Κάθε τέσσερα χρόνια οι φίλοι του ποδοσφαίρου έχουν τη δική τους γιορτή - Φέτος το Μουντιάλ θα διεξαχθεί σε ΗΠΑ, Μεξικό και Καναδά. Σε έναν θεσμό που δεν μένει πάντα στην ιστορία για τα γκολ εμείς θυμόμαστε τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές.
Κάθε τέσσερα χρόνια, από τις πρώτες διοργανώσεις Μουντιάλ, η FIFA προσφέρει ένα θέαμα που μονοπωλεί τα πρωτοσέλιδα των μεγάλων εφημερίδων, αθλητικών και μη, κυρίως χάρη στις επιτυχίες των εθνικών ομάδων που συμμετέχουν στο Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου. Ωστόσο, σχεδόν μοιραία, πολλές φορές τα φώτα πέφτουν σε στιγμές ή κατορθώματα που ξεπερνούν κατά πολύ τα στενά όρια του αθλητισμού και που, σε ορισμένες περιπτώσεις, επισκιάζουν το ίδιο το τουρνουά.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε αυτό το αφιέρωμα θυμόμαστε δέκα στιγμές που, πέρα από την αγωνιστική τους αξία, σημάδεψαν την ιστορία των Μουντιάλ και χαράχτηκαν ανεξίτηλα στη μνήμη των εκατομμυρίων φίλων του ποδοσφαίρου.
1. Γαλλία ’38 - Οι «μελανοχίτωνες» του Μουσολίνι
Ήταν το 1938, μόλις έναν χρόνο πριν από το ξέσπασμα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Γαλλία διοργάνωσε το τρίτο Παγκόσμιο Κύπελλο, σε κλίμα βαριάς γεωπολιτικής έντασης στην Ευρώπη. Η Ιταλία ξεκινούσε ως μία από τις μεγάλες πρωταγωνίστριες, έχοντας ήδη κατακτήσει τον τίτλο τέσσερα χρόνια νωρίτερα, το 1934, όταν είχε φιλοξενήσει το τουρνουά.
Αυτή τη φορά, η εθνική Ιταλίας ταξίδεψε στη Γαλλία ως εκπρόσωπος ενός φασιστικού καθεστώτος, εν μέσω κύματος διαμαρτυριών κατά του Μπενίτο Μουσολίνι και της εμπλοκής του στον Ισπανικό Εμφύλιο. Ο ομοσπονδιακός τεχνικός Βιτόριο Πότσο επέβαλε μια σχεδόν στρατιωτική πειθαρχία και αποδέχτηκε τη χρήση του ποδοσφαίρου ως εργαλείου προπαγάνδας του καθεστώτος.
Η ένταση ξέσπασε στο πρώτο ματς απέναντι στη Νορβηγία και κορυφώθηκε στο νοκ άουτ με τη Γαλλία, όταν η Ιταλία αγωνίστηκε με μαύρη εμφάνιση και οι παίκτες χαιρέτησαν φασιστικά, μια κίνηση που προκάλεσε εκκωφαντικές αποδοκιμασίες από τις εξέδρες και συμβόλισε την ακραία πολιτικοποίηση του τουρνουά.
Παρά την ασφυκτική πίεση, οι Ιταλοί προκρίθηκαν με άνεση και νίκησαν την Ουγγαρία με 4-2 στον τελικό, κατακτώντας έτσι τον δεύτερο συνεχόμενο τίτλο τους. Ο θρίαμβος γιορτάστηκε από το καθεστώς με εκδηλώσεις εθνικής υπερηφάνειας και χρησιμοποιήθηκε για να ενισχύσει το φασιστικό αφήγημα, καταγράφηκε ωστόσο ως ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα και πολιτικοποιημένα επεισόδια στην ιστορία των Μουντιάλ.
2. Ουρουγουάη ’50 - Η Βραζιλία ταπεινώνεται στο «Μαρακανά»
Το Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου του 1950 άφησε πίσω του ένα από τα πιο συγκλονιστικά επεισόδια στην ιστορία του αθλητισμού: την ανέλπιστη νίκη της Ουρουγουάης επί της Βραζιλίας στο κατάμεστο Μαρακανά. Επισήμως, στον αγώνα παρευρέθηκαν περίπου 170.000 άνθρωποι, αλλά υπολογίζεται ότι ο πραγματικός αριθμός άγγιξε τις 200.000.
