Ένα ασυνήθιστα πρώιμο φαινόμενο θέρμανσης της στρατόσφαιρας έχει ανατρέψει την πολική δίνη και αποτελεί ένδειξη για περισσότερο κρύο τον φετινό χειμώνα - Οι αναλυτές ανησυχούν ακόμα περισσότερο για την άνοδο των τιμών ενέργειας.
Για έναν ιδιαίτερα ψυχρό χειμώνα φέτος προετοιμάζονται οι Ευρωπαίοι, μετά την ασυνήθιστα πρώιμη θέρμανση της στρατόσφαιρας (sudden stratospheric warming - SSW) που ανέτρεψε τον πολικό στρόβιλο.
Ο πολικός στρόβιλος είναι ένας δακτύλιος δυτικών ανέμων που κρατά τον παγωμένο πολικό αέρα «κλειδωμένο» πάνω από τον Βόρειο Πόλο, περίπου 30 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της Γης.
Κατά διαστήματα, μεγάλα ατμοσφαιρικά κύματα μπορούν να διαταράξουν αυτή την κυκλοφορία, με αποτέλεσμα οι άνεμοι να εξασθενήσουν σημαντικά ή ακόμη και να αντιστρέψουν την κατεύθυνσή τους. Αυτό μπορεί να προκαλέσει ταχεία άνοδο της θερμοκρασίας στη στρατόσφαιρα.
Καθώς ο ψυχρός αέρας από τα ανώτερα στρώματα της στρατόσφαιρας διαχέεται, μπορεί να επηρεάσει τη μορφή του αεροχειμάρρου, καθώς ο ψυχρός αέρας κατέρχεται από τη στρατόσφαιρα στην τροπόσφαιρα, η οποία εκτείνεται από το έδαφος μέχρι μέσο ύψος περίπου 8 έως 15 χιλιομέτρων.
Η συρρίκνωση των αποθεμάτων φυσικού αερίου της Ευρώπης
Σύμφωνα με τον πάροχο ανάλυσης αγορών Montel (πηγή στα Αγγλικά), οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι αυτό «αυξάνει τις πιθανότητες για χαμηλότερες θερμοκρασίες», περισσότερες καταιγίδες, ισχυρούς ανέμους και αυξημένη ζήτηση θέρμανσης στην ήπειρο μέσα στον επόμενο μήνα.
Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι θα πρέπει να πρόκειται για «επαναλαμβανόμενο φαινόμενο» προκειμένου να έχει διαρκή επίδραση σε όλη τη διάρκεια του χειμώνα, καθώς τα μεμονωμένα επεισόδια SSW είναι «βραχυπρόθεσμα από τη φύση τους».
Ένα έντονο κύμα ψύχους θα μπορούσε να φέρει τα αποθέματα φυσικού αερίου υπό ακόμη μεγαλύτερη πίεση, μετά τις προειδοποιήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) ότι ίσως χρειαστεί να περιορίσει την κατανάλωση φυσικού αερίου κατά 7 τοις εκατό φέτος τον χειμώνα, καθώς τα αποθέματα έχουν υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά για την εποχή.
Τα μειούμενα αποθέματα φυσικού αερίου, που οφείλονται κυρίως στον πόλεμο εναντίον του Ιράν και τον επακόλουθο αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ-έναν από τους μεγαλύτερους θαλάσσιους διαδρόμους μεταφοράς ορυκτών καυσίμων στον κόσμο-αναμένεται επίσης να επιδεινωθούν ενόψει της πλήρους απαγόρευσης των εισαγωγών ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (liquefied natural gas - LNG) από τον Ιανουάριο του 2027.
Η ασυνήθιστα πρώιμη SSW «ίσως κάνει τον κόσμο λίγο νευρικό», λέει ο αναλυτής ενέργειας Κλάας Ντόζεμαν από την Brainchild Commodity Intelligence, προσθέτοντας ότι «οι περισσότεροι μετεωρολόγοι εξακολουθούν να μην είναι βέβαιοι για το ποιες θα είναι οι συνέπειες τις επόμενες εβδομάδες».
Μπορούν οι αντλίες θερμότητας να προστατεύσουν τα νοικοκυριά από τους φουσκωμένους λογαριασμούς;
Η πράσινη τεχνολογία μετριάζει τις επιπτώσεις της συνεχιζόμενης κρίσης στα ορυκτά καύσιμα στην Ευρώπη, προσφέροντας σε περισσότερα νοικοκυριά ενεργειακή ασφάλεια και χαμηλότερους λογαριασμούς.
Η ηλιακή ενέργεια, για παράδειγμα, έχει ήδη εξοικονομήσει στην ΕΕ 44,6 δισ. ευρώ από εισαγωγές φυσικού αερίου που δεν χρειάστηκε να γίνουν, από την αρχή του πολέμου εναντίον του Ιράν με επικεφαλής τις ΗΠΑ, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου.
Καθώς όμως οι μέρες μικραίνουν και σκοτεινιάζουν, οι αντλίες θερμότητας είναι αυτές που θα προσφέρουν ανακούφιση από τις εκρηκτικές τιμές ενέργειας.
