Την Ευρωπαϊκή Ημέρα Θυμάτων της Κλιματικής Κρίσης, πολλές οργανώσεις υπογράφουν ανοικτή επιστολή προς κυβέρνηση και δήμους, ζητώντας άμεσα μέτρα προσαρμογής των πόλεων στους καύσωνες.
Κύματα καύσωνα ολοένα συχνότερα, πιο ακραία και πιο θανατηφόρα. Πρόκειται για το σκηνικό σε μια Ευρώπη που μαστίζεται από τις υψηλές θερμοκρασίες και η οποία, τον Ιούνιο, κατέγραψε ρεκόρ επί ρεκόρ στα θερμόμετρα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Έχουμε ήδη βιώσει έξι κύματα καύσωνα, όσες και σε ολόκληρο το περσινό έτος. Και βρισκόμαστε μόλις στον Ιούλιο. Επιπλέον, διαπιστώνεται ότι η ένταση, δηλαδή η απόκλιση της θερμοκρασίας από τα κανονικά επίπεδα, είναι μεγαλύτερη», εξηγεί στην Euronews ο Φρανσίσκο Φερέιρα, πρόεδρος της περιβαλλοντικής οργάνωσης Zero (πηγή στα Πορτογαλικά).
Απέναντι σε ένα πρόβλημα που οι ειδικοί αποδίδουν στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και στις επακόλουθες κλιματικές αλλαγές, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις θεωρούν επιτακτική την ανάγκη για λύσεις που δεν θα στοχεύουν μόνο στον μετριασμό της αιτίας, αλλά και θα βοηθούν τον πληθυσμό να προσαρμοστεί σε ένα σενάριο που μόνο προς το χειρότερο φαίνεται να εξελίσσεται.
«Είναι αναπόφευκτο να κοιτάξουμε όχι μόνο το ζήτημα της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αυτό που αποκαλούμε μείωση ή μετριασμό, αλλά και, προφανώς, την προσαρμογή», σημειώνει ο Φρανσίσκο Φερέιρα.
«Είναι κρίσιμο να σχεδιάσουμε και να αναπτύξουμε πόλεις που να είναι προετοιμασμένες, με αυτή την ικανότητα προσαρμογής. Αυτό σημαίνει, ουσιαστικά, να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο κτιριακό απόθεμα, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις αντανακλά συνθήκες ενεργειακής φτώχειας: δεν μπορούμε να κρατήσουμε το σπίτι ζεστό τον χειμώνα, αλλά ούτε και δροσερό το καλοκαίρι».
Η Zero είναι μία από τις υπογράφουσες της ανοικτής επιστολής (πηγή στα Πορτογαλικά)που θα παραδοθεί σήμερα, με την ευκαιρία της Ευρωπαϊκής Ημέρας για τα Θύματα της Παγκόσμιας Κλιματικής Κρίσης (πηγή στα Πορτογαλικά), στην έδρα της κυβέρνησης, στο Campus XXI, στη Λισαβόνα. Η επιστολή απευθύνεται στον πρωθυπουργό, στα υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Υγείας και Υποδομών και Στέγασης, καθώς και στην Εθνική Ένωση Πορτογαλικών Δήμων, χαρακτηρίζοντας την ακραία ζέστη ως κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία και ζητώντας παράλληλα παρεμβάσεις στα αστικά κέντρα.
«Αυτό έχει να κάνει με τον τρόπο και τις προτεραιότητες που έχουμε υιοθετήσει σε πολλές πόλεις. Πιστεύουμε ότι πραγματικά δεν έχει δοθεί η απαιτούμενη προσοχή σε αυτές τις συνθήκες», επισημαίνει ο πρόεδρος της οργάνωσης.
Η παράδοση του εγγράφου θα αποτελέσει επίσης μια συμβολική στιγμή, σε μια δράση δρόμου όπου οι συμμετέχοντες θα τυλιχτούν με πετσέτες και θα κρατούν πλακάτ με το μήνυμα «Η Λισαβόνα δεν είναι σάουνα!».
