Η Σουηδία σχεδιάζει να απαγορεύσει τα αιώνια χημικά σε οικιακές συσκευές και ρούχα έως το 2028: πότε θα ακολουθήσει η ΕΕ;
Η Σουηδία ανακοίνωσε σχέδια για απαγόρευση των «αιώνιων χημικών» σε καταναλωτικά προϊόντα ήδη από το 2028.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Πρόκειται για μια σημαντική νίκη για τη δημόσια υγεία και για το σουηδικό περιβάλλον», αναφέρει σε ανακοίνωση της 23ης Ιουλίου η υπουργός Κλίματος και Περιβάλλοντος Ρομίνα Πουρμοκτάρι.
«Οι ουσίες PFAS δεν πρέπει να υπάρχουν σε ρούχα, καλλυντικά, μαγειρικά σκεύη και άλλα καθημερινά προϊόντα, όταν υπάρχουν λειτουργικές εναλλακτικές λύσεις».
Οι υπερ- και πολυφθοροαλκυλιωμένες ουσίες (PFAS) είναι μια ομάδα περισσότερων από 10.000 συνθετικών χημικών που χρειάζονται χιλιάδες χρόνια για να αποδομηθούν φυσικά, γεγονός που τους έχει χαρίσει το παρατσούκλι «αιώνια χημικά». Η χρόνια έκθεση στις PFAS έχει συνδεθεί με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, συμπεριλαμβανομένης της εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να παρουσιάσει νομοθετικές προτάσεις για τις PFAS το 2027, όμως μπορεί να χρειαστεί πολύ περισσότερος χρόνος μέχρι να εγκριθούν και να εφαρμοστούν επίσημα οι περιορισμοί σε επίπεδο ΕΕ.
«Η [σουηδική] κυβέρνηση θέλει να προλάβει την ΕΕ με μια εθνική απαγόρευση», ανέφερε το Υπουργείο Κλίματος.
Η Σουηδία ακολουθεί τα βήματα της Γαλλίας, όπου μια ιστορική απαγόρευση των «αιώνιων χημικών» τέθηκε σε ισχύ το 2026. Η γαλλική νομοθεσία απαγορεύει την πώληση, παραγωγή ή εισαγωγή κάθε προϊόντος για το οποίο υπάρχει ήδη εναλλακτική λύση στις PFAS.
Υπάρχουν αρκετές εξαιρέσεις από την απαγόρευση της Γαλλίας, μεταξύ των οποίων για υφάσματα που θεωρούνται «αναγκαία για ουσιαστική χρήση» ή για λόγους εθνικής κυριαρχίας.
Γιατί οι χώρες αυστηροποιούν τα μέτρα για τις PFAS;
Από τη δεκαετία του 1940 οι PFAS χρησιμοποιούνται σε καθημερινά προϊόντα, από αντικολλητικά μαγειρικά σκεύη έως ρούχα, καθώς και στη βιομηχανική παραγωγή. Έχουν εντοπιστεί σχεδόν παντού στη Γη, από την κορυφή του Έβερεστ μέχρι το ανθρώπινο αίμα.
Οι χημικές ουσίες περιορίζονται ολοένα και περισσότερο σε όλο τον κόσμο λόγω των επιπτώσεών τους στην ανθρώπινη υγεία, με συνδέσεις με ορισμένους τύπους καρκίνου, μειωμένη γονιμότητα και διαταραχή του ανοσοποιητικού συστήματος.
«Οι ουσίες PFAS δεν μένουν κλειδωμένες μέσα στα προϊόντα. Διαφεύγουν στα σπίτια μας, στην τροφή και στο νερό μας και μέσα στο σώμα μας», εξηγεί η Σιάν Σάδερλαντ, συνιδρύτρια της εκστρατείας κατά των πλαστικών A Plastic Planet.
«Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά όσους είναι πιο ευάλωτοι στη χημική ρύπανση, τις εγκύους και τα βρέφη κατά τις πρώτες 1.000 ημέρες της ζωής τους, όταν η έκθεση μπορεί να έχει ισόβιες συνέπειες που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά».
