Η παροχή οικονομικά προσιτής καθαρής ενέργειας στους Ευρωπαίους μετατρέπεται σε πραγματικό αγώνα δρόμου λόγω του κορεσμένου δικτύου της ηπείρου.
Πάνω από 100 δισ. ευρώ σε επενδύσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχουν κολλήσει στο παρωχημένο ενεργειακό δίκτυο της Ευρώπης, ενώ κοινότητες σε όλη την ήπειρο περιμένουν για χρόνια να εγκαταστήσουν ηλιακά πάνελ και αντλίες θερμότητας.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μια νέα έκθεση της συμβουλευτικής εταιρείας AFRY, που εκπονήθηκε για λογαριασμό της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Beyond Fossil Fuels, διαπιστώνει ότι 375 γιγαβάτ (GW) έργων καθαρής ενέργειας και 455 GW έργων αποθήκευσης με μπαταρίες είναι εγκλωβισμένα σε ουρές σύνδεσης στα δίκτυα διανομής σε όλη την ήπειρο.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, ένα εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που λειτουργεί αδιάκοπα όλο τον χρόνο με ισχύ 1 GW θα μπορούσε να τροφοδοτεί περίπου 876.000 νοικοκυριά ετησίως, βάσει των στοιχείων μέσης κατανάλωσης της Carbon Collective (πηγή στα Αγγλικά).
Χωρίς παρεμβάσεις, η έκθεση, η οποία εξετάζει τη Βουλγαρία, την Τσεχία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιταλία, την Πολωνία, την Ισπανία και τη Μεγάλη Βρετανία, προειδοποιεί ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να εμβαθύνει την εξάρτησή της από τα ευμετάβλητα ορυκτά καύσιμα.
Παρά την άνθηση των ανανεώσιμων στην Ευρώπη, που εξοικονόμησε για την ΕΕ 51 δισ. ευρώ πέρυσι μειώνοντας τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, σχεδόν το ένα τρίτο (29%) του μίγματος ηλεκτροπαραγωγής του μπλοκ εξακολουθεί να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα.
Το ενεργειακό δίκτυο της Ευρώπης φρενάρει την πράσινη μετάβαση
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι ουρές σύνδεσης για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αποθήκευσης γίνονται ολοένα πιο μποτιλιαρισμένες, φρενάροντας την ενεργειακή μετάβαση και αποδυναμώνοντας την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.
«Καθώς τα ορυκτά καύσιμα αποδεικνύονται αναξιόπιστα, οι διαχειριστές συστημάτων διανομής (DSOs) πρέπει να συμβαδίσουν με τον ρυθμό της μετάβασης σε καθαρότερη ενέργεια, ώστε να προστατεύσουν την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και να βελτιώσουν την προσιτότητα για τους καταναλωτές», δηλώνει η Duygu Kutluay, εκστρατεύτρια στην Beyond Fossil Fuels.
«Χωρίς μεταρρυθμίσεις στη διακυβέρνηση και τη λειτουργία, το δυναμικό των ανανεώσιμων στην Ευρώπη θα πνιγεί, όχι λόγω έλλειψης φιλοδοξίας ή επενδύσεων, αλλά εξαιτίας περιορισμών στα ίδια τα δίκτυα που υποτίθεται ότι θα τη φέρουν στους καταναλωτές.»
Το ενεργειακό δίκτυο της Ευρώπης χτίστηκε αρχικά γύρω από τον άνθρακα και αργότερα το φυσικό αέριο, που συνήθως παράγονται σε κεντρικά τοποθετημένες μονάδες. Αντίθετα, η πράσινη ενέργεια από αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα βρίσκεται συνήθως σε απομακρυσμένες περιοχές, συμπεριλαμβανομένων υπεράκτιων εγκαταστάσεων, κάτι που δυσκολεύει το έργο των DSOs, οι οποίοι μεταφέρουν την παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η προτεινόμενη Ευρωπαϊκή Δέσμη για τα Δίκτυα, που παρουσιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2025, στοχεύει να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα, δεσμευόμενη για επενδύσεις 1,2 τρισ. ευρώ στα δίκτυα έως το 2040, καθώς και για πάνω από 500 GW νέας εγκατεστημένης ισχύος από ανανεώσιμες πηγές.