Πέρα από τη Zero, το κείμενο συνυπογράφουν ακόμη 11 οργανώσεις, όπως οι Quercus, Geota, Greenpeace Portugal, WWF Portugal και το Πορτογαλικό Δίκτυο Πρεσβευτών του Ευρωπαϊκού Κλιματικού Συμφώνου, οι οποίες προτείνουν συγκεκριμένα μέτρα για την προσαρμογή στη ζέστη στις πορτογαλικές πόλεις.
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται η δημιουργία εθνικού δικτύου κλιματικών καταφυγίων, ο εντοπισμός, από κάθε δήμο, δημόσιων και ιδιωτικών χώρων που ήδη υπάρχουν (βιβλιοθήκες, πισίνες, πάρκα) και μπορούν να λειτουργήσουν ως καταφύγιο κατά τη διάρκεια κυμάτων καύσωνα, η επιτάχυνση της ενεργειακής ανακαίνισης των κτιρίων και ακόμη η εγκατάσταση συστημάτων ενεργητικού κλιματισμού σε βρεφονηπιακούς σταθμούς, οίκους ευγηρίας και κέντρα ημέρας.
«Η ιδέα είναι να υπάρχουν πραγματικά διαθέσιμα μέσα, κλιματικά καταφύγια, δηλαδή ζώνες σκιάς, πράσινοι χώροι, χώροι με κλιματισμό, που μπορεί να έχουν διαφορετική μορφή, από υπηρεσίες και εμπορικούς χώρους μέχρι δημόσια ιδρύματα», προσθέτει στην Euronews.
Η επιστολή επισημαίνει ότι τα δημοτικά σχέδια προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή αποτελούν «ένα θεμελιώδες βήμα» για την τοπική ανθεκτικότητα και τονίζει ότι η εφαρμογή τους είναι κρίσιμη.
«Στην Πορτογαλία έχουμε την υποχρέωση να καταρτίσουμε τα Δημοτικά Σχέδια Δράσης για το Κλίμα, τα οποία θα έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί έως τον Φεβρουάριο του 2024· βρισκόμαστε ήδη στο 2026», υπογραμμίζει ο πρόεδρος της Zero. «Πέρα όμως από αυτά τα σχέδια, είναι απαραίτητο να περάσουμε στην πράξη, γιατί αντιλαμβανόμαστε ότι η ανάγκη για δράση, με το καλοκαίρι που βιώνουμε και με όσα έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια, γίνεται ολοένα πιο επείγουσα προκειμένου να μειώσουμε τη νοσηρότητα».
Η κλιματική έκτακτη ανάγκη δεν είναι προτεραιότητα και οι αλλαγές είναι «δαπανηρές»
Για τον πρόεδρο της Zero, υπάρχουν πολλοί λόγοι που εξηγούν την έλλειψη παρεμβάσεων στις πόλεις. «Οι προτεραιότητες των δήμων είναι συχνά άλλες και δεν έχουν δώσει τη δέουσα βαρύτητα σε αυτή την ανταπόκριση», εξηγεί. «Σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως σε μικρούς δήμους, υπάρχει έλλειψη τεχνικής ικανότητας. Δεν είναι εύκολο να προετοιμαστούν τέτοιου είδους σχέδια, ούτε για τη μείωση των εκπομπών ούτε για την προσαρμογή στο κλίμα».
Επιπλέον, το κόστος που συνδέεται με δομικά μέτρα αποτελεί εμπόδιο στη λήψη αποφάσεων, επηρεάζοντας τη «πολιτική βούληση».
«Οι αλλαγές που διακυβεύονται στο πλαίσιο της κλιματικής προσαρμογής είναι συχνά δαπανηρές. Στο μέλλον θα αποδειχθούν πιο οικονομικές, δεν υπάρχει αμφιβολία. Θα βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των κατοίκων και όσων επισκέπτονται τις πόλεις. Όμως είναι δαπανηρές επενδύσεις και, ως εκ τούτου, συχνά δυσκολεύουν τη λήψη αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο».