Οι αντλίες θερμότητας, που λειτουργούν αντλώντας ενέργεια από τον αέρα, το νερό ή το υπέδαφος και μετατρέποντάς την σε θερμότητα ή ψυχρό αέρα, συνήθως προσφέρουν 3 έως 4 kWh θερμότητας για κάθε 1 kWh ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνουν.
Κάθε οικιακή αντλία θερμότητας που εγκαθίσταται υποκαθιστά κατά μέσο όρο περίπου 1.100 m3 φυσικού αερίου και δύο τόνους CO2 τον χρόνο, εφόσον η μικρή ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που χρειάζεται για να λειτουργήσει προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές.
Οι αντλίες θερμότητας της Ευρώπης παρέχουν ποσότητα θερμότητας αντίστοιχη με το LNG που μεταφέρουν πάνω από 200 δεξαμενόπλοια, σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αντλιών Θερμότητας (European Heat Pump Association - EHPA) που δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο*.
Πρόκειται για διπλάσια ποσότητα από εκείνη που έφτασε στην ΕΕ το 2025 από τη Μέση Ανατολή και περίπου 7 τοις εκατό του συνολικού ετήσιου όγκου εισαγόμενου LNG της ΕΕ, αποφεύγοντας πέρυσι εισαγωγές αξίας 9,7 δισ. ευρώ.
«Κάθε αντλία θερμότητας που εγκαθίσταται είναι ακόμη ένα μάνταλο στην πόρτα της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας», λέει ο γενικός διευθυντής της EHPA Πολ Κένι.
«Το LNG είναι η πιο ακριβή πηγή ενέργειας και προέρχεται από μη αξιόπιστους προμηθευτές, ενώ οι αντλίες θερμότητας μπορούν να μειώσουν δραστικά την ανάγκη μας για αυτό».
Παρά τους μύθους που υποστηρίζουν ότι οι αντλίες θερμότητας δεν λειτουργούν σε ψυχρές χώρες, μύθους που το Euronews Earth έχει ήδη καταρρίψει εδώ, νέα έρευνα δείχνει ότι, όταν χρησιμοποιούνται σωστά, οι αντλίες θερμότητας αέρα μπορούν να βοηθήσουν στη θέρμανση ενός τυπικού σπιτιού τον χειμώνα με κόστος μόλις 1,84 λίρες (περίπου 2,20 ευρώ) την ημέρα.
Οι αντλίες θερμότητας πιο αποδοτικές από τους λέβητες
Η μελέτη, που πραγματοποιήθηκε από τη βρετανική εταιρεία ανάπτυξης ακινήτων Barratt Redrow, διαπίστωσε ότι οι αντλίες θερμότητας μπορεί να είναι πιο αποδοτικές από τους παραδοσιακούς λέβητες φυσικού αερίου, επειδή διατηρούν πιο σταθερή θερμοκρασία αντί να βασίζονται σε αιχμές θέρμανσης.
«Οι αντλίες θερμότητας θα λειτουργούν στο κρύο, αλλά θα καταναλώνουν πολύ περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια», λέει στο Euronews Earth ο διευθυντής της Montel Ζαν-Πολ Χαρρεμάν.
«Η αποδοτικότητα είναι καλύτερη σε μια αντλία θερμότητας από ό,τι σε έναν λέβητα φυσικού αερίου, αλλά αν οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας ανέβουν πολύ, μπορεί να εμφανιστούν υψηλά κόστη στο πιο βαρύ κρύο. Ωστόσο αυτό συνήθως αφορά μόνο μέρος του χειμώνα, επομένως μια αύξηση των τιμών δεν πρέπει να συγχέεται με το ετήσιο συνολικό κόστος», διευκρινίζει.
Οι πωλήσεις αντλιών θερμότητας αυξήθηκαν κατά 13 τοις εκατό πέρυσι, φτάνοντας τις 2,9 εκατ. μονάδες σε 21 ευρωπαϊκές χώρες. Έτσι, ο συνολικός αριθμός εγκατεστημένων αντλιών θερμότητας ανήλθε σε 29,3 εκατ.
Όταν ρωτήθηκε αν οι αντλίες θερμότητας θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη μείωση της πίεσης στα μειούμενα αποθέματα φυσικού αερίου της ΕΕ, ο Χαρρεμάν είπε: «Λίγο, ναι. Βλέπουμε την ηλεκτροποίηση της θέρμανσης να εξελίσσεται σε πολλές χώρες, αλλά η συνολική επίπτωση στη ζήτηση δεν είναι τόσο μεγάλη».
«Τη μεγαλύτερη σημασία έχει η καταστροφή της βιομηχανικής ζήτησης», πρόσθεσε.
Ο όρος «καταστροφή βιομηχανικής ζήτησης» περιγράφει μια διαρκή ή μόνιμη μείωση της βιομηχανικής κατανάλωσης ενέργειας, που προκαλείται από παρατεταμένες υψηλές τιμές ή περιορισμούς στην προσφορά.
*Τα στοιχεία της EHPA βασίζονται σε 21 κράτη μέλη της ΕΕ. Μπορείτε να διαβάσετε την πλήρη ανάλυση εδώ (πηγή στα Αγγλικά).