευαν και μας κορόιδευαν», θυμάται ο Όνι. «Έλεγαν "πώς μπορείτε να κερδίσετε μια δίκη απέναντι στην Ολλανδία;" Αλλά εγώ ήμουν αποφασισμένος».
Καθώς ο Όνι περιμένει την Ολλανδία να παρουσιάσει το σχέδιό της για την προστασία του Μποναίρ από την κλιματική αλλαγή, επικεντρώνεται σε όσα μπορούν να κάνουν οι ίδιοι οι κάτοικοι για να βελτιώσουν την καθημερινότητά τους, όπως η δενδροφύτευση, ο διαχωρισμός των απορριμμάτων και ο εντοπισμός περιοχών του νησιού όπου θα μπορούσαν να κατασκευαστούν φράγματα για τη συλλογή βρόχινου νερού.
«Θα συνεχίσω να παρατηρώ, να προσαρμόζομαι και να κρατώ όλους ενήμερους για τις αλλαγές», προσθέτει. «Όπως είπα ήδη, υπάρχει μόνο ένας πλανήτης Γη, πρέπει να τον προστατεύσουμε, αλλιώς θα σημάνει το τέλος για όλους μας».
«Το να ζεις στο Μποναίρ δεν είναι εύκολο»
Η Μεράλνι Μπόμπα, που δεν ήταν ενάγουσα στην υπόθεση αλλά εργάζεται για τη Greenpeace, λέει ότι είναι «ψυχικά εξουθενωτικό» να περνά από τις ακτές του Μποναίρ, γνωρίζοντας ότι στο μέλλον μπορεί να μην υπάρχουν.
«Το να έχεις γεννηθεί, μεγαλώσει και να ζεις στο Μποναίρ δεν είναι κάτι εύκολο να το διαχειριστείς», λέει στην Euronews Earth η Μεράλνι, και όμως παραμένει αισιόδοξη.
«Ελπίζω τα πράγματα να αλλάξουν», λέει η Μεράλνι. «Δεν θα χάσω ποτέ την ελπίδα μου - αλλά, όπως ξέρουμε εδώ και χρόνια στο Μποναίρ, οι αλλαγές δεν έρχονται εύκολα και η προσαρμογή σε αυτές πρέπει να είναι υπόθεση όλων».
Το μόνο που θέλει η Μεράλνι είναι να ακούγονται και να γίνονται σεβαστοί οι κάτοικοι. Λέει ότι έχουν κουραστεί από οργανισμούς που επισκέπτονται το νησί για έρευνες και μελέτες οι οποίες ποτέ δεν μεταφράζονται σε πράξη.
«Η απόφαση σίγουρα βοήθησε και ήδη έχει συμβάλει στο να κινητοποιηθούν τα πράγματα», προσθέτει. «Αυτό δεν είναι το τέλος. Είναι κυριολεκτικά μόνο η αρχή· η δουλειά συνεχίζεται κάθε μέρα για έναν δίκαιο και σωστό κόσμο για όλους».