Αρχικά, η ατμόσφαιρα στο Ρίο ντε Τζανέιρο ήταν γιορτινή, καθώς, βάσει του τότε κανονισμού του τουρνουά, η «Σελεσάο» χρειαζόταν μόνο έναν βαθμό για να κατακτήσει το τρόπαιο: συνθήματα για την επικείμενη κατάκτηση του τίτλου, θριαμβευτικά πρωτοσέλιδα και ένα κοινό πεπεισμένο για τη νίκη των γηπεδούχων. Η Βραζιλία προηγήθηκε στο δεύτερο ημίχρονο, αλλά η Ουρουγουάη αντέδρασε με χαρακτήρα. Ο Χουάν Αλμπέρτο Σκιαφίνο ισοφάρισε και, έντεκα λεπτά πριν από το τέλος, ο Αλσίδες Γκίτζια σίγησε το στάδιο με το οριστικό 1-2.
Το σοκ ήταν τεράστιο. Το στάδιο βυθίστηκε στη σιωπή, οι Βραζιλιάνοι παίκτες εγκατέλειψαν τον αγωνιστικό χώρο συντετριμμένοι και ολόκληρη η χώρα βρέθηκε σε κατάσταση απογοήτευσης.
Το αποκαλούμενο «Μαρακανάσο» ξεπέρασε τα όρια του αθλητισμού και μετατράπηκε σε εθνικό τραύμα για τη Βραζιλία ενώ αποτέλεσε παράλληλα τη μεγαλύτερη ποδοσφαιρική υπέρβαση της Ουρουγουάης, έναν αγώνα που θα άλλαζε για πάντα την ιστορία των Μουντιάλ.
3. Ισπανία ’82 - Ο «Μάτζικο» Γκονσάλες δεν καταφέρνει να αποστέψει τον διασυρμό του Ελ Σαλβαδόρ
Στο Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA το 1982 γράφτηκε μία από τις πιο σκληρές του σελίδες στην ιστορία των Μουντιάλ με τη συντριβή του Ελ Σαλβαδόρ από την Ουγγαρία με 10-1, τη μεγαλύτερη ήττα που έχει καταγραφεί ποτέ σε τελική φάση. Ο αγώνας, που διεξήχθη στο Έλτσε, αποκάλυψε ένα ριψοκίνδυνο τακτικό πλάνο της ομάδας του Ελ Σαλβαδόρ, μιας χώρας εν τω μέσω εμφυλίου πολέμου, με συνέπεια ελλιπή οργάνωση και κακοδιαχείριση από την οικεία ομοσπονδία.
Παρά την υπεροχή των Ούγγρων, όταν ο Luis Ramírez σημείωσε το πρώτο γκολ της χώρας του σε Μουντιάλ, αυτό πανηγυρίστηκε περισσότερο ως πράξη αξιοπρέπειας παρά ως ξέσπασμα χαράς. Το κοινό, αντί να χλευάσει, ταυτίστηκε με μια ομάδα που συνέχισε να επιτίθεται ακόμη και μέσα στη συντριβή.
Μέσα στο χάος έλαμψε ο Χόρχε Αλμπέρτο Γκονσάλες Μπαρίγιας, γνωστός ως «Μάτζικο» Γκονσάλες, ο μοναδικός επαγγελματίας της ομάδας, του οποίου το ταλέντο και η ικανότητα στο ένας εναντίον ενός κέρδισαν τον θαυμασμό του τουρνουά. Για το Ελ Σαλβαδόρ, εκείνο το Μουντιάλ κατέληξε να αποκαθιστά μια γενιά που θέλησε να δείξει στον κόσμο μια διαφορετική όψη μιας χώρας ρημαγμένης από τη βία.
4. Μεξικό ’86 - Το «χέρι του Θεού» που άνοιξε τον δρόμο για τον τελικό
Ο προημιτελικός του Μουντιάλ Μεξικού 1986, ανάμεσα στην Αργεντινή και την Αγγλία, έμεινε στην ιστορία για ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα και αξέχαστα επεισόδια στην ιστορία του ποδοσφαίρου: το αποκαλούμενο «χέρι του Θεού» του Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα, με το οποίο οι Λατινοαμερικανοί πήραν προβάδισμα στο σκορ. Ωστόσο, η αναμέτρηση ήταν πολύ περισσότερα από αυτή τη μοναδική φάση.