Κύματα καύσωνα ολοένα συχνότερα και πιο θανατηφόρα
«Η ακραία ζέστη δεν είναι πλέον ένας μακρινός κίνδυνος. Αποτελεί απειλή για τη δημόσια υγεία, την ποιότητα ζωής και την ασφάλεια των πόλεών μας. Γνωρίζουμε επίσης ότι αυτός ο κίνδυνος δεν κατανέμεται ισότιμα. Όσοι ζουν σε γειτονιές με ελάχιστους πράσινους χώρους, υπερβολικά ασφαλτοστρωμένους δρόμους, έντονη κυκλοφορία και ελάχιστη σκίαση εκτίθενται περισσότερο», αναφέρεται στην επιστολή που απευθύνεται στον Πορτογάλο πρωθυπουργό.
Μέχρι τις αρχές Ιουλίου, η Πορτογαλία είχε ήδη καταγράψει έξι κύματα καύσωνα το 2026, συνολικά 59 ημέρες σε καθεστώς καύσωνα στο πρώτο εξάμηνο του έτους — επεισόδια που σημειώθηκαν τον Φεβρουάριο, τον Μάρτιο (δύο φορές), τον Απρίλιο, τον Μάιο και τον Ιούνιο, σύμφωνα με το IPMA. (πηγή στα Πορτογαλικά)
«Διαπιστώνεται ανοδική τάση στον μέγιστο αριθμό ημερών με συνθήκες καύσωνα, με έτος-ρεκόρ το 2009, με 93 ημέρες, ακολουθούμενο από το 2017 με 83 ημέρες και το 2023 με 80 ημέρες. Το 2025 καταγράφηκαν 74 ημέρες σε καθεστώς καύσωνα και 59 ημέρες στο πρώτο εξάμηνο του 2026», ανέφερε η πορτογαλική μετεωρολογική υπηρεσία σε ανακοίνωσή της.
Αυτά τα φαινόμενα ακραίων θερμοκρασιών, που καταγράφονται επίσης σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Ισπανία, ευθύνονται και για την αύξηση της θνησιμότητας.
Κατά τη διάρκεια του τελευταίου κύματος καύσωνα στη χώρα, στις αρχές Ιουλίου, καταγράφηκε υπερβάλλουσα θνησιμότητα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Συστήματος Πληροφόρησης Πιστοποιητικών Θανάτου (SICO), παρατηρήθηκαν υπερβάλλοντες θάνατοι μεταξύ 2 και 8 Ιουλίου, περίοδο κατά την οποία η χώρα βρέθηκε αντιμέτωπη με υψηλές θερμοκρασίες. Υπολογίζοντας τη διαφορά μεταξύ των καταγεγραμμένων θανάτων και της γραμμής βάσης, η περίοδος 2–8 Ιουλίου αντιστοιχεί σε περίπου 539 υπερβάλλοντες θανάτους.
Μεταξύ 3 και 6 Ιουλίου 2026, όταν η κυβέρνηση κήρυξε κατάσταση συναγερμού σε ολόκληρη την ηπειρωτική επικράτεια, καταγράφηκαν 313 υπερβάλλοντες θάνατοι.
Κατά τον Ιούνιο, που θεωρείται ένας από τους θερμότερους μήνες που έχουν καταγραφεί στην Ευρώπη, σημειώθηκαν πάνω από δέκα χιλιάδες υπερβάλλοντες θάνατοι στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν τη Δευτέρα από το EuroMOMO, ένα σύστημα παρακολούθησης της θνησιμότητας που υποστηρίζεται από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, 27 χώρες κατέγραψαν 10.650 υπερβάλλοντες θανάτους μεταξύ 22 και 28 Ιουνίου.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ήδη προειδοποιήσει: αυτό είναι μόνο η αρχή, με τον οργανισμό να τονίζει ότι τα επόμενα καλοκαίρια θα είναι ακόμη δυσκολότερα.
«Αυτό το κύμα καύσωνα είναι μια πρόβα γενεράλε», δήλωσε ο Χανς Χένρι Κλούγκε, περιφερειακός διευθυντής του ΠΟΥ για την Ευρώπη.