Τι θα περιλαμβάνει η σουηδική απαγόρευση των «αιώνιων χημικών»;
Η Σουηδία σκοπεύει να απαγορεύσει τις ουσίες αυτές σε καταναλωτικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των ρούχων, υποδημάτων, υδατοαπωθητικών, ειδών κουζίνας, καλλυντικών προϊόντων και κεριού για σκι.
«Η Σουηδία δεν σκοπεύει να περιμένει ενώ τα αιώνια χημικά εξακολουθούν να εξαπλώνονται στα σπίτια μας, στη φύση και στο σώμα μας», δήλωσε η Πουρμοκτάρι.
«Με μια εθνική απαγόρευση και ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης αυξάνουμε σημαντικά το επίπεδο φιλοδοξίας και παρέχουμε στις αρχές καλύτερα εργαλεία τόσο για την πρόληψη νέας ρύπανσης όσο και για τη διαχείριση αυτής που ήδη υπάρχει».
Η απαγόρευση αναμένεται να τεθεί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2028.
«Η πρόταση της Σουηδίας αποδεικνύει ότι οι κυβερνήσεις δεν χρειάζεται να αποδέχονται την τοξική χημεία ως αναπόφευκτο τίμημα της σύγχρονης ζωής», λέει η Σάδερλαντ. «Υπάρχουν ήδη πιο ασφαλείς εναλλακτικές λύσεις και η Σουηδία έδειξε ότι οι κυβερνήσεις μπορούν και πρέπει να επιλέξουν να τις στηρίξουν».
Πότε θα απαγορευτούν οι PFAS και σε άλλες χώρες της Ευρώπης;
Ορισμένες άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη αναλάβει μόνες τους την αντιμετώπιση του προβλήματος. Η Δανία απαγόρευσε τις PFAS σε χαρτί και χαρτόνι που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα τον Ιούλιο του 2020, επεκτείνοντας την απαγόρευση σε ρούχα, υποδήματα και υδατοαπωθητικά προϊόντα τον Ιούλιο του 2026.
Η εθνική νομοθεσία θα αντικατασταθεί τελικά από κανονισμούς σε επίπεδο ΕΕ, για τους οποίους η Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει πρόταση το 2027.
Η πρόταση αναμένεται να επιβάλει περιορισμούς στη χρήση PFAS σε συνηθισμένα καταναλωτικά προϊόντα, όπως ρούχα ή κουτιά πίτσας, με εξαιρέσεις για στρατηγικούς τομείς, όπως ο ιατρικός τομέας.
Μια πρώτη επιστημονική γνωμοδότηση που δημοσιεύθηκε στα τέλη Μαρτίου εισηγήθηκε ευρεία απαγόρευση των «αιώνιων χημικών».
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών Προϊόντων (ECHA) αναμένεται να εκδώσει μέχρι το τέλος του έτους δεύτερη γνωμοδότηση για τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις των μέτρων κατά των PFAS, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει την έκταση των κανονισμών.
«Η Ευρώπη έχει τώρα την ευκαιρία να απαλλαγεί από μια τοξική κληρονομιά που έχει επιτραπεί να συνεχιστεί για πάρα πολύ καιρό», τονίζει η Σάδερλαντ. «Η προστασία των ανθρώπων πρέπει πάντα να προηγείται της προστασίας της βιομηχανίας. Οι λύσεις υπάρχουν. Αυτό που έλειπε ήταν η πολιτική βούληση για να επιταχυνθεί η μετάβαση μακριά από αυτά τα περιττά χημικά».
Προστατευτικά μέτρα σε επίπεδο ΕΕ κατά των «αιώνιων χημικών» στο πόσιμο νερό τέθηκαν επίσης σε ισχύ τον Ιανουάριο. Ωστόσο, δέχθηκαν κριτική επειδή αντιμετωπίζουν το σύμπτωμα και όχι την αιτία.
Στην Ευρώπη, υπολογίζεται ότι 12,5 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε κοινότητες όπου το πόσιμο νερό είναι μολυσμένο με PFAS.