Ο αγώνας, σε κλίμα έντονης αθλητικής και πολιτικής φόρτισης, ιδίως λόγω του πολέμου των Φόκλαντ, έφτασε στο ημίχρονο χωρίς γκολ, μετά από ένα πρώτο μέρος σκληρό και γεμάτο μονομαχίες, με τον Μαραντόνα να δέχεται συνεχώς φάουλ. Λίγο μετά την έναρξη της επανάληψης, το «10» της Αργεντινής έβαλε μπροστά την ομάδα του με γκολ που σημείωσε με το αριστερό του χέρι, το οποίο ο διαιτητής κατακύρωσε παρά τις έντονες διαμαρτυρίες των Άγγλων.
Έξι λεπτά αργότερα, ο θρυλικός Ντιεγκίτο υπέγραψε το απόλυτο αριστούργημά του: μια κούρσα από το κέντρο του γηπέδου, περνώντας διαδοχικά τους μισούς αντιπάλους προτού νικήσει τον τερματοφύλακα, ένα γκολ που θεωρείται από τα ωραιότερα στην ιστορία των Μουντιάλ. Η Αγγλία μείωσε στο τέλος, αλλά δεν κατάφερε να ισοφαρίσει. Η Αργεντινή προχώρησε έτσι στον τελικό, όπου και επικράτησε της Γερμανίας. Ωστόσο, ήταν ο αγώνας με την Αγγλία που έμεινε στην ιστορία, ως σύμβολο πονηριάς, ταλέντου και αιώνιας αντιπαράθεσης.
5. Ηνωμένες Πολιτείες ’94 - Το λάθος που στοίχισε τη ζωή στον Αντρές Εσκομπάρ
Το αυτογκόλ (πηγή στα Ισπανικά) του Αντρές Εσκομπάρ στο Μουντιάλ των Ηνωμένων Πολιτειών το 1994 εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο τραγικά επεισόδια στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Αρχηγός μιας Κολομβίας που θεωρούνταν διεκδικήτρια του τίτλου, ο αμυντικός σημείωσε γκολ σε λάθος εστία στην ήττα από τις ΗΠΑ, ένα αποτέλεσμα που οδήγησε στον αποκλεισμό της εθνικής του από τη φάση των ομίλων.
Λίγες ημέρες μετά την επιστροφή του στο Μεντεγίν, ο ποδοσφαιριστής δολοφονήθηκε με πυροβολισμούς έξω από μπαρ. Ήταν 27 ετών. Το έγκλημα συγκλόνισε τον κόσμο και συμβόλισε τη βία που μάστιζε την Κολομβία τη δεκαετία του ’90, με το οργανωμένο έγκλημα, τα ναρκωτικά, τα παράνομα στοιχήματα και την επιρροή των συμμοριών στο ποδόσφαιρο. Αν και για χρόνια έγινε λόγος για εκδίκηση λόγω χαμένων στοιχημάτων, η υπόθεση ανέδειξε ένα πολύ ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο, όπου ο αθλητισμός ήταν βαθιά μολυσμένος από τονεκφοβισμό.
Ο Εσκομπάρ, γνωστός ως «ο κύριος του ποδοσφαίρου», υπερασπιζόταν το άθλημα ως πεδίο συνύπαρξης και αξιών. Ο θάνατός του τον μετέτρεψε σε σύμβολο μιας γενιάς παγιδευμένης ανάμεσα στο ποδοσφαιρικό ταλέντο και μια ανεξέλεγκτη βία, καθώς και σε υπενθύμιση ότι, όπως το συνόψισε τότε ο ομοσπονδιακός τεχνικός Πάντσο Ματουράνα, δεν ήταν το ποδόσφαιρο που τον σκότωσε, αλλά «η κοινωνία».
6. Γαλλία ’98 - Η κουτουλιά του «μεσιέ» Ζιντάν
Ο τελικός του Μουντιάλ Γερμανίας 2006 σημαδεύτηκε από μία από τις πιο αινιγματικές σκηνές του ποδοσφαίρου. Ο Ζινεντίν Ζιντάν, αρχηγός της Γαλλίας και στο τελευταίο του παιχνίδι ως επαγγελματίας, βρέθηκε να αποχαιρετά άδοξα τα γήπεδα με μια κουτουλιά στον Μάρκο Ματεράτσι.
Ο Ζιντάν είχε οδηγήσει τη Γαλλία μέχρι τον τελικό με καθοριστικές εμφανίσεις στα νοκ άουτ και άνοιξε το σκορ στο Βερολίνο με ένα πέναλτι τύπου Πανέκα. Στην παράταση, έπειτα από λεκτική αντιπαράθεση με τον Ιταλό αμυντικό, έχασε την ψυχραιμία του και αποβλήθηκε, αφήνοντας την ομάδα του με δέκα παίκτες στα κρίσιμα λεπτά.