Η δέσμη περιλαμβάνει επίσης στρατηγικούς «ενεργειακούς αυτοκινητόδρομους» που θα άρουν οκτώ βασικά σημεία συμφόρησης σε όλη την Ευρώπη, τα οποία, σύμφωνα με την Επιτροπή, αντικατοπτρίζουν «τις πιο επείγουσες ανάγκες ενεργειακών υποδομών».
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η διασύνδεση των δικτύων ηλεκτρισμού μέσω των Πυρηναίων για την καλύτερη ενσωμάτωση της Ιβηρικής Χερσονήσου, ο τερματισμός της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου από την ηπειρωτική Ευρώπη και η ενίσχυση της ηλεκτρικής διασύνδεσης των βαλτικών κρατών για την ενδυνάμωση της ενεργειακής τους ανεξαρτησίας από τη Ρωσία.
Ωστόσο, η Beyond Fossil Fuels υποστηρίζει ότι η προτεινόμενη δέσμη δεν αντιμετωπίζει πλήρως τα βασικά σημεία συμφόρησης στο επίπεδο της διανομής και ότι «θα μπορούσε να πάει πιο μακριά» στην ενίσχυση των στοχευμένων μέτρων στήριξης των DSOs.
«Στο σημερινό πλαίσιο της ευρωπαϊκής ενεργειακής μετάβασης, η αξία των νέων γιγαβάτ εξαρτάται όλο και περισσότερο από την ικανότητα να συνδεθούν, να μεταφερθούν και να εξισορροπηθούν», επισημαίνει η Chiara Natalicchio, ανώτερη σύμβουλος στην AFRY.
«Τα δίκτυα, τόσο μεταφοράς όσο και διανομής, είναι ο κρίσιμος καταλύτης· σε τελική ανάλυση αυτά καθορίζουν αν οι νέοι πόροι μετατρέπονται σε αξιοποιήσιμη αξία σε ένα ενεργειακό σύστημα που γίνεται πιο ηλεκτροδοτημένο, πιο αποκεντρωμένο και πιο ευμετάβλητο.»
Οι Ευρωπαίοι περιμένουν χρόνια για καθαρή ενέργεια
Στη Γερμανία, μια ενεργειακή κοινότητα περιμένει εδώ και πάνω από δύο χρόνια να συνδέσει φωτοβολταϊκά στις στέγες ενός συγκροτήματος κατοικιών με πολλά κτίρια, παρότι έχει ήδη εξασφαλίσει τη χρηματοδότηση.
Σύμφωνα με την έκθεση, η αργή ψηφιοποίηση και οι περιορισμοί στο δίκτυο διανομής προκαλούν τις καθυστερήσεις, με αποτέλεσμα οι λογαριασμοί ρεύματος των ενοικιαστών να εκτοξεύονται μετά τον πόλεμο στο Ιράν.
Η Anna Leidreiter, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της BürgerEnergie Nord, επισημαίνει ότι τα ηλιακά πάνελ ωφελούν άμεσα το πορτοφόλι των πολιτών, καθώς τους επιτρέπουν να μειώνουν μόνοι τους το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας μέσω της παραγωγής στις στέγες τους.
«Αλλά για να συμβεί αυτό, οι διαχειριστές δικτύων διανομής πρέπει να αναβαθμίσουν τα πληροφοριακά τους συστήματα και να εφαρμόσουν πιο αποτελεσματικές διοικητικές διαδικασίες», προσθέτει.
«Οι συγκρούσεις γύρω από τα ορυκτά καύσιμα ανά τον κόσμο αποτελούν απειλή για εμάς. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε τους DSOs να δράσουν γρήγορα, ώστε να συνδέσουν περισσότερη ηλιακή ενέργεια, όχι μόνο ως ενέργεια του μέλλοντος, αλλά και ως ενέργεια της ελευθερίας και της ασφάλειας.»