Χωρίς τον ηγέτη της στο γήπεδο, η Γαλλία ηττήθηκε στη διαδικασία των πέναλτι από την Ιταλία. Η εικόνα του Ζιντάν να περπατά μόνος προς τα αποδυτήρια, περνώντας μπροστά από το τρόπαιο του Μουντιάλ 2006, έγινε σύμβολο μιας βραδιάς ανεκπλήρωτης δόξας. Ένα φινάλε τόσο λαμπρό όσο και βαθιά ανθρώπινο για έναν από τους μεγαλύτερους μύθους του ποδοσφαίρου.
7. Νότια Αφρική ’10 - Το γκολ του Ινιέστα
Η Ισπανία κατέκτησε το Μουντιάλ της Νότιας Αφρικής το 2010 σε έναν τελικό που σημαδεύτηκε για πάντα από μια καθοριστική στιγμή. Αφού έφτασε ως φαβορί, έχοντας κατακτήσει το Euro 2008, η ομάδα του Βισέντε ντελ Μπόσκε ξεκίνησε το τουρνουά με μια απρόσμενη ήττα από την Ελβετία, που αναζωπύρωσε παλιούς φόβους. Αντί να διαλυθεί, η ομάδα ανασυγκροτήθηκε αγώνα με τον αγώνα, εδραίωσε τον έλεγχο της μπάλας, αφέθηκε στο τίκι-τάκα και προχώρησε με οριακές νίκες μέχρι τον τελικό.
Ο τελικός με την Ολλανδία στο Γιοχάνεσμπουργκ ήταν σκληρός, σωματικός και κλειστός, με ελάχιστα περιθώρια για δημιουργία. Όταν ο αγώνας έμοιαζε να οδεύει στα πέναλτι, στο 116ο λεπτό της παράτασης, ήρθε η φάση που έκρινε το τρόπαιο: πάσα του Σεσκ Φάμπρεγκας, κοντρόλ του Αντρές Ινιέστα και διαγώνιο σουτ που νίκησε τον Μάρτεν Στέκελενμπουργκ. Το 0-1 ξέσπασε σε πανηγυρισμούς και χάρισε στην Ισπανία το πρώτο της Παγκόσμιο Κύπελλο.
Εκείνο το γκολ συμβόλισε την ολοκλήρωση ενός στυλ βασισμένου στην υπομονή, την κατοχή και την πίστη, και μετέτρεψε εκείνη την εθνική σε ιστορικό σημείο αναφοράς για το παγκόσμιο ποδόσφαιρο, ένα στάτους που θα επιβεβαιωνόταν δύο χρόνια αργότερα, όταν κατέκτησε και το τρίτο Euro στην ιστορία της, το δεύτερο διαδοχικό.
8. Βραζιλία ’14 - Ιστορική συντριβή
Στις 8 Ιουλίου 2014, οι φίλοι του ποδοσφαίρου έζησαν μία από τις πιο αξέχαστες βραδιές. Στον ημιτελικό του Μπέλο Οριζόντε, η Γερμανία ξεγύμνωσε όλες τις αδυναμίες της διοργανώτριας Βραζιλίας επικρατώντας με 7-1, σκορ που καταγράφηκε ως μία από τις μεγαλύτερες ταπεινώσεις στην ιστορία του τουρνουά.
Ο αγώνας κρίθηκε μέσα σε λίγα λεπτά. Μετά το πρώτο γκολ της Γερμανίας, η ομάδα του Γιόακιμ Λεβ πέτυχε άλλα τέσσερα τέρματα από το 23ο έως το 29ο λεπτό, με τον Μίροσλαβ Κλόζε να γίνεται ο κορυφαίος σκόρερ στην ιστορία των Μουντιάλ και τον Τόνι Κρόος να σημειώνει αστραπιαία δύο γκολ. Η Βραζιλία, καταρρακωμένη σωματικά και ψυχολογικά, παρακολουθούσε αδύναμη την κατάρρευσή της μπροστά στο κοινό της.