Στον ισπανικό δήμο Terrassa, τα όρια χωρητικότητας του δικτύου εμποδίζουν την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών στις στέγες δημόσιων κτιρίων και κοινών έργων καθαρής ενέργειας για τους πολίτες.
«Η προσπάθεια σύνδεσης έργων ανανεώσιμης ενέργειας έχει μετατραπεί σε μια πραγματική διαδρομή μετ’ εμποδίων», λέει ο Pau Sales, περιβαλλοντολόγος στον δήμο Terrassa.
«Η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζουμε με τις εταιρείες διανομής και την πρόσβαση στο δίκτυο αφορά τα διοικητικά τους συστήματα, τα οποία είναι αργά και δύσκολα στη χρήση. Οι συνεχείς καθυστερήσεις και τα εμπόδια στο επίπεδο της διανομής σπαταλούν χρόνο και δημόσιο χρήμα και τροφοδοτούν την απογοήτευση όσων είναι αφοσιωμένοι στην ενεργειακή μετάβαση.»
Ο βρετανικός πάροχος κοινωνικής κατοικίας Together Housing σχεδίαζε να εγκαθιστά 1.500 αντλίες θερμότητας τον χρόνο, ώστε να μειώσει το κόστος θέρμανσης για τους ενοικιαστές του, καθώς το κόστος ζωής αυξάνεται. Οι ενοικιαστές που ήδη χρησιμοποιούν αντλίες θερμότητας έχουν καταφέρει να εξοικονομήσουν 250 λίρες (288 ευρώ) τον χρόνο, όμως οι περιορισμοί στο επίπεδο της διανομής έχουν επιβραδύνει την πορεία του προγράμματος.
«Η πρόοδό μας περιορίζεται από υποστελεχωμένους διαχειριστές δικτύων διανομής και από τη χαμηλή χωρητικότητα του δικτύου», αναφέρει η Gemma Voaden από την Together Housing.
«Δεν μπορούμε να πετύχουμε την κλίμακα και τον ρυθμό του στόχου μας χωρίς βελτιώσεις στα δίκτυα και στους διαχειριστές τους. Οι DSOs χρειάζονται περισσότερους πόρους για να ανταποκριθούν στον ρυθμό της μετάβασης και να μας βοηθήσουν να τερματίσουμε την εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα. Αν καταφέρουμε να απαλλαγούμε από τα ορυκτά καύσιμα, όλοι θα ωφεληθούν.»
Οι καθυστερήσεις στις μπαταρίες της Ευρώπης
Τα συστήματα αποθήκευσης με μπαταρίες (BESS), τα οποία μπορούν να αποθηκεύουν περίσσεια ενέργειας αντί να αναγκάζονται τα αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα να κλείνουν, έχουν αναγνωριστεί ως βασικός παράγοντας για την αποσυμφόρηση του πιεσμένου ενεργειακού δικτύου της Ευρώπης.
Ο στόλος μπαταριών της ΕΕ έχει δεκαπλασιαστεί από το 2021, ξεπερνώντας τις 77 GWh, αλλά οι ειδικοί προειδοποιούν ότι απαιτείται ακόμη μεγαλύτερη πρόοδος.
Σύμφωνα με την Beyond Fossil Fuels, η ισχύς των έργων αποθήκευσης ενέργειας σε μπαταρίες που έχουν κολλήσει σε ουρές σύνδεσης δικτύου στη Γερμανία, τη Βρετανία και την Πολωνία υπερβαίνει ήδη περισσότερο από το διπλάσιο των στόχων αυτών των χωρών για την αποθήκευση σε μπαταρίες έως το 2030.
«Καθώς οι ευρωπαϊκές χώρες κινούνται για να αντικαταστήσουν το ορυκτό αέριο με καθαρές τεχνολογίες ευελιξίας, όπως η αποθήκευση, οι καθυστερήσεις κοστίζουν στους καταναλωτές και στην ενεργειακή μετάβαση λόγω περικοπών της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές, εξάρτησης από ακριβή εφεδρική ισχύ και αναποτελεσματικής λειτουργίας των δικτύων», αναφέρει η οργάνωση.