Στο δεύτερο ημίχρονο ήρθαν δύο ακόμη γκολ από τον Αντρέ Σίρλε, ενώ ο Όσκαρ μείωσε το σκορ προς το τέλος. Ήταν η πρώτη ήττα της Βραζιλίας σε ημιτελικό Μουντιάλ μετά από 76 χρόνια και η πιο βαριά εντός έδρας εδώ και σχεδόν έναν αιώνα. Το αποκαλούμενο «Μινεϊράσο» έγινε συνώνυμο ενός συλλογικού τραύματος και μιας από τις πιο σκοτεινές σελίδες του βραζιλιάνικου ποδοσφαίρου.
9. Ρωσία ’18 - Το VAR κάνει την εμφάνισή του
Το Μουντιάλ της Ρωσίας 2018 θα μείνει, μεταξύ άλλων, ως το πρώτο μεγάλο τουρνουά εθνικών ομάδων στο οποίο το VAR είχε πρωταγωνιστικό ρόλο. Το σύστημα βίντεο-διαιτησίας VAR μπήκε δυναμικά από τη φάση των ομίλων, προκαλώντας συζητήσεις και αντιδράσεις, αλλά και μια γενικευμένη αίσθηση μεγαλύτερης δικαιοσύνης στις διαιτητικές αποφάσεις.
Η επιρροή του ήταν καθοριστική στην εξέλιξη της διοργάνωσης και έφτασε μέχρι τον τελικό, όπου ο διαιτητής υπέδειξε πέναλτι μετά τη χρήση του VAR. Σύμφωνα με τη FIFA, το σύστημα ανέβασε το ποσοστό ορθών αποφάσεων στο 99,2%, αφού χρησιμοποιήθηκε σε περισσότερες από 400 φάσεις. Η παγκόσμια ομοσπονδία ανακοίνωσε αργότερα ότι το βίντεο-ριπλέι έβαλε τέλος στα γκολ από αντικανονική θέση και διόρθωσε αποφάσεις σε 16 περιπτώσεις.
Ο αντίκτυπος του VAR φάνηκε και στο ίδιο το παιχνίδι: ποτέ άλλοτε δεν είχαν δοθεί τόσα πέναλτι ούτε είχαν σημειωθεί τόσα γκολ από στημένες φάσεις. Με εντάσεις, συγκινήσεις και εκπλήξεις, το Μουντιάλ της Ρωσίας 2018 ολοκληρώθηκε αφήνοντας πίσω του μια διοργάνωση που αξιολογήθηκε πολύ θετικά, με γεμάτα γήπεδα, γιορτινή ατμόσφαιρα για έναν μήνα και μια εθνική ομάδα οικοδέσποινα που ξεπέρασε κάθε προσδοκία φτάνοντας μέχρι τα προημιτελικά.
10. Κατάρ ’22 - Ο Μέσι στέφεται παγκόσμιος πρωταθλητής... επιτέλους
Η Αργεντινή κατέκτησε το τρίτο της Μουντιάλ στο Κατάρ το 2022, επικρατώντας της Γαλλίας σε έναν συναρπαστικό τελικό που κρίθηκε στα πέναλτι, μετά το 3-3 στην κανονική διάρκεια και την παράταση. Η αναμέτρηση, γεμάτη ένταση από το πρώτο μέχρι το τελευταίο λεπτό, είχε ως μεγάλους πρωταγωνιστές τον Λιονέλ Μέσι και τον Κιλιάν Μπαπέ, σε μια αξέχαστη μονομαχία γενεών.
Η Αργεντινή κυριάρχησε στο μεγαλύτερο μέρος του αγώνα και προηγήθηκε με πέναλτι του Μέσι και γκολ του Άνχελ ντι Μαρία πριν από το ημίχρονο. Η Γαλλία, απούσα για πολλά λεπτά, αντέδρασε εκρηκτικά στο φινάλε: ο Κιλιάν Εμπαπέ μείωσε με πέναλτι και, μέσα σε μόλις ένα λεπτό, ισοφάρισε με ένα εντυπωσιακό σουτ.
Στην παράταση, ο Μέσι σκόραρε ξανά για το 3-2, όμως ο Εμπαπέ ολοκλήρωσε το χατ τρικ του με νέο πέναλτι, οδηγώντας τον τελικό στη διαδικασία των πέναλτι. Στη ρώσικη ρουλέτα, ο Εμιλιάνο Μαρτίνες ήταν καθοριστικός και η Αργεντινή σήκωσε το Παγκόσμιο Κύπελλο. Ένας θρίαμβος που έφερε το μοναδικό μεγάλο τρόπαιο που έλειπε από τον Μέσι και για το οποίο είχε δεχθεί κριτική επί χρόνια.